देशात डेटिंग ॲप्सची लोकप्रियता वाढत आहे. भारत जगातील वेगाने वाढणाऱ्या डेटिंग ॲप बाजारांपैकी एक आहे. उद्योग सूत्रांनुसार, देशात डेटिंग ॲप्सचे सुमारे 10 कोटींहून अधिक वापरकर्ते आहेत. गुंतवणूक प्लॅटफॉर्म स्मॉलकेसच्या संशोधनानुसार, भारत 2027 पर्यंत जगातील दुसरा सर्वात मोठा डेटिंग सेवा बाजार बनेल अशी अपेक्षा आहे. विशेष म्हणजे, या डेटिंग ॲप्सवर तरुणांसोबतच 40 वर्षांवरील लोकांचा सहभाग वाढत आहे. व्यभिचाराला गुन्हेगारीच्या कक्षेतून बाहेर काढल्यानंतर, लोक विवाहबाह्य संबंधांसाठीही डेटिंग ॲप्स वापरत आहेत.

ग्लीडेनसारख्या विवाहबाह्य संबंधांवर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या डेटिंग ॲपचेही देशात 40 लाखांहून अधिक वापरकर्ते आहेत. अलीकडेच आलेल्या एका अहवालानुसार, या ॲपवर महिलांची संख्या गेल्या काही वर्षांत अडीच पटीने वाढली आहे. हा केवळ एक ट्रेंड नाही, तर बदलत्या सामाजिक नियमांचेही प्रतीक आहे. त्वरित आणि अनेकदा आभासी समाधानासाठी लोक सामाजिक वर्जना मोडण्यासही कचरत नाहीत.

गहन सामाजिक बदलाचे संकेत

फोर्ब्स इंडियाच्या एका अहवालानुसार, 40 वर्षांवरील लोकांची डेटिंग ॲपवरील सक्रियता केवळ ‘अफेअर’ किंवा ‘कॅज्युअल डेटिंग’पुरती मर्यादित नाही. हे एका खोल सामाजिक बदलाचे संकेत आहे. समाजशास्त्रज्ञ म्हणतात की, लग्न अजूनही एक महत्त्वाची संस्था आहे, पण त्याच्या आत आणि बाहेर नात्यांची व्याख्या बदलत आहे. कॉर्पोरेट जीवनातील धावपळ आणि कुटुंबाच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये परस्पर भावनिक जोडणीचा अभाव लोकांना डिजिटल जगाकडे ढकलतो. इप्सोसच्या एका सर्वेक्षणानुसार लोक अफेअर करण्यासाठी नेहमीच चुकीची कारणे देत नाहीत. काही लोक डिजिटल जगात एक छोटासा थरार किंवा रोमांच शोधतात.

40 वर्षांवरील पुरुष आणि महिलांसाठी डेटिंगची उद्दिष्ट्ये वेगळी

40 वर्षांवरील पुरुष आणि स्त्रियांचा रोमान्सकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन अगदी वेगळा असू शकतो. क्वाकक्वाक (QuackQuack) या डेटिंग ॲपच्या एका अहवालानुसार, 40 वर्षांच्या वयानंतर स्त्रिया असे प्रेम शोधतात जे भावनिक सुरक्षा प्रदान करेल. जे मोकळ्या विचारांचे असतील, स्वतःला व्यक्त करू शकतील. या स्त्रियांसाठी भावनिक उपस्थिती आवश्यक आहे. दुसरीकडे, पुरुष सहसा अशा संबंधांकडे अधिक आकर्षित होतात जे विश्वासार्ह आणि व्यवस्थापित करण्यायोग्य असतील. पुरुष भावनिक शांततेला प्राधान्य देतात. ॲपचे संस्थापक रवी मित्तल म्हणतात, ‘भारतात डेटिंगच्या बाबतीत वय आता मोठी अडचण राहिलेली नाही. वेगवेगळ्या पिढ्यांमध्ये प्राधान्ये वेगवेगळी आहेत.’

नात्यांशी संबंधित गुन्ह्यांमध्ये वाढ होत आहे

– देशात गेल्या काही काळापासून लग्न, डेटिंग किंवा लिव्ह-इन यांसारख्या जिव्हाळ्याच्या नात्यांमध्ये हिंसेची प्रकरणे वाढत आहेत. राष्ट्रीय गुन्हे नोंदणी ब्युरोच्या सप्टेंबर 2025 मध्ये जारी केलेल्या अहवालानुसार, देशभरात महिलांविरोधात 4.48 लाख गुन्हे नोंदवले गेले, जे गेल्या 10 वर्षांतील सर्वाधिक आहेत. महिलांविरोधातील गुन्ह्यांमध्ये उत्तर प्रदेश, महाराष्ट्र, पश्चिम बंगाल आणि राजस्थान आघाडीवर आहेत. एका सर्वेक्षणानुसार, सुमारे 59% विवाह जोडीदाराच्या बेवफाईमुळे (अविश्वासामुळे) तुटत आहेत.

– चाइल्डलाइट ग्लोबल चाइल्ड सेफ्टी इन्स्टिट्यूटच्या ‘स्वाइप रॉन्ग’ नावाच्या अहवालानुसार, मुलांविरुद्ध गुन्हे करणाऱ्या पुरुषांकडून डेटिंग साइट्स वापरण्याची शक्यता गैर-गुन्हेगारांच्या तुलनेत सुमारे चार पट जास्त असते. अहवालात म्हटले आहे की, बँकिंग आणि गेमिंगमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या मजबूत वापरकर्ता ओळख पद्धती डेटिंग ॲप प्लॅटफॉर्मने देखील स्वीकारल्या पाहिजेत.

ओळख लपवण्याची सोय, क्षणिक आनंद हेच कारण

क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट डॉ. काकोली राय म्हणतात की, समाजात मोठा बदल होत आहे. वैवाहिक संबंधांमधील तणावाची प्रकरणे गेल्या काही वर्षांत दीड पटीने वाढली आहेत. यामागे डेटिंग ॲप्स देखील एक मोठे कारण आहेत. पूर्वी सामाजिक ताणाबाणा खूप मजबूत होता, संयुक्त कुटुंब आणि समाजाची भीती लोकांना बंधनांच्या बाहेर जाण्यापासून रोखत होती. डेटिंग ॲप्सवर लोक क्षणिक आणि तात्पुरत्या आनंदासाठी जातात. यामध्ये आपली ओळख लपवणे सोपे असते आणि अनेकदा ॲपवर तयार झालेल्या नात्यांमध्ये कोणतीही जबाबदारी नसते. आयुष्याच्या दुसऱ्या टप्प्यात जोडीदार मिळणे सोपे झाल्यामुळेही लोक या ॲप्सवर जात आहेत. काही लोक वैवाहिक जीवनातील नीरसतेमध्ये डिजिटल जगात रोमांच शोधण्याच्या प्रयत्नात सामाजिक नियम मोडत आहेत. डिजिटल कनेक्टिव्हिटीमध्ये सुलभता असल्यामुळे लोकांमध्ये अशा ॲप्सचा वापर वाढत आहे.

बहुतेक लोक सुरुवातीला भावनिक एकाकीपणा दूर करण्यासाठी डेटिंग ॲपवर जातात, पण जेव्हा त्यांना यात वेगळेपण मिळते आणि रोमांच निर्माण होतो, तेव्हा ते पुन्हा पुन्हा यात जातात. त्यांना यात आत्मसंतुष्टी मिळते. समाज आणि कायद्याची भीती राहत नाही.’ – डॉ. ओ.पी. रायचंदानी, ज्येष्ठ मानसोपचार तज्ज्ञ