नवी दिल्ली4 तासांपूर्वी
- लिंक कॉपी करा
भारत रशियाकडून 5 नवीन S-400 ‘सुदर्शन’ हवाई संरक्षण प्रणाली खरेदी करण्याच्या तयारीत आहे. संरक्षण मंत्रालय लवकरच हवाई दलाच्या प्रस्तावाला मंजुरीसाठी पुढे पाठवेल.
वृत्तसंस्था ANI ने सूत्रांच्या आधारे सांगितले की, गेल्या वर्षी ऑपरेशन सिंदूर दरम्यान S-400 प्रणालीच्या कामगिरीनंतर आणखी खरेदी करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
संरक्षण अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, नवीन प्रणाली पूर्व आणि पश्चिम दोन्ही सीमांवर तैनात केली जाईल. यामुळे चीन आणि पाकिस्तान दोन्ही आघाड्यांवर भारताची हवाई सुरक्षा क्षमता मजबूत होईल.
ऑपरेशन सिंदूर दरम्यान S-400 प्रणालीने महत्त्वाची भूमिका बजावली होती आणि पाकिस्तानच्या 5-6 लढाऊ विमानांना आणि एका हेरगिरी करणाऱ्या विमानाला 300 किलोमीटरपेक्षा जास्त अंतरावर पाडले होते. हवाई दलाने S-400 ला भारताच्या हवाई सुरक्षा रणनीतीचा गेम चेंजर म्हटले होते.
ऑपरेशन सिंदूर दरम्यान S-400 प्रणालीने पाकिस्तानी हल्ला रोखला होता आणि 5-6 लढाऊ विमाने तसेच एक हेरगिरी विमान पाडले होते.
2018 मध्ये झाला होता पहिला करार
भारत आणि रशिया यांच्यात 2018 मध्ये S-400 प्रणालीचे 5 स्क्वाड्रन खरेदी करण्याचा करार झाला होता. आतापर्यंत यापैकी 3 स्क्वाड्रन भारतीय वायुसेनेत सामील होऊन कार्यान्वित झाले आहेत, तर उर्वरित पुरवठ्याची प्रक्रिया सुरू आहे.
वायुसेना S-400 प्रणालीसाठी मोठ्या संख्येने अतिरिक्त क्षेपणास्त्रे खरेदी करण्याचाही विचार करत आहे. यासाठी रशियासोबत चर्चा सुरू आहे आणि लवकरच पुन्हा निविदा जारी केली जाऊ शकते.
S-400 संरक्षण प्रणाली काय आहे?
S-400 ट्रायम्फ ही रशियाची एक प्रगत क्षेपणास्त्र प्रणाली आहे, जी 2007 मध्ये सुरू करण्यात आली होती. ही प्रणाली फायटर जेट्स, बॅलिस्टिक आणि क्रूझ क्षेपणास्त्रे, ड्रोन आणि स्टेल्थ विमानांनाही पाडू शकते. ही हवेतील अनेक प्रकारच्या धोक्यांपासून संरक्षणासाठी एक मजबूत ढाल म्हणून काम करते. जगातील अत्यंत आधुनिक हवाई संरक्षण प्रणालींमध्ये याची गणना होते.
या प्रणालीची वैशिष्ट्ये काय आहेत?
- S-400 चे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे ते मोबाइल आहे. म्हणजेच, रस्त्याने ते कुठेही आणले किंवा नेले जाऊ शकते.
- यात 92N6E इलेक्ट्रॉनिकली स्टीयर्ड फेज्ड ॲरे रडार बसवलेले आहे, जे सुमारे 600 किलोमीटर अंतरावरूनच अनेक लक्ष्यांचा शोध घेऊ शकते.
- आदेश मिळाल्यानंतर 5 ते 10 मिनिटांतच हे ऑपरेशनसाठी तयार होते.
- S-400 च्या एका युनिटमधून एकाच वेळी 160 वस्तूंना ट्रॅक केले जाऊ शकते. एका लक्ष्यासाठी 2 क्षेपणास्त्रे प्रक्षेपित केली जाऊ शकतात.
- S-400 मधील 400 ही या प्रणालीची रेंज दर्शवते. भारताला जी प्रणाली मिळत आहे, तिची रेंज 400 किलोमीटर आहे. म्हणजेच, हे 400 किलोमीटर दूरूनच आपल्या लक्ष्याचा शोध घेऊन प्रतिहल्ला करू शकते. तसेच, हे 30 किलोमीटर उंचीवरही आपल्या लक्ष्यावर हल्ला करू शकते.
एस-400 कुठे तैनात आहेत?
एस-400 च्या एका स्क्वाड्रनमध्ये 256 क्षेपणास्त्रे असतात. भारताकडे सध्या 3 स्क्वाड्रन आहेत, ज्यांना वेगवेगळ्या सीमांवर तैनात करण्यात आले आहे.
- पहिली स्क्वाड्रन – पंजाबमध्ये तैनात करण्यात आली आहे. भारताला 2021 मध्ये रशियाने पहिली स्क्वाड्रन सोपवली होती. हे पाकिस्तान आणि चीन दोन्हीकडून येणाऱ्या धोक्यांना रोखण्यासाठी आहे.
- दुसरी स्क्वाड्रन – सिक्कीममध्ये (चीन सीमा) तैनात आहे. भारताला ही खेप जुलै 2022 मध्ये मिळाली होती. येथून चिकन नेकवरही लक्ष ठेवले जाते.
- 3री स्क्वाड्रन – राजस्थान-गुजरात किंवा पंजाब/राजस्थान सीमेवर तैनात आहे. भारताला ही खेप फेब्रुवारी 2023 मध्ये मिळाली. या स्क्वाड्रनमुळे पश्चिम सीमेची सुरक्षा मजबूत होते.
