प्रश्न- मी अहमदाबादहून आहे. माझ्या लग्नाला ३ वर्षे झाली आहेत. लवकरच आम्ही पालक होणार आहोत. अर्थातच, यामुळे आमची चिंता थोडी वाढली आहे. आम्ही पालकत्वावर अनेक पुस्तके वाचत आहोत, पॉडकास्ट ऐकत आहोत. मात्र हे सर्व वाचणे-ऐकणे अधिक गोंधळात टाकत आहे. आम्ही कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी यासाठी तुम्ही आम्हाला काही मूलभूत टिप्स देऊ शकता का? तज्ञ: डॉ. अमिता श्रृंगी, मानसशास्त्रज्ञ, कुटुंब आणि बाल समुपदेशक, जयपूर उत्तर- सर्वात आधी तुम्हा दोघांना या नवीन प्रवासासाठी खूप खूप अभिनंदन. तुम्ही या नवीन जबाबदारीपूर्वी स्वतःला तयार करत आहात हे वाचून आनंद झाला. जागरूकता ही चांगल्या पालकत्वाची पहिली पायरी आहे. सर्वात आधी हे समजून घ्या की जेव्हा बाळ जगात येते, तेव्हा त्याला सुख-सुविधा देणाऱ्या पालकांपेक्षा आनंदी पालकांची जास्त गरज असते. आई-वडिलांचे आनंदी असणे हेच मुलासाठी सर्वात सुंदर भेट आहे. व्हिएतनामी बौद्ध भिक्षू आणि प्रसिद्ध लेखक थिच न्हाट हान्ह यांनी त्यांच्या ‘फिडेलिटी: हाऊ टू क्रिएट लव्हिंग रिलेशनशिप्स दॅट लास्ट’ या पुस्तकात याबद्दल लिहिले आहे- आई-वडील आपल्या मुलांना देऊ शकणारी सर्वात मौल्यवान भेट म्हणजे त्यांचा आनंद. पालकत्वाची जबाबदारी पुस्तके वाचणे आणि पॉडकास्ट ऐकणे चांगली गोष्ट आहे, कारण ते आपल्याला दिशा देतात. पण हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की पालकत्वाची खरी पायाभरणी कोणत्याही ट्रेंड किंवा तंत्रज्ञानावर नाही, तर घरातील वातावरणावर अवलंबून असते. बाळ सर्वात आधी आपल्या आजूबाजूच्या वातावरणातूनच शिकते. चांगले पालकत्व म्हणजे हेलिकॉप्टर पालकत्व करणे किंवा सुपर मॉम-डॅड असणे नाही. पालकत्वाची जी अगदी मूलभूत जबाबदारी आहे, ती म्हणजे मुलाला बिनशर्त प्रेम आणि सुरक्षितता देणे. आवश्यक मूलभूत जबाबदाऱ्या खालील ग्राफिक्समध्ये पाहा- जर तुम्ही या मूलभूत जबाबदाऱ्या पार पाडण्यास तयार असाल, तर तुम्ही आनंदी पालक व्हाल. बाळाच्या आगमनापूर्वी स्वतःला कसे तयार करावे? आपण अनेकदा बाळाच्या आगमनाची तयारी कपडे, खेळणी आणि खोलीच्या सजावटीने करतो. पण भावनिक तयारीकडे दुर्लक्ष करतो. वास्तविक सत्य हे आहे की पालकत्वाची खरी सुरुवात बाळाच्या जन्मापूर्वी आपल्या विचारांनी, आपल्या नात्यांनी आणि आपल्या धैर्याने होते. अशा परिस्थितीत, नवीन पालकांसाठी स्वतःला मानसिकदृष्ट्या तयार करणे महत्त्वाचे आहे. हे समजून घ्या की पालकत्व ही काही कामगिरी नाही, तर ती शिकण्याची एक सतत चालणारी प्रक्रिया आहे. तुम्ही जितके मजबूत आणि संतुलित असाल, तितकेच तुम्ही मुलाला सुरक्षित आणि आनंदी वातावरण देऊ शकाल. या तयारीला सोपे करण्यासाठी ही छोटी चेकलिस्ट उपयुक्त ठरू शकते- चला, हे मुद्दे थोडे सविस्तर समजून घेऊया. भावनिकदृष्ट्या तयार रहा पालकत्व ही केवळ शारीरिकच नाही, तर भावनिक जबाबदारी देखील आहे. बाळ आल्यानंतर तुमची झोप, दिनचर्या आणि प्राधान्यक्रम बदलतात. जर तुम्ही मानसिकदृष्ट्या तयार असाल, तर बदल स्वीकारणे सोपे होईल आणि तुम्ही मुलाला अधिक स्थिर वातावरण देऊ शकाल. तुमच्या नात्यात गोडवा ठेवा मुले मोठी होत असताना पालकांचे नाते पाहतात आणि अनुभवतात. जर घरात आपुलकीचा आदर आणि प्रेम असेल, तर तेच त्यांच्या वागण्यातही दिसून येते. जोडीदारासोबत निरोगी आणि संतुलित नातेसंबंध राखणे हा पालकत्वाचा महत्त्वाचा भाग आहे. ऐकण्याची सवय लावा अनेकदा पालक मुलांना समजावण्यावर जास्त लक्ष देतात, त्यांना ऐकण्यावर कमी. पण एक चांगला पालक तोच असतो, जो मुलाच्या बोलण्याला, भावनांना आणि लहान-लहान हावभावांना लक्षपूर्वक समजून घेतो. यामुळे मुलाला असे वाटते की त्याचे बोलणे महत्त्वाचे आहे. म्हणून आत्तापासूनच ऐकण्याची सवय लावा. धैर्याचा सराव करा मुले लगेच शिकत नाहीत, ते हळूहळू समजून घेतात. एकच चूक वारंवार करतात. अशा वेळी रागवण्याऐवजी धैर्य ठेवणे महत्त्वाचे आहे. तुमचे शांत-सरळ वर्तनच मुलाला योग्य मार्गदर्शन देते. चुका स्वीकारायला शिका कोणताही पालक परिपूर्ण नसतो. जर चूक झाली तर ती मान्य करा. यामुळे मूलही आपल्या चुका मान्य करायला शिकते आणि नात्यात विश्वास वाढतो. पालकत्वाला ‘प्रोजेक्ट’ समजू नका पालकत्व हे काही कार्य किंवा प्रकल्प नाही, जे परिपूर्ण पद्धतीने पूर्ण करायचे आहे. ही एक सतत चालणारी प्रक्रिया आहे, ज्यात शिकणे, समजून घेणे आणि बदलणे समाविष्ट आहे. स्वतःवर परिपूर्णतेचा दबाव टाकल्यास तुम्ही आणि मूल दोघेही तणावात येऊ शकता. कुटुंबासाठी वेळ काढा दर्जेदार वेळ मुलाच्या भावनिक वाढीसाठी खूप महत्त्वाचा आहे. दिवसात काही वेळ काढून मुलासोबत नक्की घालवा. हाच दर्जेदार वेळ पालक आणि मुलाचे नाते अधिक मजबूत करतो. स्क्रीन वेळ कमी करा जास्त स्क्रीन वेळ केवळ मुलांवरच नाही, तर पालकांच्या वागणुकीवरही परिणाम करतो. जर तुम्ही स्वतः स्क्रीनमध्ये व्यस्त राहिलात, तर मुलासोबतचे नाते कमी होईल. म्हणून तंत्रज्ञानाचा संतुलित वापर करा. गरज पडल्यास समुपदेशकाची मदत घ्या जर कधी असे वाटले की, तुम्ही परिस्थिती हाताळू शकत नाही, तर समुपदेशकाची मदत घेण्यास अजिबात संकोच करू नका. योग्य वेळी योग्य मार्गदर्शन घेणे हीच खरी शहाणपण आहे. मुलासाठी ‘सेफ स्पेस’ (सुरक्षित जागा) बना पालकत्व केवळ गरजा पूर्ण करण्यापुरते मर्यादित नाही, तर मुलाला भावनिकदृष्ट्या सुरक्षित वाटणे ही सर्वात मोठी जबाबदारी आहे. जेव्हा तुम्ही मुलाला बिनशर्त प्रेम देता, तेव्हा मुलाला सुरक्षित वाटते. मुलाला असे वाटले पाहिजे की- पालक झाल्यावर या चुका करू नका बाळाच्या जन्मानंतर जीवन पूर्णपणे बदलते. नवीन जबाबदाऱ्या, नवीन चिंता आणि अनेकदा अनपेक्षित भीती देखील पालकांच्या वर्तनावर परिणाम करतात. अशा परिस्थितीत नकळतपणे अनेक चुका होतात, ज्याचा परिणाम मुलाच्या व्यक्तिमत्त्वावर आणि भावनिक वाढीवर होऊ शकतो. लक्षात ठेवा, मूल पालकांच्या माध्यमातून जगाला समजून घेते. म्हणून हे आवश्यक आहे की आपण त्याला सहज प्रेम द्यावे. संतुलित आणि जागरूक पालकत्वासाठी हे आवश्यक आहे की या चुका करू नका- शेवटी मी हेच सांगेन की, पालकत्वाची (पेरेंटिंगची) पायाभरणी कोणत्याही तंत्रज्ञानावर किंवा ट्रेंडवर अवलंबून नसते, तर तुमच्या घरातील वातावरणावर अवलंबून असते. या प्रवासात हट्ट, राग आणि ताण यांसारखी अनेक आव्हाने येतील. लक्षात ठेवा, हा प्रवास सोपा नसेल. यात अनेक त्याग करावे लागतील, पण यात आनंद आणि समाधानही तितकेच असेल. पालकत्व (पेरेंटिंग) हा एक प्रवास आहे, प्रकल्प नाही. यात शिकणे, पडणे, सावरणे आणि पुन्हा पुढे जाणे हे सर्व काही समाविष्ट आहे.
Source link
