देश-विदेश : संरक्षण संशोधन आणि विकास संघटना (DRDO) अग्नि-५ या आंतरखंडीय बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्राच्या दोन नवीन आवृत्त्या विकसित करत आहे. हे क्षेपणास्त्र शत्रूच्या अणुप्रणाली, रडार प्रणाली, नियंत्रण केंद्र, शस्त्रास्त्रांचा साठा जड बंकरमध्ये आणि जमिनीत ८०-१०० मीटर खोलीवर जाऊन नष्ट करेल.
अग्नि-५ च्या जुन्या आवृत्तीमध्ये ५ हजार किलोमीटर अंतरापर्यंत अण्वस्त्रे वाहून नेण्याची क्षमता आहे. त्याच्या दोन नवीन आवृत्तींमध्ये २५०० किमीचा पल्ला असेल, परंतु ७५०० किलो वजनाचे बंकर बस्टर वॉरहेड (स्फोटक) वाहून नेण्याची क्षमता असेल, जी अमेरिकन GBU-५७ बंकर बस्टर बॉम्बपेक्षा जास्त आहे.
अग्नि-५ च्या दोन नवीन आवृत्त्यांवर काम सुरू आहे. त्यापैकी एकामध्ये जमिनीवरील लक्ष्यांसाठी एअरबर्स्ट वॉरहेड असेल. दुसरे जमिनीवरून भेदक क्षेपणास्त्र असेल जे काँक्रीटमध्येही प्रवेश करू शकते.
डीआरडीओच्या या कामगिरीमुळे भारत अमेरिकेच्या ३० हजार पौंड (१३६०० किलो) वजनाच्या GBU-५७ मालिकेतील ‘बंकर बस्टर’ बॉम्बच्या बरोबरीने पोहोचेल. अमेरिकेने २१ जून रोजी इराणच्या फोर्डो अणुऊर्जा केंद्रावर हा बॉम्ब टाकला. तो २०० फूट खाली होता. GBU-५७ चे वॉरहेड २६०० किलो आहे.
भारतासाठी ते का महत्त्वाचे आहे?
ऑपरेशन सिंदूर नंतर, भारत बंकर फोडणाऱ्या क्षेपणास्त्रांची संख्या वेगाने वाढवत आहे. भारत-पाकिस्तान तणाव आणि इराण-इस्रायल युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर, भारत आपली संरक्षण व्यवस्था आणखी मजबूत करत आहे.
पाकिस्तान आणि चीनने त्यांच्या सीमेवर मजबूत भूमिगत तळ बांधले आहेत. हे क्षेपणास्त्र पर्वतीय प्रदेश आणि उंचावर मोठी भूमिका बजावेल. ते सीमेजवळील शत्रूचे कमांड सेंटर आणि शस्त्रास्त्र डेपो नष्ट करेल.
अमेरिकेचा GBU-57 बंकर बॉम्ब – जगातील सर्वात शक्तिशाली शस्त्र
अमेरिकेने २१ जून रोजी इराणच्या फोर्डो अणुऊर्जा केंद्रावर हल्ला केला. या हल्ल्यात अमेरिकेने पहिल्यांदाच ३०,००० पौंड वजनाचे GBU-५७ मालिकेतील ‘बंकर बस्टर’ बॉम्ब वापरले. हे बॉम्ब विशेषतः खोल बंकर आणि भूमिगत ठिकाणे नष्ट करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहेत.
अमेरिकन आर्मीचे अध्यक्ष लेफ्टनंट जनरल डॅन केन म्हणाले होते की हे बॉम्ब बनवण्यासाठी १५ वर्षे लागली. २००९ मध्ये जेव्हा अमेरिकेला इराणच्या फोर्डो साइटबद्दल माहिती मिळाली तेव्हा त्यांच्याकडे ते नष्ट करण्यासाठी कोणतेही योग्य शस्त्र नव्हते. त्यानंतर अमेरिकेने हे शक्तिशाली बॉम्ब विकसित केले.
पुढील ४ वर्षांत देशात ५२ विशेष संरक्षण उपग्रह प्रक्षेपित केले जातील
ऑपरेशन सिंदूर नंतर, भारत आता अंतराळात आपली लष्करी शक्ती आणखी मजबूत करणार आहे. सरकारने निर्णय घेतला आहे की २०२९ पर्यंत (पुढील ४ वर्षांत) ५२ विशेष संरक्षण उपग्रह अवकाशात पाठवले जातील, हे सर्व उपग्रह अंतराळात भारताचे देखरेख करतील आणि पाकिस्तान-चीन सीमेवर सतत लक्ष ठेवतील.
हे उपग्रह कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर (एआय) आधारित असतील. ते ३६ हजार किमी उंचीवरून एकमेकांशी संवाद साधू शकतील. यामुळे पृथ्वीवर सिग्नल, संदेश आणि चित्रे पाठवणे सोपे होईल.
ही संपूर्ण मोहीम डिफेन्स स्पेस एजन्सी अंतर्गत चालवली जात आहे आणि यासाठी सरकारने ‘स्पेस-बेस्ड सर्व्हेलन्स फेज-३’ (SBS-३) ची योजना आखली आहे. यासाठी ₹२६,९६८ कोटींचे बजेट आहे. ऑक्टोबर २०२४ मध्ये कॅबिनेट कमिटी ऑन सिक्युरिटीने याला मान्यता दिली होती.
