या सरावात, भारताचे नवीन जहाज आयएनएस निस्तार प्रथमच कार्यरत करण्यात आले.

समुद्राच्या खोलवर झालेल्या या सरावात DSRV टायगर X तैनात करण्यात आले होते.

दक्षिण कोरियाच्या पाणबुडी शिन डोल-सेओक (S-082) सह डॉकिंग यशस्वीरित्या पार पडले.

भारताच्या DSRV टायगर X ने दक्षिण चीन समुद्रात पहिलीच डुबकी मारली

२३ सप्टेंबर रोजी, भारताच्या DSRV टायगर X ने देशांतर्गत पाण्याबाहेर पहिला डाइव्ह केला. या दरम्यान, मिनी-पाणबुडीने प्रथम दक्षिण कोरियाच्या पाणबुडी शिन डोल-सेओक (S-082) सोबत मेटिंग केले. त्यानंतर ते सिंगापूरच्या पाणबुडी RSS इनव्हिन्सिबल सोबत यशस्वीरित्या डॉक झाले आणि दोन यशस्वी मेटिंग पूर्ण केले.

भारताच्या DSRV प्रणाली आणि TUP तंत्रज्ञान

भारत सध्या दोन DSRV चालवतो, जे २०१६ मध्ये युके कंपनी जेम्स फिशर डिफेन्स (JFD ग्लोबल) कडून १९३ दशलक्ष पौंडांच्या कराराखाली खरेदी केले होते.

प्रत्येक प्रणालीमध्ये हे समाविष्ट आहे:

खोल समुद्रातील मोहिमांमध्ये, TUP सिस्टीम लोकांना एका दाबयुक्त वातावरणातून (जसे की पाणबुडी किंवा DSRV) दुसऱ्या ठिकाणी सुरक्षितपणे स्थानांतरित करण्यास मदत करतात. हे अचानक दाब बदलांना प्रतिबंधित करते आणि डीकंप्रेशन आजार रोखते. उदाहरणार्थ, क्रू सदस्यांना रेस्क्यू पाणबुडी किंवा डायव्हिंग बेलमधून मोठ्या हायपरबेरिक चेंबर किंवा लाईफबोटमध्ये सुरक्षितपणे स्थानांतरित केले जाऊ शकते.

डायव्हिंग सपोर्ट व्हेसल्स म्हणजे काय?

खोल समुद्रात डायव्हिंग आणि बचाव कार्यासाठी डायव्हिंग सपोर्ट जहाजे वापरली जातात. ते डायव्हिंग करणाऱ्यांना समुद्राच्या खोलीत सुरक्षितपणे पोहोचवतात, समुद्रातून बाहेर काढतात आणि त्यातून बाहेर पडतात.

त्यात ऑक्सिजन पुरवठा, दाब नियंत्रित कक्ष, रोबोटिक उपकरणे (ROV) आणि बचाव नौका असतात. पाणबुड्यांमध्ये अडकलेल्या लोकांना वाचवण्यासाठी देखील याचा वापर केला जातो. खूप कमी देशांमध्ये अशी जहाजे असतात आणि ती नौदलाच्या खोल समुद्रातील क्षमतांना बळकटी देतात.

INS निस्तार 18 जुलै 2025 रोजी भारतीय नौदलात दाखल झाले.

18 जुलै: INS निस्तार भारतीय नौदलात दाखल

आयएनएस निस्तार, हे पहिले स्वदेशी बनावटीचे डायव्हिंग सपोर्ट जहाज, १८ जुलै रोजी भारतीय नौदलात दाखल झाले. पाण्याखाली ३०० मीटर पर्यंत बचाव कार्यासाठी डिझाइन केलेले, त्याचे वजन १०,००० टनांपेक्षा जास्त आहे आणि त्याची लांबी ११८ मीटर आहे.

आयएनएस निस्तार हे हिंदुस्तान शिपयार्ड लिमिटेडने बांधले होते. संरक्षण राज्यमंत्री संजय सेठ आणि नौदल प्रमुख अॅडमिरल दिनेश के. त्रिपाठी यांच्या उपस्थितीत विशाखापट्टणम येथे आयएनएस निस्तार नौदलाकडे सुपूर्द करण्यात आले. जगातील काही मोजक्याच देशांमध्ये अशी जहाजे आहेत.

नौदल प्रमुख म्हणाले – भारत या प्रदेशाचा पाणबुडी बचाव भागीदार बनला आहे

नौदल प्रमुख अॅडमिरल दिनेश के. त्रिपाठी म्हणाले की, आयएनएस निस्तार हे केवळ एक तंत्रज्ञान व्यासपीठ नाही तर भारतीय नौदलाच्या ऑपरेशनल क्षमता वाढवण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. त्याच्या कमिशनिंगसह, भारत या प्रदेशाचा “पाणबुडी बचाव भागीदार” बनला आहे.

मंत्री सेठ म्हणाले – भारत आंतरराष्ट्रीय दर्जाच्या युद्धनौका देखील बांधू शकतो

संरक्षण राज्यमंत्री संजय सेठ म्हणाले, “आयएनएस निस्तार हे ‘आत्मनिर्भर भारत’चे प्रतीक आहे. या जहाजाच्या बांधकामात १२० एमएसएमई (लघु उद्योग) आणि ८०% पेक्षा जास्त स्वदेशी साहित्याचा समावेश होता. भारताचा शिपयार्ड उद्योग आता आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील युद्धनौका बांधण्यास सक्षम आहे.”

संरक्षण राज्यमंत्री संजय सेठ आणि नौदल प्रमुख अॅडमिरल दिनेश के त्रिपाठी यांच्या उपस्थितीत आयएनएस निस्तार नौदलाकडे सुपूर्द करण्यात आले.