पौराणिक कथेनुसार, दुर्वासा ऋषी खूप लवकर रागावायचे, ते छोट्या छोट्या गोष्टींवरून लोकांना शाप द्यायचे. एके दिवशी भगवान विष्णूने त्यांची दिव्य माला दुर्वासांना भेट दिली. दुर्वासांनी देवाकडून प्रसाद म्हणून ती माला स्वीकारली. भगवान विष्णूच्या स्थानावरून परत येत असताना, दुर्वासांना वाटेत देवराज इंद्र दिसला.

देवराज इंद्र ऐरावत हत्तीवर स्वार होता. इंद्र हा देवांचा राजा त्रिलोकपती होता. दुर्वासाला वाटले की इंद्र हा या विश्वाचा अधिपती आहे, ही दिव्य माला त्याला शोभेल, मी त्याला ही माला अर्पण करतो. असा विचार करून त्यांनी ती दिव्य माला भक्तीने इंद्राला दिली.

इंद्राने माला घेतली, पण तो राजा होता आणि त्याच्यात थोडा अहंकार होता. त्याने माला हलक्या हाताने घेतली आणि आपल्या हत्ती ऐरावतच्या डोक्यावर ठेवली. ऐरावतने आपल्या सोंडेने माला उचलली आणि पायांनी ती चिरडली.

हे सर्व दुर्वासा ऋषींच्या समोर घडले, हे सर्व पाहून ते रागावले. त्यांनी इंद्राला शाप दिला की तू माझ्या भेटीचा अपमान केला आहेस, तू अहंकारी झाला आहेस, मी तुला शाप देतो – तुझे वैभव संपेल, तुझे राज्य हिसकावून घेतले जाईल आणि तू दरिद्री होशील.

शापाच्या परिणामामुळे देव कमकुवत झाले आणि राक्षसांनी स्वर्गावर हल्ला केला आणि देवांचा पराभव केला. इंद्र दरिद्री झाला. दुःखी होऊन सर्व देव ब्रह्माजींकडे गेले. ब्रह्माजी म्हणाले की हे सर्व इंद्राने दुर्वास ऋषींचा अपमान केल्यामुळे घडले आहे. या समस्येचा उपाय भगवान विष्णूकडूनच शोधला पाहिजे. त्यावेळी विष्णूजींनी देवांना सल्ला दिला की त्यांनी राक्षसांशी हातमिळवणी करून समुद्रमंथन करावे, ज्यामुळे अमृत आणि दिव्य रत्ने मिळतील, ज्याच्या मदतीने देव पुन्हा शक्तिशाली होतील.

संदर्भावरून ही सूत्रे शिका…

दुर्वासा ऋषींनी दिलेली माळ ही केवळ फुलांची माळ नव्हती, तर ती संतांच्या भक्ती, आशीर्वाद आणि आदराचे प्रतीक होती. जेव्हा आपण गुरु, संत किंवा वडीलधाऱ्यांच्या भेटवस्तू किंवा शब्दांना हलके मानतो तेव्हा आपण त्यांच्या अनुभवाचा आणि उर्जेचाही अनादर करतो. जीवनात मानसिक, आध्यात्मिक आणि सामाजिक प्रगतीसाठी विद्वानांचा आणि गुरुंचा आदर केला पाहिजे. कोणाच्याही भेटीचा अनादर करू नये.

इंद्राने अहंकारातून माळेचा अपमान केला. हेच त्याच्या पतनाचे कारण बनले. आपण आपल्या पदासाठी, पैशासाठी किंवा प्रतिष्ठेसाठी अहंकारी होऊ नये आणि नम्रता सोडू नये. अहंकार आपल्याला आंधळा बनवतो आणि ज्यांच्या कृपेने आपण प्रगती केली आहे अशा लोकांना आपण कधी अनवधानाने दुखावतो हे आपल्याला समजत नाही.

देवांचा पराभव हा केवळ अपमानाचा परिणाम होता. यावरून असे दिसून येते की जर जीवनात संतुलन राखले नाही, विशेषतः आदर आणि नम्रता, तर यश टिकू शकत नाही. कोणतीही शक्ती, जर ती अहंकाराने प्रभावित झाली तर ती आपली शक्ती गमावते. आपण या वाईटापासून दूर राहिले पाहिजे.