एका उदास पावसाळी संध्याकाळी मीहिका ऑफिसच्या डेस्कवर बसली होती. दिवसभराच्या थकव्यानंतर तिने जसा फोन उचलला, स्क्रोल करताच तिला तीव्र टोचले. तिच्या एका मैत्रिणीने तिच्या नवीन आलिशान फ्लॅटचे फोटो शेअर केले होते, ज्याचे भाडे तिचे आई-वडील देत होते. फ्रीलान्स लेखिका मीहिका दिवसरात्र मेहनत करून कशीबशी आपला खर्च भागवत होती, तिला अचानक स्वतःला कमी आणि अयशस्वी वाटू लागले. तिला लगेच स्वतःवर अपराधी वाटले, ‘मी किती संकुचित विचारांची आहे? ती माझी मैत्रीण आहे, मला तिच्या आनंदात आनंद व्हायला हवा.’ तज्ज्ञ म्हणतात, ‘आधुनिक समाजाने आपल्याला हेच शिकवले आहे की मत्सर हे नैतिक अपयश आहे, भावनिक अपरिपक्वतेचे लक्षण आहे, ज्यातून प्रत्येक समजूतदार प्रौढ व्यक्तीने वर यायला हवे. आपण स्वतःला सोशल मीडियावर ‘समाधानी’ दाखवण्याच्या ढोंगमध्ये या मूलभूत भावनेला दाबून टाकतो. पण याला नाकारल्याने ती नाहीशी होत नाही, उलट आपल्या आत कडवटपणा बनून राहते. काही दिवसांनी, मिहिका एका मित्रासोबत डेटवर होती. गप्पा मारता मारता त्या पुरुषाने सांगितले की, त्याचे बालपण खूप सुंदर होते; त्याचे आई-वडील आर्थिकदृष्ट्या संपन्न आणि भावनिकदृष्ट्या पूर्णपणे उपलब्ध होते, त्यामुळे त्याला कधीही कोणताही मानसिक आघात झाला नाही. हे ऐकताच मिहिकाच्या मनात मत्सरची एक खोल लाट उसळली. कारण तिचे स्वतःचे बालपण याच्या अगदी उलट होते. घरी परतल्यावर मिहिकाने या अस्वस्थ भावनेवर आत्मचिंतन केले. तिला जाणवले की, तिचा हा मत्सर कोणतीही दुर्भावना नसून ‘शोक’ होता. ही त्या भावनिक आणि आर्थिक सुरक्षिततेबद्दलची खंत होती, जी तिला बालपणी कधीच मिळाली नाही. मेलानी म्हणतात, ‘माणूस स्वभावाने तुलना करणारा आहे. सोशल मीडियावर लोक साखरपुडा आणि सुट्ट्यांचे फोटो शेअर करतात, ज्यामुळे तुलना टाळणे कठीण होते. मिहिकाला समजले की, जीवनाबद्दल कृतज्ञ असणे आणि कमतरतेबद्दल मत्सर करणे एकाच वेळी शक्य आहे. जेव्हा तिने आपल्या भावना मैत्रिणींसोबत प्रामाणिकपणे शेअर केल्या- जसे की, ‘तुमची ट्रिप पाहून मला हेवा वाटतोय’- तेव्हा नातेसंबंध अधिक दृढ झाले. मत्सर दाबल्याने नातेसंबंध तुटतात, पण तो स्वीकारल्याने ते आत्म-ज्ञानाचे साधन बनते. तुलनेच्या वर उठल्याचा दिखावा आपल्याला कमी प्रामाणिक बनवतो. हेवा सकारात्मक असू शकतो, पण मत्सर नाही: तज्ज्ञ मानसशास्त्रज्ञ जॅक वर्दी यांच्या मते, मत्सर आणि हेवा यात मोठा फरक आहे. मत्सर म्हणतो- ‘तुझ्याकडे जे आहे, ते मला नष्ट करायचे आहे.’ तर, हेवा सकारात्मक असू शकतो जो म्हणतो- ‘जे तुझ्याकडे आहे, ते मलाही हवे आहे.’ मानसशास्त्रज्ञ मेलानी क्लेन यांचेही मत आहे की, मत्सर विनाशकारी असतो, तर हेवामध्ये फक्त मिळवण्याची इच्छा आणि गमावण्याची भीती असते. म्हणून, हेवा नैतिक वाईट गोष्ट नाही. हे फक्त एक संकेत आहे जे आपल्याला आपल्या अपूर्ण इच्छा, महत्त्वाकांक्षा आणि जीवनातील वास्तविक गरजांबद्दल समजावून सांगते.
Source link
