केंद्र सरकारने 1 एप्रिलपासून देशभरात E20 पेट्रोलची विक्री अनिवार्य केली आहे. पेट्रोलियम मंत्रालयाने या संदर्भात अधिसूचना जारी केली आहे. यानुसार, आता सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये तेल कंपन्यांना 20% इथेनॉल मिश्रित पेट्रोलच पुरवावे लागेल. तथापि, देशाच्या अनेक भागांमध्ये E20 (20% इथेनॉल मिश्रित) पेट्रोलची सुरुवात 2023 पासूनच झाली होती, परंतु ते ऐच्छिक होते. सरकारने अलीकडेच इथेनॉल मिश्रणाचे लक्ष्य 2030 वरून कमी करून 2025-26 केले होते, जे आता पूर्णपणे लागू केले जात आहे. 95 रिसर्च ऑक्टेन नंबरचेच E20 पेट्रोल विकता येणार या इंधनासाठी रिसर्च ऑक्टेन नंबर (RON) किमान 95 निश्चित करण्यात आला आहे, जेणेकरून इंजिन सुरक्षित ठेवता येतील. RON म्हणजे इंधनाची ‘नॉकिंग’ (इंजिनमध्ये वेळेपूर्वी आग लागणे) थांबवण्याची क्षमता दर्शवतो. RON हे दर्शवते की पेट्रोल किती ‘मजबूत’ किंवा ‘सहनशील’ आहे. ज्या पेट्रोलचा RON क्रमांक जास्त असेल, ते तितक्याच सहजतेने इंजिनचा दाब सहन करेल आणि कोणत्याही आवाजाशिवाय किंवा धक्क्याशिवाय योग्य वेळी जळेल. यामुळे इंजिनचे आयुष्य वाढते आणि ते सुरळीत चालते. आतापर्यंत भारतात विकल्या जाणाऱ्या सामान्य पेट्रोलचा RON 91 असतो आणि फक्त ‘प्रीमियम’ पेट्रोल (उदा. XP95) 95 RON चे मिळते. या भागांमध्ये थोडी सूट मिळू शकते पेट्रोलियम मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे की, असाधारण परिस्थितीत काही विशिष्ट भागांसाठी मर्यादित काळासाठी या नियमातून सूट दिली जाऊ शकते. तथापि, मुख्यत्वे हा नियम देशभरातील इंधन केंद्रांवर लागू होईल. परकीय चलनाची बचत आणि शेतकऱ्यांना फायदा सरकारच्या या निर्णयामागे सर्वात मोठे कारण म्हणजे कच्च्या तेलाच्या आयातीवरील अवलंबित्व कमी करणे हे आहे. पेट्रोलियम मंत्रालयाच्या अंदाजानुसार, 2014-15 पासून आतापर्यंत पेट्रोलमध्ये इथेनॉल मिसळल्यामुळे भारताने ₹1.40 लाख कोटींहून अधिक परकीय चलनाची बचत केली आहे. याव्यतिरिक्त, इथेनॉलचे उत्पादन ऊस, मका आणि धान्यापासून होते, ज्यामुळे शेतकऱ्यांचे उत्पन्नही वाढेल. इथेनॉल म्हणजे काय? इथेनॉल हे एक प्रकारचे अल्कोहोल आहे, जे स्टार्च आणि साखरेच्या किण्वनाने (फर्मेंटेशन) तयार केले जाते. ते पेट्रोलमध्ये मिसळून गाड्यांमध्ये पर्यावरणपूरक इंधन म्हणून वापरले जाते. इथेनॉलचे उत्पादन प्रामुख्याने उसाच्या रसापासून होते, परंतु स्टार्चयुक्त पदार्थ जसे की मका, सडलेले बटाटे, कसावा आणि सडलेल्या भाज्यांपासूनही इथेनॉल तयार केले जाऊ शकते. 1G इथेनॉल : फर्स्ट जनरेशन इथेनॉल उसाचा रस, गोड बीट, सडलेले बटाटे, गोड ज्वारी आणि मक्यापासून बनवले जाते. 2G इथेनॉल : सेकंड जनरेशन इथेनॉल सेल्युलोज आणि लिग्नोसेल्युलोजिक मटेरियलपासून बनवले जाते, जसे की – तांदळाची साल, गव्हाची साल, कॉर्नकॉब (मक्याचे कणीस), बांबू आणि वुडी बायोमास. 3G बायोफ्यूएल : थर्ड जनरेशन बायोफ्यूएल एलगीपासून (शेवाळ) बनवले जाईल. सध्या यावर काम सुरू आहे. एप्रिल-2023 पासून देशात E-20 ची विक्री सुरू पेट्रोल-डिझेल गाड्यांमुळे होणारे वायू प्रदूषण रोखण्यासाठी आणि इंधनाचे दर कमी करण्यासाठी जगभरातील सरकारे इथेनॉल ब्लेंडेड इंधनावर काम करत आहेत. भारतातही इथेनॉलला पेट्रोल-डिझेलचा पर्याय म्हणून पाहिले जात आहे. यामुळे गाड्यांचे मायलेजही वाढेल. देशात 5% इथेनॉलपासून प्रयोग सुरू झाला होता, जो आता 20% पर्यंत पोहोचला आहे. सरकारने एप्रिल महिन्यात राष्ट्रीय जैव इंधन धोरण लागू करून E-20 (20% इथेनॉल + 80% पेट्रोल) वरून E-80 (80% इथेनॉल + 20% पेट्रोल) कडे जाण्याची प्रक्रिया सुरू केली आहे. याशिवाय, देशात एप्रिलपासून केवळ फ्लेक्स फ्युएल कंप्लायंट गाड्याच विकल्या जात आहेत. तसेच, जुन्या गाड्या इथेनॉल कंप्लायंट वाहनांमध्ये बदलता येतील. इथेनॉल मिसळल्याने काय फायदा आहे? पेट्रोलमध्ये इथेनॉल मिसळल्याने पेट्रोलच्या वापरामुळे होणारे प्रदूषण कमी करण्यास मदत होईल. याच्या वापरामुळे गाड्या 35% कमी कार्बन मोनोऑक्साइड उत्सर्जित करतात. सल्फर डायऑक्साइड आणि हायड्रोकार्बनचे उत्सर्जन देखील इथेनॉल कमी करते. इथेनॉलमध्ये असलेल्या 35% ऑक्सिजनमुळे हे इंधन नायट्रोजन ऑक्साईडचे उत्सर्जन देखील कमी करते. जुनाट वाहनांच्या मायलेजमध्ये 3-7% पर्यंत घट होण्याची शक्यता उद्योग तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की 2023 ते 2025 दरम्यान बनवलेली बहुतेक वाहने E-20 इंधनानुसारच डिझाइन केलेली आहेत, त्यामुळे त्यांना कोणतीही अडचण येणार नाही. तथापि, खूप जुन्या वाहनांमध्ये काही समस्या दिसू शकतात:
Source link
