आयसीएमआर म्हणजेच इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्चच्या आकडेवारीनुसार, भारतात १०.१ कोटी लोकांना उच्च रक्तदाब आहे आणि ३१.५ कोटी लोकांना मधुमेह आहे. चिंताजनक बाब म्हणजे यातील बहुतेक लोकांना हे माहित नाही की त्यांना मधुमेह किंवा उच्च रक्तदाब आहे.

या आकडेवारीवरून असे दिसून येते की कधीकधी जीवन सामान्यपणे चालते. ऑफिसचे काम, घरातील जबाबदाऱ्या, मित्रांना भेटणे आणि इतर अनेक गोष्टी सामान्य आहेत. दरम्यान, शरीरात असे काही बदल होत आहेत, जे आपल्या नजरेपासून लपलेले राहतात. हे असंसर्गजन्य आजार आहेत, जे कोणत्याही लक्षणांशिवाय शरीरात पसरतात.

या आजारांना सायलेंट किलर म्हणतात, कारण ते फक्त तेव्हाच आढळतात जेव्हा शरीराला मोठे नुकसान झाले असते. यामुळे हृदयविकाराचा झटका, मेंदूचा झटका आणि मूत्रपिंड निकामी होणे यासारख्या धोकादायक परिस्थिती उद्भवू शकतात.

म्हणून, आज ‘शारीरिक आरोग्य‘ मध्ये आपण उच्च रक्तदाब आणि मधुमेह याबद्दल बोलू. तुम्हाला हे देखील कळेल की-

सौम्य लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका.

डॉ. एम.के. सिंग म्हणतात की एके दिवशी अचानक त्यांना जाणवते की सर्व काही ठीक चालले नाही. अचानक तुम्हाला चक्कर येते, डोकेदुखी होते, श्वास घेण्यास त्रास होतो किंवा खूप थकवा जाणवतो. हे असे संकेत आहेत ज्याद्वारे आपले शरीर आपल्याला काहीतरी चुकीचे आहे हे सांगण्याचा प्रयत्न करत असते. बहुतेक लोक या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करतात, जे धोकादायक ठरू शकते.

मधुमेह आणि उच्च रक्तदाबाच्या सुरुवातीला ही लक्षणे दिसू शकतात.

सहसा मधुमेहाची लक्षणे सुरुवातीला कोणत्याही विशिष्ट स्वरूपात दिसून येत नाहीत. यामध्ये, एखाद्याला जास्त तहान लागू शकते, वारंवार लघवी करण्याची गरज भासू शकते, परंतु लोक दिवसभराच्या उष्णतेशी किंवा थकव्याशी त्याचा संबंध जोडून त्याकडे दुर्लक्ष करतात.

त्याचप्रमाणे, उच्च रक्तदाबामुळे डोकेदुखी, चिडचिड आणि थकवा येऊ शकतो, परंतु बहुतेकदा ही लक्षणे इतकी सौम्य असतात की लोक त्यांना तणाव, झोप किंवा अशक्तपणामुळे आहेत असे समजून दुर्लक्ष करतात.

त्याची सुरुवातीची लक्षणे ग्राफिकमध्ये पाहा-

जर तुमच्या कुटुंबात असा आजार असेल तर अधिक काळजी घ्या.

जर कुटुंबातील एखाद्याला मधुमेह किंवा उच्च रक्तदाब असेल तर त्याला जास्त धोका असू शकतो. हे आजार अनुवांशिकदृष्ट्या देखील धोका निर्माण करू शकतात. जर कौटुंबिक इतिहास नसेल, तर जीवनशैली हे देखील एक प्रमुख कारण असू शकते. जर सवयी चांगल्या नसतील, तर माणूस या आजारांना बळी पडू शकतो.

कोणत्याही समस्येशिवाय तपासणी न करणे ही एक मोठी चूक आहे.

मोठी समस्या असल्याशिवाय बहुतेक लोक कोणत्याही चाचण्या करत नाहीत. ही सर्वात मोठी चूक असल्याचे दिसून येते. असे समजून घ्या, बाईकचे इंजिन अचानक बिघडत नाही. बऱ्याचदा लोक इंजिनमधून येणाऱ्या किरकोळ आवाजांकडे दुर्लक्ष करतात जोपर्यंत ते मोठ्या समस्येत रूपांतरित होत नाही. त्याचप्रमाणे, मधुमेह आणि उच्च रक्तदाबाची लक्षणे वाढत राहतात. यावर एकमेव उपाय म्हणजे नियमित तपासणी वारंवार करून घेणे, जेणेकरून हा आजार गंभीर स्वरूप धारण करण्यापूर्वीच त्याचे निदान करता येईल.

औषधे घेण्यापेक्षा तुमची जीवनशैली सुधारणे जास्त महत्त्वाचे आहे.

एकदा एखाद्या आजारावर उपचार सुरू झाले की, आयुष्यभर औषधे घ्यावी लागतात, अशी एक सामान्य धारणा आहे. पण प्रत्यक्षात, औषधे रोग नियंत्रित करतात, परंतु जीवनशैलीतील बदल औषधांची गरज कमी करू शकतात. या आजारांना रोखण्यासाठी व्यायाम, योग्य आहार, पुरेशी झोप आणि चांगले मानसिक आरोग्य राखणे हे महत्त्वाचे पाऊल आहे.

मधुमेह आणि उच्च रक्तदाब टाळण्यासाठी काय करावे?

मीठ आणि साखरेचे सेवन कमी करा: तुमच्या दैनंदिन आहारात मीठ आणि साखरेचे प्रमाण नियंत्रित करा. दररोज मीठाचे सेवन जास्तीत जास्त ५ ग्रॅम पर्यंत मर्यादित ठेवा आणि साखरेचे सेवन मर्यादित करा.

व्यायाम: दररोज किमान ३० मिनिटे व्यायाम करा. हे रक्तातील साखर आणि रक्तदाब नियंत्रित करण्यास मदत करते.

आगाऊ तपासणी करा: तुमच्या रक्तातील साखर आणि रक्तदाब नियमितपणे तपासायला विसरू नका.

७ तासांची चांगली झोप घ्या: पुरेशी झोप हार्मोनल संतुलन राखण्यास मदत करते, ज्यामुळे मधुमेह आणि उच्च रक्तदाब नियंत्रित राहण्यास मदत होते.

ताणतणाव व्यवस्थापित करा: ध्यान, योग किंवा तुमच्या आवडत्या कामांमध्ये वेळ घालवणे हे मानसिक आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे.

रक्तदाब आणि मधुमेहाशी संबंधित काही सामान्य प्रश्न आणि उत्तरे