अलीकडे जर्मनीमध्ये झालेल्या जगातील सर्वात मोठ्या खेळण्यांच्या मेळ्यात एक धक्कादायक दृश्य दिसले. रेसिंग कार ट्रॅक असलेली खेळणी आणि ‘स्ट्रेंजर थिंग्ज’च्या आकृत्या असलेल्या दुकानांवर प्रचंड गर्दी दिसली… पण येथे मुले नाहीत, तर मोठे खरेदीदार जास्त होते. खेळण्यांच्या जगात सर्वात मोठा बदल हाच आहे – आता प्रौढ स्वतःसाठी खेळणी खरेदी करत आहेत. या प्रवृत्तीला ‘किडल्टिंग’ असे म्हटले जात आहे. डेटा फर्म सर्कानाच्या मते, 2023 मध्ये जागतिक खेळण्यांची विक्री 7% वाढली आणि याचे मोठे कारण ‘किडल्ट्स’ आहेत. युरोपमधील पाच मोठ्या बाजारपेठांमध्ये 10 वर्षांपूर्वी प्रौढांचा वाटा केवळ 9% होता, जो आता दुप्पट झाला आहे. कंपन्या हा ट्रेंड कॅश करण्याच्या प्रयत्नात आहेत, विशेषतः ते प्रौढ ज्यांना मुले नाहीत आणि जे वर्षभर स्वतःवर खर्च करतात. हेच ग्राहक खेळण्यांच्या उद्योगासाठी महत्त्वाचे बनले आहेत. टॉय कंपन्यांनाही माहीत आहे की खरे ग्राहक पाळण्यात नाहीत, तर कार्यालयांमध्ये बसलेले आहेत. त्यामुळे बाजारात अशी खेळणी येत आहेत जी कदाचित मुलांना विकत घेता येणार नाहीत. जसे की ₹ 90 हजार रुपयांचे ‘स्टार वॉर्स लेगो डेथ स्टार’ असो किंवा 11 हजार रुपयांचे स्टार वॉर्स हेल्मेट, जे खेळण्यापेक्षा एखाद्या चित्रपटाचा भाग वाटते. ज्या प्रौढांना मुले नाहीत, ते छंद म्हणून अशी महागडी खेळणी वर्षभर खरेदी करतात. मुलांची खरेदी सणांपुरती मर्यादित असते, तर प्रौढ कंपन्यांना सतत नफा देतात. मॅटल (हॉट व्हील्स) सारखे ब्रँड्स आता गुची आणि फॉर्म्युला वनसोबत स्पेशल एडिशन काढून आकर्षित करत आहेत. मर्यादित स्टॉक आणि अद्वितीयतेद्वारे कंपन्या खेळणी खरेदी करण्याचा अनुभव रोमांचक बनवत आहेत. फिनलंडच्या संशोधक कटरीना हेलयक्का म्हणतात, ‘प्रौढ खेळण्यांद्वारे बालपणात परत जात नाहीत, तर ते ‘प्रौढत्व’ त्यांच्या पद्धतीने परिभाषित करतात.’ कतरिना म्हणते, तसेही माणसांमध्ये आश्चर्य आणि कुतूहल आयुष्यभर टिकून राहते. काही तज्ज्ञ याला समाजात वाढणाऱ्या ‘बालिश प्रवृत्ती’शी जोडून पाहतात, जिथे आजची पिढी उशिरा आत्मनिर्भर होते आणि आठवणींमध्ये समाधान शोधते. मात्र, हा कल फक्त तरुणांपुरता मर्यादित नाही; आता प्रत्येक वयोगटातील लोक खेळण्यांना मनोरंजन आणि मानसिक शांतीचे एक प्रभावी माध्यम मानत आहेत. भारतातही वेगाने वाढत आहे ट्रेंड फिक्की आणि केपीएमजीच्या अहवालानुसार, भारताची खेळणी बाजारपेठ वेगाने वाढत आहे. देशात प्रौढांमध्ये ‘कलेक्टिबल्स’ (संग्रहणीय वस्तू) बद्दल वाढती आवड आश्चर्यचकित करते. हॅमलीज आणि ‘टॉयज आर अस’ सारख्या मोठ्या किरकोळ विक्रेत्यांच्या भारतीय आउटलेट्समध्ये आता 15-20% विक्री थेट प्रौढांसाठी खरेदी केलेल्या खेळण्यांमधून येते. यामध्ये लेगोचे जटिल आर्किटेक्चर सेट्स आणि मार्वल/डीसीचे प्रीमियम फिगर्स सर्वाधिक लोकप्रिय आहेत.
Source link
