आजच्या काळात मोबाइल आपल्या जीवनाचा एक महत्त्वाचा भाग बनला आहे. बँकेचे काम असो, ऑनलाइन पेमेंट करणे असो, कॉल करणे असो किंवा कागदपत्रे सुरक्षित ठेवणे असो, सर्व काही याच एका डिव्हाइसशी जोडलेले आहे. याच कारणामुळे सायबर गुन्हेगार सतत मोबाइल वापरकर्त्यांना लक्ष्य करत आहेत आणि दररोज फसवणुकीचे नवनवीन मार्ग शोधत आहेत. आता ठगांनी सायबर फसवणुकीचा आणखी एक धोकादायक मार्ग शोधला आहे. यात ते स्वतःला डिलिव्हरी किंवा कुरिअर कंपनीचे एजंट असल्याचे सांगून लोकांना कॉल करतात. पार्सल कन्फर्म करण्याच्या किंवा डिलिव्हरी रीशेड्यूल करण्याच्या बहाण्याने एक विशिष्ट कोड डायल करण्यास सांगतात. जसा वापरकर्ता तो कोड डायल करतो, तसे त्याच्या फोनमध्ये कॉल फॉरवर्डिंग सक्रिय होते. यामुळे त्याचे OTP आणि महत्त्वाचे कॉल्स दुसऱ्या नंबरवर फॉरवर्ड होऊ लागतात. याला कॉल फॉरवर्डिंग स्कॅम म्हणतात. अलीकडेच इंडियन सायबर क्राईम कोऑर्डिनेशन सेंटर म्हणजेच I4C ने या स्कॅमबद्दल एक अलर्ट जारी केला आहे. I4C ने लोकांना या स्कॅमपासून सावध राहण्याचा सल्ला दिला आहे. तर चला, आज सायबर साक्षरता या स्तंभात आपण कॉल फॉरवर्डिंग स्कॅमबद्दल सविस्तर बोलू. यासोबतच आपण जाणून घेऊ की- तज्ञ: राहुल मिश्रा, सायबर सुरक्षा सल्लागार, उत्तर प्रदेश पोलीस प्रश्न- कॉल फॉरवर्डिंग स्कॅम काय आहे? उत्तर- हा एक असा सायबर फसवणूक प्रकार आहे, ज्यात चोर कोणत्याही बहाण्याने वापरकर्त्याच्या फोनमध्ये कॉल फॉरवर्डिंग सक्रिय करतात. यासाठी ते स्वतःला कुरिअर किंवा डिलिव्हरी एजंट असल्याचे सांगून वापरकर्त्याला एक विशिष्ट कोड डायल करण्यास सांगतात. वापरकर्ता तो कोड डायल करताच, त्याच्या फोनवर येणारे कॉल, OTP थेट चोरांच्या नंबरवर फॉरवर्ड होऊ लागतात. यामुळे त्यांना वापरकर्त्याच्या बँक आणि सोशल मीडिया खात्यांपर्यंत पोहोच मिळते. प्रश्न- सायबर चोर कॉल फॉरवर्डिंग स्कॅम कसा करतात? उत्तर- सायबर ठग हे स्कॅम खूप चालाकीने करतात. ते आधी कुरियर किंवा डिलिव्हरी एजंट बनून युझरला कॉल करतात आणि पार्सलबद्दल बोलतात. विश्वास जिंकल्यानंतर ते एक SMS पाठवतात. यात *21*, *61*, *67* किंवा *401* ने सुरू होणारा एक USSD कोड असतो. ते म्हणतात की हा कोड डायल केल्याने पार्सल कन्फर्म होईल किंवा डिलिव्हरी रीशेड्यूल होईल. खरं तर, हा कोड ठगाच्या मोबाईल नंबरशी जोडलेला असतो. पीडित व्यक्ती तो कोड डायल करताच, त्याच्या फोनमध्ये कॉल फॉरवर्डिंग आपोआप ॲक्टिव्ह होते. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- कॉल फॉरवर्डिंग स्कॅमचे काय धोके असू शकतात? उत्तर- याचा सर्वात मोठा धोका हा आहे की बँकेतून येणारे कॉल, ट्रान्झॅक्शन OTP आणि व्हॉट्सॲप, टेलिग्रामसारख्या ॲप्सचे व्हेरिफिकेशन कॉल थेट सायबर गुन्हेगारांच्या फोनवर जाऊ लागतात. यामुळे ठग बँक खात्यातून पैसे काढू शकतात आणि सोशल मीडिया खात्यांवरही ताबा मिळवू शकतात. बऱ्याचदा पीडितेला याची माहिती तेव्हा मिळते, जेव्हा त्याचे बँक खाते रिकामे होते किंवा सोशल मीडिया खाते हॅक होते. म्हणजेच, हा घोटाळा वापरकर्त्याच्या आर्थिक सुरक्षिततेसाठी आणि डिजिटल ओळखीसाठी दोन्हीसाठी मोठा धोका आहे. प्रश्न- लोक कॉल फॉरवर्डिंग स्कॅममध्ये सहज का अडकतात? उत्तर- या स्कॅममध्ये ठग खूप विश्वासार्ह पद्धतीने बोलतात. डिलिव्हरी किंवा पार्सलचे नाव ऐकताच लोकांना वाटते की कॉल खरा आहे. त्याचबरोबर घाई करण्याचा दबाव टाकला जातो. यामुळे व्यक्ती कोणताही विचार न करता सांगितलेले कोड डायल करतो आणि फसवणुकीचा बळी ठरतो. प्रश्न- कॉल फॉरवर्डिंग स्कॅमपासून वाचण्यासाठी कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? उत्तर- या स्कॅमपासून वाचण्यासाठी सर्वात महत्त्वाचे आहे की कोणत्याही अनोळखी कॉलरवर लगेच विश्वास ठेवू नका. जर कोणी कुरिअर किंवा डिलिव्हरीच्या नावाखाली तुम्हाला कोणताही कोड डायल करण्यास सांगितले, तर त्याला स्पष्टपणे नकार द्या. लक्षात ठेवा, कोणतीही खरी कंपनी तुम्हाला अशा प्रकारचा कोड डायल करण्यास सांगत नाही. तसेच, तुमच्या फोनच्या सेटिंग्स आणि कॉल फॉरवर्डिंग पर्यायाची माहिती ठेवा, जेणेकरून चुकून काही झाले तरी तुम्ही ते लगेच बंद करू शकाल. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- जर कॉल फॉरवर्डिंग स्कॅमचे बळी ठरलात तर लगेच काय करावे? उत्तर- अशा परिस्थितीत, सर्वात आधी लगेच ##002# डायल करून तुमच्या फोनवरील सर्व प्रकारची कॉल फॉरवर्डिंग बंद करा. लगेच बँकेला याची माहिती द्या. तसेच, तुमच्या मित्र आणि नातेवाईकांनाही याबद्दल सांगा, जेणेकरून ते तुमच्या नावावर कोणत्याही फसवणुकीला बळी पडू नयेत. प्रश्न- कॉल फॉरवर्डिंग स्कॅमची तक्रार कुठे करू शकता? उत्तर- सायबर क्राईम हेल्पलाइन नंबर 1930 वर कॉल करून किंवा अधिकृत वेबसाइट www.cybercrime.gov.in वर जाऊन याची तक्रार करू शकता. याव्यतिरिक्त, तुम्ही तुमच्या जवळच्या पोलीस ठाण्यातही याची तक्रार नोंदवू शकता. जितक्या लवकर तुम्ही तक्रार नोंदवाल, तितकी नुकसानीपासून वाचण्याची शक्यता वाढते.
Source link
