अमेरिका आणि इस्रायल गेल्या दोन आठवड्यांपासून इराणमध्ये हवाई हल्ले करत आहेत, तरीही इराणची सत्ता अजूनही खूप मजबूत आहे आणि ती लवकर कोसळण्याचा कोणताही धोका नाही. ही बाब अमेरिकन गुप्तचर संस्थांच्या अहवालात समोर आली आहे. या प्रकरणाशी संबंधित तीन सूत्रांनी रॉयटर्स वृत्तसंस्थेला ही माहिती दिली आहे. एका सूत्रानुसार, अनेक गुप्तचर अहवालांमध्ये असेच मूल्यांकन करण्यात आले आहे की इराणचे सरकार कोसळण्याच्या स्थितीत नाही आणि ते अजूनही देशातील जनतेवर नियंत्रण ठेवून आहे. दरम्यान, तेलाच्या किमती वाढल्यामुळे राजकीय दबाव वाढत आहे. अशा परिस्थितीत, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी संकेत दिले आहेत की अमेरिकेचे हे मोठे ऑपरेशन ‘लवकरच’ संपवले जाऊ शकते. तथापि, जर इराणचे कट्टरपंथी नेते सत्तेत राहिले तर युद्ध संपवण्याचा मार्ग शोधणे सोपे होणार नाही. इराणचे सध्याचे सरकार पडेल हे निश्चित नाही गुप्तचर अहवालानुसार 28 फेब्रुवारी रोजी अमेरिका आणि इस्त्रायलच्या हल्ल्यांच्या पहिल्याच दिवशी इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनी यांचा मृत्यू झाला होता, परंतु असे असूनही तेथील धार्मिक नेतृत्वाची व्यवस्था अजूनही एकजूट आहे. इस्त्रायलच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्यानेही रॉयटर्सला सांगितले की, गुप्त बैठकांमध्येही हीच गोष्ट समोर आली आहे की, सध्या इराणचे सध्याचे सरकार पडण्याची कोणतीही शक्यता नाही. सूत्रांनी असेही सांगितले की, जमिनीवरील परिस्थिती खूप वेगाने बदलत आहे आणि येत्या काळात इराणमधील परिस्थिती वेगळ्या दिशेने जाऊ शकते. खामेनीच्या मृत्यूनंतरही नेतृत्वाचे इराणवर नियंत्रण युद्ध सुरू झाल्यानंतर अमेरिका आणि इस्रायलने इराणमधील अनेक ठिकाणांना लक्ष्य केले आहे. यात हवाई संरक्षण प्रणाली, अणु ठिकाणे आणि उच्च नेतृत्वाशी संबंधित लोकांचा समावेश आहे. ट्रम्प प्रशासनाने या युद्धाची वेगवेगळी कारणे सांगितली आहेत. युद्ध सुरू करताना ट्रम्प यांनी इराणच्या जनतेला सांगितले होते की त्यांनी स्वतः आपले सरकार बदलावे. मात्र, नंतर त्यांच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी सांगितले की इराणचे सरकार हटवणे हे या ऑपरेशनचे उद्दिष्ट नाही. हल्ल्यांमध्ये खामेनी व्यतिरिक्त अनेक वरिष्ठ अधिकारी आणि इस्लामिक रेव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) चे अनेक मोठे कमांडरही मारले गेले आहेत. ही इराणची एक शक्तिशाली निमलष्करी दल आहे, जे देशाच्या अर्थव्यवस्थेच्या मोठ्या भागावर नियंत्रण ठेवते. याव्यतिरिक्त, अमेरिकन गुप्तचर अहवालांनुसार, खामेनी आणि IRGC च्या अधिकाऱ्यांच्या मृत्यूनंतर तयार झालेली ‘आंतरिक नेतृत्व प्रणाली’ अजूनही देशावर नियंत्रण ठेवून आहे. ब्रुकिंग्स इन्स्टिट्यूशनच्या तज्ज्ञ सुझॅन मलोनी म्हणाल्या की, सध्या इराणमध्ये अशी कोणतीही शक्ती नाही जी सरकारच्या उर्वरित शक्तीला आव्हान देऊ शकेल. त्यांच्या मते, इराण जरी आपल्या शेजारील देशांविरुद्ध पूर्ण ताकद वापरू शकत नसला तरी, देशांतर्गत तो अजूनही पूर्णपणे नियंत्रण ठेवण्यास सक्षम आहे. इराणमध्ये अमेरिकन सैनिक युद्ध लढायला जातील की नाही हे स्पष्ट नाही या आठवड्यात इराणच्या वरिष्ठ शिया धर्मगुरूंच्या ‘असेंबली ऑफ एक्सपर्ट्स’ या संस्थेने खामेनी यांचा मुलगा मुजतबा खामेनी यांना नवीन सर्वोच्च नेता घोषित केले. एका अन्य सूत्रानुसार, इस्रायलचा इरादा असा आहे की सध्याच्या इराणी शासनाचा कोणताही भाग सत्तेत राहू नये. मात्र, अमेरिका आणि इस्रायलचे सध्याचे ऑपरेशन सरकारला कसे पाडेल हे अद्याप स्पष्ट नाही. सूत्रांचे म्हणणे आहे की यासाठी कदाचित जमिनीवर लष्करी कारवाई करावी लागेल, ज्यामुळे इराणमधील लोक रस्त्यावर उतरून विरोध करू शकतील. ट्रम्प प्रशासनाने अद्याप इराणमध्ये अमेरिकन सैन्य पाठवण्याची शक्यता नाकारलेली नाही. कुर्दांचे म्हणणे – अमेरिकेने पाठिंबा दिल्यास शस्त्रे उचलतील याच दरम्यान, इराकस्थित इराणी कुर्द मिलिशिया गटांनी अमेरिकेशी चर्चा केली होती की ते पश्चिम इराणमधील सुरक्षा दलांवर हल्ला करू शकतात का. असे झाल्यास इराणच्या सुरक्षा यंत्रणेवर दबाव येऊ शकतो आणि देशात सरकारविरोधी विरोध वाढू शकतो. इराणी कुर्दिस्तानच्या कोमाला पक्षाचे प्रमुख अब्दुल्ला मोहतादी म्हणाले की, जर अमेरिकेने पाठिंबा दिला तर हजारो तरुण सरकारविरोधात शस्त्रे उचलण्यास तयार आहेत. त्यांनी असाही दावा केला की, इराणी कुर्द प्रदेशातील सुरक्षा दलांनी काही ठिकाणे सोडली आहेत, कारण त्यांना अमेरिका आणि इस्रायलच्या हल्ल्यांची भीती आहे. इराणी कुर्दांकडे लढण्याची ताकद नाही मात्र, अमेरिकन गुप्तचर अहवालांमध्ये अशी शंका व्यक्त करण्यात आली आहे की, इराणी कुर्द गट दीर्घकाळ इराणी सुरक्षा दलांशी लढण्याची क्षमता ठेवत नाहीत. दोन सूत्रांनुसार, त्यांच्याकडे पुरेसे शस्त्रे नाहीत आणि पुरेसे सैनिकही नाहीत. सूत्रांनुसार, अलीकडच्या काळात इराणी कुर्द गटांनी वॉशिंग्टनमधील अमेरिकन अधिकारी आणि खासदारांकडे शस्त्रे आणि चिलखती वाहने देण्याची मागणी केली आहे. पण ट्रम्प यांनी शनिवारी सांगितले की, त्यांनी इराणी कुर्द गटांना इराणात पाठवण्याचा विचार सध्या तरी फेटाळून लावला आहे. इराणमधील सध्याची सत्ता उलथून टाकणे सोपे नाही वॉशिंग्टन पोस्टच्या एका वेगळ्या अहवालानुसार, अमेरिकेच्या गुप्तचर संस्थांच्या एका गोपनीय अहवालात म्हटले आहे की, जर अमेरिकेने इराणवर मोठ्या प्रमाणावर लष्करी हल्ला केला तरीही, तेथील सध्याची सत्ता उलथून टाकणे सोपे होणार नाही. हे मूल्यांकन नॅशनल इंटेलिजन्स कौन्सिल (NIC) च्या अहवालात करण्यात आले आहे. अहवालानुसार, इराणची लष्करी आणि धार्मिक नेतृत्वाची व्यवस्था इतकी मजबूत आहे की तिला हटवणे कठीण होईल. हा अहवाल अमेरिका आणि इस्रायलने 28 फेब्रुवारी रोजी इराणवर हल्ला सुरू करण्याच्या सुमारे एक आठवडा आधी तयार केला होता. यात वेगवेगळ्या शक्यतांचे मूल्यांकन केले होते, जसे की जर इराणच्या सर्वोच्च नेत्यांना लक्ष्य केले गेले किंवा सरकार आणि संस्थांवर मोठा हल्ला केला गेला. इराणमध्ये विरोधी शक्तींच्या सत्तेत येण्याची शक्यता कमी अहवालात म्हटले आहे की, जर इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनी यांच्या हत्येनंतरही तेथील सत्ता व्यवस्था कोसळण्याऐवजी ठरलेल्या प्रक्रियेनुसार नवीन नेतृत्व निवडेल आणि सरकार सुरू राहील. गुप्तचर मूल्यांकनात असेही म्हटले आहे की, इराणमधील विखुरलेल्या विरोधी शक्तींच्या सत्तेत येण्याची शक्यता खूप कमी आहे. नॅशनल इंटेलिजन्स कौन्सिल हा अमेरिकेच्या 18 गुप्तचर संस्थांमधील वरिष्ठ तज्ञांचा एक गट आहे, जो अशा गोपनीय अहवाल तयार करतो. व्हाईट हाऊसने यावर थेट टिप्पणी केलेली नाही आणि राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांना लष्करी कारवाई सुरू करण्यापूर्वी या अहवालाची माहिती दिली होती की नाही, हे देखील स्पष्ट केलेले नाही.
Source link
