2 मार्च रोजी सूर्यास्तानंतर होलिका दहनाचा मुहूर्त सुरू होईल, जो मध्यरात्रीपर्यंत राहील. परंपरेनुसार, संध्याकाळी सूर्य मावळताना होळीची पूजा करतात आणि त्यानंतर होळी पेटवतात. यानुसार, होळी पेटवण्याचा मुहूर्त संध्याकाळी 6 वाजता सुरू होत आहे आणि रात्री सुमारे 12 वाजेपर्यंत राहील. या काळात भद्रेचा अशुभ काळही नसेल. होळीशी संबंधित 5 समजुती… 1. वसंतोत्सव: ऋतू बदलाचा उत्सव
होळी पूर्वी वसंतोत्सव म्हणून साजरी केली जात होती, कारण फाल्गुन-पौर्णिमेच्या आसपास थंडी निरोप घेते आणि वसंताचे रंग दिसू लागतात. सातव्या शतकात सम्राट हर्षच्या रत्नावली नाटकात याचा उल्लेख आहे. वसंताच्या निमित्ताने दरबारी उत्सव, संगीत आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित करत असत. वसंतोत्सव साजरा करण्याची ही परंपरा तेव्हापासून चालत आली आहे. आता हा उत्सव लोकजीवनात उतरून अबीर-गुलाल आणि रंगांच्या होळीत बदलला आहे. 2. दोलयात्रा: राधा-कृष्णांना झोक्यावर विराजमान करण्याची परंपरा
पूर्व भारत आणि वैष्णव परंपरांमध्ये होळीचे मोठे रूप दोलयात्रा किंवा दोल पौर्णिमा आहे. या परंपरेत राधा-कृष्णांच्या मूर्तींना सजवून झोक्यावर किंवा पालखीतून काढले जाते. त्यांच्यावर अबीर-गुलाल चढवला जातो आणि कीर्तन-उत्सव होतो. ओडिशाच्या सरकारी माहितीनुसार, हा उत्सव फाल्गुन महिन्याच्या दशमीपासून दोल पौर्णिमेपर्यंत चालतो. बंगाल-ओडिशा प्रदेशात, हाच दिवस चैतन्य महाप्रभूंच्या जयंतीशीही जोडला गेला. हा आधी वैष्णव झोका-उत्सव होता. नंतर रंगांच्या होळीशी जोडला गेला. 3. राधा-कृष्ण फाग: प्रेम, रंग आणि लीलांची होळी
ब्रज प्रदेशात होळीची दुसरी सर्वात मोठी मान्यता राधा-कृष्णाची फाग-लीला आहे. वैष्णव ग्रंथ गर्ग संहितेत होलिकोत्सवाविषयी लिहिले आहे. ज्यात राधा आणि सख्यांसोबतच्या उत्सवाचा उल्लेख आहे. याच कारणामुळे मथुरा, वृंदावन, बरसाना आणि नंदगावची होळी केवळ रंगांचा खेळ नसून, कृष्ण-भक्ती, फाग-गायन आणि लीलांचे स्मरण करण्याचा उत्सव मानली जाते. नंतर हीच परंपरा लोकहोळीत बदलली. जिथे मंदिरातील रंग-सेवेच्या पुढे जाऊन गाव-शहराची सामूहिक होळी बनली. 4. शेतकऱ्यांचा सण: नवीन पीक आणि रब्बी हंगामाचा उत्साह
होळीला दीर्घकाळापासून पीक आणि शेतीशीही जोडले जाते. भारतीय कृषी अनुसंधान परिषदेनुसार, होळी वसंत आणि पिकाचा उत्सव आहे. पूर्वी या सणाचे स्वरूप शेतीवर आधारित होते. यात शेतकरी होलिका दहनात गव्हाच्या ओंब्या, नवीन पीक अर्पण करत असत आणि संपूर्ण गाव नवीन पिकाचा उत्सव साजरा करत असे. नंतर यात रंग, गुलाल आणि इतर धार्मिक-सांस्कृतिक रूपेही जोडली गेली. 5. नातेसंबंध सुधारण्याचा सण: वाईट मानू नका, होळी आहे
अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया आणि स्कॉटलंडमधील मानववंशशास्त्रज्ञांनी त्यांच्या अभ्यास आणि संशोधनात सांगितले की, भारतात होळी हा असा सण आहे, ज्यात लोक जुने वाद आणि मनभेद विसरून सण साजरा करतात. मात्र, नंतर नातेसंबंधांतील आणि समाजातील कटुता व तणाव पुन्हा तसाच होतो. अमेरिकन मानववंशशास्त्रज्ञ मॅककिम मॅरियट, ऑस्ट्रेलियाचे डी. बी. मिलर आणि स्कॉटलंडचे व्हिक्टर टर्नर यांच्या मते, भारतात होळी हा जुनी कटुता कमी करण्याचा, लोकांना जवळ आणण्याचा आणि नातेसंबंधात नवीन सुरुवात करण्याचा सण आहे.
Source link
