गेल्या एका महिन्यात यूपी आणि हरियाणातील तीन जिल्ह्यांतून भेसळयुक्त सॉस पकडल्याच्या बातम्या समोर आल्या आहेत. यूपीच्या बागपत जिल्ह्यातील बडौतमध्ये अन्न सुरक्षा विभागाने बनावट मेयोनीज आणि सॉसचा पुरवठा करणाऱ्या एका मोठ्या रॅकेटचा पर्दाफाश केला. येथे एका गोदामातून भेसळयुक्त सॉसने भरलेले ड्रम जप्त करण्यात आले. याशिवाय रामपूर जिल्ह्यात अन्न सुरक्षा विभागाने तपासणीदरम्यान पथारीवाल्यांचा खराब आणि भेसळयुक्त सॉस जप्त केला. तर हरियाणाच्या सोनीपतमध्ये मुख्यमंत्री फ्लाइंग टीमने सॉस बनवणाऱ्या कारखान्यावर छापा टाकून सुमारे 600 किलो भेसळयुक्त सॉस नष्ट केला. सतत समोर येणारी ही प्रकरणे सांगतात की बाजारात मोठ्या प्रमाणावर भेसळयुक्त सॉसचा वापर होत आहे, जो आरोग्यासाठी अत्यंत हानिकारक आहे. तर चला, आज कामाची बातमी मध्ये आपण भेसळयुक्त सॉस बद्दल सविस्तर बोलू. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अरविंद अग्रवाल, संचालक, अंतर्गत औषध आणि संसर्गजन्य रोग, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली एस.एम. भारद्वाज, निवृत्त मुख्य अन्न विश्लेषक, राज्य अन्न प्रयोगशाळा, नवी दिल्ली प्रश्न- रेड आणि ग्रीन सॉसमध्ये सामान्यतः कोणत्या गोष्टींची भेसळ केली जाते? उत्तर- रेड-ग्रीन सॉसमध्ये खर्च कमी करण्यासाठी आणि जास्त काळ साठवण्यासाठी अनेक प्रकारची भेसळ केली जाते. जसे की– अरारूट, कॉर्न स्टार्च आणि रासायनिक घट्ट करणारे पदार्थ यांची भेसळ सॉसला घट्ट करण्यासाठी केली जाते. तसेच, यात अतिरिक्त मीठ आणि साखर देखील असते. प्रश्न- भेसळयुक्त सॉस खाल्ल्याने कोणत्या प्रकारच्या आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात? उत्तर- भेसळयुक्त सॉसमध्ये वापरले जाणारे कृत्रिम रंग, रासायनिक फ्लेवर आणि जास्त प्रमाणात असलेले प्रिझर्व्हेटिव्ह आरोग्यावर गंभीर परिणाम करू शकतात. हे रोज खाल्ल्याने पोटदुखी, गॅस, ऍसिडिटी, उलटी आणि जुलाब यांसारख्या पचनसंस्थेशी संबंधित समस्या उद्भवू शकतात. याव्यतिरिक्त, भेसळयुक्त सॉस खाल्ल्याने रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत होणे, ऍलर्जी, त्वचेवर पुरळ येणे आणि हार्मोनल असंतुलनाचा धोका वाढतो. दीर्घकाळ याचे सेवन केल्याने यकृत आणि किडनीला नुकसान होऊ शकते. तसेच, यामुळे मुलांमध्ये अटेंशन डेफिसिट हायपरऍक्टिव्हिटी डिसऑर्डर (ADHD) आणि एकाग्रतेची कमतरता येऊ शकते. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- सॉसमधील भेसळ कशी ओळखावी? उत्तर- काही सोप्या संकेतांवरून सॉसमध्ये भेसळ ओळखता येते. जर सॉसचा रंग खूप चमकदार असेल, वास गरजेपेक्षा जास्त तीव्र किंवा रासायनिक असेल, चव अनैसर्गिक असेल तर सावध व्हा. याशिवाय, सॉसमध्ये भेसळीची आणखी काही चिन्हे असू शकतात. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- बाजारातून सॉस खरेदी करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? उत्तर- जर तुम्हीही बाजारातून रेड किंवा ग्रीन सॉस खरेदी करत असाल तर काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या. थोडीशी खबरदारी तुम्हाला भेसळीच्या धोक्यापासून वाचवू शकते. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- ब्रँडेड टोमॅटो केचप खाणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- डॉ. अरविंद अग्रवाल सांगतात की, जर टोमॅटो केचप एखाद्या विश्वसनीय ब्रँडचा असेल, योग्य प्रकारे पॅक केलेला असेल आणि एक्सपायरी डेटच्या आत असेल तर कधीतरी मर्यादित प्रमाणात खाऊ शकता. यातही साखर, मीठ आणि प्रिझर्व्हेटिव्ह्जचे प्रमाण जास्त असते. त्यामुळे ते रोज खाणे किंवा जास्त प्रमाणात खाणे आरोग्यासाठी हानिकारक आहे. प्रश्न- सॉस किती दिवसांपर्यंत साठवून ठेवता येतो? उत्तर- डॉ. अरविंद अग्रवाल सांगतात की, हे सॉसच्या गुणवत्तेवर आणि साठवणुकीच्या स्थितीवर अवलंबून असते. पॅक केलेला सॉस उघडल्यानंतर, तो साधारणपणे 1 महिना फ्रीजमध्ये सुरक्षित राहतो, जर तो स्वच्छ चमच्याने काढला गेला आणि झाकण व्यवस्थित बंद ठेवले गेले. तर, घरी बनवलेला सॉस फ्रीजमध्ये 3-5 दिवसांपेक्षा जास्त काळ साठवू नये. जर रंग, वास किंवा चवीमध्ये बदल दिसला, तर सॉस वापरू नका. प्रश्न- घरी सॉस बनवण्याची योग्य आणि सुरक्षित पद्धत कोणती आहे? उत्तर- यासाठी ताजे टोमॅटो, मिरची आणि इतर भाज्या घ्या. सामग्री व्यवस्थित धुऊन उकळा किंवा शिजवा. नंतर स्वच्छ मिक्सरमध्ये वाटून घ्या. चवीनुसार मर्यादित प्रमाणात मीठ, साखर आणि व्हिनेगर घाला. कोणत्याही प्रकारचे फूड कलर किंवा रासायनिक संरक्षक (केमिकल प्रिजर्वेटिव्ह) घालू नका. तयार सॉस थंड करून स्वच्छ, कोरड्या आणि हवाबंद काचेच्या बाटलीत ठेवा आणि नेहमी स्वच्छ चमच्यानेच काढा. तो फ्रीजमध्ये ठेवून 5–7 दिवसांच्या आत वापरणे सर्वात सुरक्षित आहे. प्रश्न- खराब किंवा शिळ्या सॉसची काय चिन्हे आहेत? उत्तर- जर सॉसचा रंग बदलला असेल, वास आणि चव विचित्र असेल तर याचा अर्थ तो खराब झाला आहे. बाटली उघडताच फेस/गॅस बाहेर येणे, झाकण फुगलेले असणे किंवा वर बुरशी दिसणे ही देखील सॉस खराब होण्याची चिन्हे आहेत. असा सॉस अजिबात खाऊ नका. प्रश्न- भेसळयुक्त अन्नाची तक्रार कुठे आणि कशी करू शकता? उत्तर- यासाठी FSSAI च्या टोल-फ्री हेल्पलाइन 1800-112-100 वर कॉल करा. तसेच ‘फूड सेफ्टी कनेक्ट’ ॲपद्वारे ऑनलाइन तक्रार देखील नोंदवू शकता. याव्यतिरिक्त, तुम्ही तुमच्या जिल्ह्यातील अन्न सुरक्षा अधिकारी किंवा जिल्हा प्रशासनाकडे थेट तक्रार करू शकता. लक्षात ठेवा, तक्रार करताना अन्नपदार्थाचे नाव, खरेदीचे ठिकाण, बिल (असल्यास) आणि फोटो यांसारखी माहिती द्या, जेणेकरून वेळेवर कारवाई करता येईल. प्रश्न- अन्नपदार्थात भेसळ आढळल्यास काय कारवाई होऊ शकते? उत्तर- अन्नपदार्थात भेसळ आढळल्यास FSSAI च्या नियमांनुसार कठोर कारवाई केली जाऊ शकते. यात मोठा दंड आकारला जाऊ शकतो. परवाना रद्द किंवा निलंबित केला जाऊ शकतो. जर भेसळीमुळे लोकांच्या आरोग्याला हानी पोहोचली असेल, तर दोषींवर फौजदारी गुन्हा देखील दाखल केला जाऊ शकतो. गंभीर प्रकरणांमध्ये तुरुंगवासाची शिक्षा देखील होऊ शकते.
Source link
