एक काळ असा होता, जेव्हा लोकांमध्ये, विशेषतः तरुण पिढीमध्ये डिजिटल साधने आणि सोशल मीडिया स्वीकारण्याची स्पर्धा लागली होती. पण आता चित्र बदलत आहे. डिजिटल साधने, जास्त स्क्रीन टाइम आणि ऑनलाइन राहिल्यामुळे लोकांमध्ये डिजिटल थकवा वाढू लागला आहे. भारत-अमेरिकेसह अनेक देशांमध्ये झालेल्या वेगवेगळ्या सर्वेक्षणानुसार, नवीन पिढी सततच्या नोटिफिकेशन्स, सोशल मीडिया आणि डिजिटल थकव्यापासून वाचण्यासाठी ‘डिजिटल मिनिमलिझम’चा अवलंब करत आहे. काही लोक विनाइल रेकॉर्ड, सीडी आणि रेकॉर्ड प्लेयर खरेदी करत आहेत. काही लोक 2000 च्या दशकातील जुनी वस्तू मानले जाणारे फ्लिप फोन किंवा कीपॅड असलेले फीचर फोन वापरत आहेत. अनेक बॉलिवूड आणि हॉलिवूड सेलिब्रिटी वेळोवेळी डिजिटल डिटॉक्स घेतात. काही सेलिब्रिटींनी तर सोशल मीडिया अकाउंट्सही सोडून दिली आहेत. अनेक देशांच्या सरकारांनी विद्यार्थ्यांसाठी स्क्रीन टाइम मर्यादित करण्याचे नियम बनवले आहेत. भारतातही असे उपक्रम राबवले जात आहेत. कर्नाटकने विद्यार्थ्यांसाठी मनोरंजनाशी संबंधित स्क्रीन टाइम दररोज एक तासापर्यंत मर्यादित ठेवण्याचा प्रस्ताव ठेवला आहे. तर चंदीगडमध्ये ‘संडे अनप्लग टू रिकनेक्ट’ अभियान सुरू करण्यात आले आहे. महत्त्वाच्या क्षणांमध्ये डिजिटल साधनांपासून दूर राहणे कुटुंबांना जोडण्यासाठी प्रभावी – 91% मुलांच्या मते, फोन दूर ठेवल्यास कुटुंबातील आपापसातील संवाद सोपा होतो. – 87% मुले फोन-मुक्त जेवणाच्या वेळी मोकळेपणाने बोलण्यात अधिक सहजता अनुभवतात. – 81% पालक म्हणतात की, फोनशिवाय मुलांसोबत त्यांचे नाते अधिक मजबूत वाटते. – 47% पालक आणि 30% मुले साधे फोन वापरत आहेत. – 54% पालक आणि 49% मुले स्क्रीन वेळ कमी करण्याचा प्रयत्न करत आहेत. – 51% पालक आणि 41% मुले काही तासांसाठी सोशल मीडिया ब्लॉक करतात. – 49% पालक आणि 50% मुले अनावश्यक नोटिफिकेशन बंद करत आहेत. – 59% पालक आणि 47% मुलांनी सांगितले की, डिजिटल वर्तनावर अधिक नियंत्रण आले आहे. विवो-सीएमआर स्विच ऑफ स्टडी 2025 – विवो इंडिया आणि सीएमआरद्वारे दरवर्षी केल्या जाणाऱ्या स्विच ऑफ अभ्यासाच्या ताज्या आकडेवारीनुसार लोक डिजिटल साधनांपासून दूर राहू लागले आहेत. विवो इंडियाचे कॉर्पोरेट कम्युनिकेशन अधिकारी, गीताज चन्नाना म्हणतात, ‘स्विच ऑफ अभ्यासाचे निष्कर्ष सांगतात की, कुटुंबे महत्त्वाच्या क्षणांमध्ये डिजिटल डिस्कनेक्टचा पर्याय निवडत आहेत.’ फोन-मोबाइल नसलेल्या पर्यटनाचा उदय ट्रॅव्हल इंडस्ट्रीमध्ये ऑफ-ग्रिड प्रवास वेगाने लोकप्रिय होत आहे. पोलारिस मार्केट रिसर्चनुसार, डिजिटल डिटॉक्स हॉलिडेची जागतिक बाजारपेठ 6 लाख कोटी रुपयांपेक्षा जास्त आहे. ही 2034 पर्यंत वार्षिक 24.5% दराने वाढून सुमारे 44 लाख कोटी रुपयांची होऊ शकते. ट्रॅव्हल ई-सिम ॲप सेलीच्या सर्वेक्षणानुसार, एक चतुर्थांश प्रौढ आता फोन किंवा इंटरनेटशिवाय प्रवास करणे पसंत करत आहेत. व्यवसायाच्या नवीन संधी शोधणाऱ्या कंपन्या डिजिटल डिटॉक्स एक नवीन जीवनशैली आणि मोठी व्यावसायिक संधी म्हणून उदयास येत आहे. डंब.को, डंबफोन्स इंडिया आणि किकबॅक यांसारख्या कंपन्या याच मागणीवर आधारित व्यवसाय तयार करत आहेत. त्या जुने सीडी प्लेयर आणि फीचर फोन विकत आहेत. या फोनमध्ये कॉल, मेसेज, व्हॉट्सॲप, यूपीआय आणि मॅप यांसारख्या सुविधा असतात, पण सोशल मीडिया नसतो. उद्योग समूहही डिजिटल डिटॉक्स रिट्रीट आयोजित करत आहेत डिटॉक्स ट्रॅव्हल उपलब्ध करून देणाऱ्या बेंगळुरू येथील ‘ट्रान्सफॉर्मिंग ट्रॅव्हल्स’च्या संस्थापक चांदनी अग्रवाल सांगतात, ‘आम्हाला कॉर्पोरेट समूहांकडून त्यांच्या टीमसाठी डिजिटल डिटॉक्स रिट्रीट आयोजित करण्याची मागणी मिळते. यात लोक त्यांचे मोबाइल फोन, लॅपटॉप आणि सोशल मीडियापासून दूर राहतात. रिट्रीटमध्ये सहभागी होणारे बहुतेक लोक 30 ते 60 वयोगटातील असतात. यापैकी सुमारे 70-80% महिला असतात. 90% ग्राहक लडाख, हिमाचल प्रदेश, उत्तराखंड आणि स्पीती व्हॅलीसारख्या प्रदेशात रिट्रीट आयोजित करण्यास प्राधान्य देतात.’
Source link
