40 वर्षांनंतर हाडांची कमजोरी ही एक ‘सायलेंट’ समस्या आहे, जी हळूहळू वाढते. ती अनेकदा फ्रॅक्चर किंवा वेदना झाल्यावर समोर येते. खरं तर, वय वाढल्याने शरीरातील कॅल्शियमचे शोषण कमी होते आणि हाडांची घनता कमी होऊ लागते. महिलांमध्ये रजोनिवृत्तीनंतर ही प्रक्रिया आणखी वेगवान होते. चुकीची जीवनशैली, व्हिटॅमिन डीची कमतरता, व्यायामाचा अभाव आणि चुकीचे खाणे या धोक्याला वाढवू शकतात. चिंतेची बाब अशी आहे की सुरुवातीला याची लक्षणे फार स्पष्ट नसतात. त्यामुळे लोक याकडे दुर्लक्ष करतात. जर वेळेत याकडे लक्ष दिले तर हाडांच्या झीजेची प्रक्रिया थोडी मंदावली जाऊ शकते. आज हाडांच्या आरोग्यावर बोलू. तसेच जाणून घेऊ- तज्ज्ञ: डॉ. अभिषेक कुमार मिश्रा, वरिष्ठ सल्लागार, ऑर्थोपेडिक्स आणि स्पाइन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- 40 वर्षांनंतर हाडे कमकुवत का होऊ लागतात? उत्तर- 40 वर्षांनंतर हाडे कमकुवत होणे ही एक सामान्य प्रक्रिया आहे, परंतु ते अचानक होत नाही. यामागे अनेक कारणे आहेत. सर्व कारणे ग्राफिकमध्ये पहा- चला, आता ही कारणे सविस्तरपणे समजून घेऊया- कॅल्शियमची कमतरता व्हिटॅमिन डीची कमतरता हार्मोनल बदल (विशेषतः महिलांमध्ये) हाडांचे पुनर्रचना असंतुलन कमी शारीरिक हालचाल वाईट जीवनशैली काही आजार आणि औषधे प्रश्न- हाडांच्या कमकुवतपणाची काय चिन्हे आहेत? उत्तर- हाडांच्या कमकुवतपणाची सुरुवातीची लक्षणे खूप सौम्य असतात. त्यामुळे लोक याकडे दुर्लक्ष करतात. पण वेळीच ही लक्षणे ओळखली गेली तर मोठ्या समस्येपासून वाचता येते. सर्व लक्षणे ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- 40+ वयाच्या लोकांमध्ये कोणत्या लोकांना हाडांच्या झीजेचा धोका जास्त असतो? उत्तर- काही लोकांना याचा धोका जास्त असतो. यामागे शारीरिक, जीवनशैली आणि वैद्यकीय घटक जबाबदार आहेत. पॉइंटर्समध्ये पहा कोणाला जास्त धोका आहे- प्रश्न- हाडे कमकुवत झाल्याने कोणत्या आजारांचा धोका वाढतो? उत्तर- कमकुवत हाडे वेदना किंवा थकवा यासोबत अनेक गंभीर आजारांचा धोका वाढवू शकतात. 40+ वयात हा धोका आणखी वाढतो. सर्व आरोग्य धोके ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- हाडांच्या आरोग्याची तपासणी कशी केली जाते? उत्तर- हाडांच्या आरोग्याचे योग्य मूल्यांकन केवळ लक्षणांवरून करता येत नाही. यासाठी चाचण्या आणि वैद्यकीय मूल्यांकनाचीही आवश्यकता असते. जसे की- BMD (बोन मिनरल डेन्सिटी) चाचणी एक्स-रे रक्त तपासणी FRAX स्कोअर (फ्रॅक्चर रिस्क असेसमेंट टूल) शारीरिक चिन्हे डॉक्टर काही लक्षणांच्या आधारावर अंदाज लावतात. जसे की- प्रश्न- मजबूत हाडांसाठी कोणत्या पोषक तत्वांची गरज असते? उत्तर- अनेक पोषक तत्वे मिळून हाडे मजबूत करतात. हाडांच्या आरोग्यासाठी आवश्यक असलेल्या सर्व पोषक तत्वांची यादी ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- जीवनशैलीचा हाडांच्या आरोग्यावर काय परिणाम होतो? उत्तर- संतुलित आहार, नियमित व्यायाम आणि पुरेसा सूर्यप्रकाश घेतल्याने हाडे मजबूत होतात. तर खराब आहार, कमी शारीरिक हालचाल, धूम्रपान आणि मद्यपान हाडांना कमकुवत करतात. चुकीच्या सवयी हळूहळू हाडांची घनता कमी करतात आणि कालांतराने ऑस्टियोपोरोसिसचा धोका वाढवू शकतात. प्रश्न- मजबूत हाडांच्या आरोग्यासाठी जीवनशैली कशी असावी? उत्तर- निरोगी जीवनशैली आणि चांगल्या सवयी हाडांचे आरोग्य मजबूत करण्यास मदत करतात. हे ग्राफिकमध्ये पहा- हाडांच्या आरोग्याशी संबंधित सामान्य प्रश्न आणि उत्तरे प्रश्न- चाचणीशिवायही हाडांच्या आरोग्याची माहिती मिळू शकते का? उत्तर- नाही, केवळ लक्षणांवरून अचूक माहिती मिळत नाही. योग्य मूल्यांकनासाठी चाचण्या आवश्यक असतात. प्रश्न- हाडांची झीज (बोन लॉस) पूर्णपणे थांबवता येते का? उत्तर- पूर्णपणे नाही, पण योग्य आहार, नियमित व्यायाम आणि निरोगी जीवनशैलीने ती बऱ्याच अंशी कमी करता येते. प्रश्न- प्रत्येक व्यक्तीने 40 वर्षांनंतर बोन डेन्सिटी चाचणी करावी का? उत्तर- होय, पण ज्यांना जास्त धोका आहे, त्यांनी ती नक्कीच करावी. जसे की- प्रश्न- फक्त सप्लिमेंट्स घेतल्याने हाडे मजबूत होऊ शकतात का? उत्तर- नाही, सप्लिमेंट्ससोबत संतुलित आहार आणि निरोगी जीवनशैली देखील आवश्यक आहे. प्रश्न- कोणत्या परिस्थितीत डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे? उत्तर- या परिस्थितीत डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे-
Source link
