दिल्लीत यमुना नदी साफ करण्याच्या मुद्द्याने अलीकडे बरीच मथळे बनविली, परंतु हा मुद्दा अजूनही आहे आणि प्रश्न सतत विचारले जात आहेत. यमुनाच्या स्वच्छतेबद्दलचा प्रश्न असा आहे की यमुनाची स्वच्छता कागदावर केली जात आहे का, फक्त सीवेज ट्रीटमेंट प्लांट चुकीचे अहवाल देत आहेत काय? कोटी रुपये लादल्यानंतरही यमुनाला का साफ केले जात नाही? किंवा पाण्याद्वारे नागरिकांच्या आरोग्यासह खेळत आहे? हे असे प्रश्न आहेत जे प्रत्येक दिल्लीच्या अंतःकरणात आणि मनामध्ये प्रतिध्वनीत राहतात. एनडीटीव्ही इंडिया टीमने यमुनाच्या स्वच्छतेबद्दल विशेष तपासणी केली आणि यमुना साफसफाईशी संबंधित अशा अनेक प्रश्नांची उत्तरे शोधण्याचा प्रयत्न केला.

यमुनाच्या स्वच्छतेसाठी दरवर्षी अनेक शंभर कोटी रुपये खर्च होतात. दिल्लीच्या मोठ्या नाल्यांमध्ये वाहणारे सांडपाणी स्वच्छ करण्यासाठी 37 एसटीपी स्थापित केले गेले आहेत. एनडीटीव्ही टीम प्रथम पंकज कुमार यांच्यासमवेत निलोथी एसटीपी प्लांटमध्ये आली, जे पृथ्वी वॉरियर ऑर्गनायझेशन आणि यमुना नदीच्या स्वच्छतेवर वर्षानुवर्षे काम करत आहेत, जिथे 40 मिलीग्राम सांडपाणी उपचार प्रकल्प सुरू आहे. मार्चमध्ये, दिल्ली प्रदूषण नियंत्रण मंडळाला पाठविलेल्या अहवालात वॉटर हायजीन बीओडी 14 आणि टीएसएस 27 ला नमूद केले आहे, परंतु जेव्हा एनडीटीव्ही टीम येथे पोहोचली तेव्हा श्वास घेणे कठीण होते. एसटीपीकडून कराराचे पाणी पाहून आपल्याला बरेच काही समजले आहे.

यासारखे बीओडी आणि टीएसएसचा विचार करा

बीओडी म्हणजे बायोकेमिकल ऑक्सिजनची मागणी म्हणजेच पाण्याच्या नमुन्यात ऑक्सिजन किती रद्द केला जात आहे. म्हणजेच, सहज भाषेत पाण्यात किती ऑक्सिजन आहे. टीएसएस म्हणजे एकूण निलंबित सॉलिड्स म्हणजेच पाण्यात किती घाण आहे हे आपण समजू शकता.

पृथ्वी योद्धा संघटनेचे पंकज कुमार म्हणाले की एसटीपीमधून स्वच्छ पाण्याचे पाणी 30० वर्षांचे असले तरी पाणी स्पष्ट झाले असते, तर या काचेच्या ग्लासमध्ये पारदर्शक पाणी असते परंतु पाणी पूर्णपणे स्वच्छ केले जात नाही.

दिल्लीच्या दुसर्‍या क्रमांकाच्या एसटीपीची स्थिती काय आहे?

निलोथी सीवेज ट्रीटमेंट प्लांटनंतर एनडीटीव्ही टीम कोरोनेशन स्तंभ गाठली. दिल्लीतील हे दुसरे सर्वात मोठे एसटीपी आहे, जेथे 70 एमजीडी सांडपाणी साफ केली जाते. मार्चमध्ये पाठविलेल्या अहवालात बीओडी 7 दर्शविला गेला आहे असा विचार करा. येथेही एसटीपीकडून स्वच्छ पाण्याची चाचणी केली. येथे पाणी स्वच्छ केले जात आहे आणि नाल्यात ओतले जात आहे, परंतु त्याच्या पुढे, गलिच्छ पाणी पाईपद्वारे सतत सोडले जात आहे, म्हणजेच सांडपाणी पूर्णपणे स्वच्छ केली जात नाही.

पंकज कुमार म्हणाले की अशा प्रकारे नाल्यात घाणेरडे पाणी घालू नये. जेव्हा आपण अशा सांडपाणी नाल्यात घालत असता तेव्हा एसटीपीचा अर्थ काय आहे.

गोंधळ वास आणि पाणी स्वच्छ नाही

त्याच वेळी, पप्पनकालनच्या दोन एसटीपीपर्यंत पोहोचणे सोपे नव्हते. तथापि, जेव्हा आम्ही येथे नजाफगड नाल्याच्या काठावर पोहोचलो, तेव्हा पप्पणकलनच्या जुन्या एसटीपीजवळ उभे राहणे कठीण होते. मार्चमध्ये अहवालात त्याची बीओडी 12 आणि टीएसएस 24 आहे.

पंकज कुमार म्हणाले की, आपण स्वत: ला असे जाणवू शकता की तेथे वाईट गंध देखील आहे आणि स्वच्छ पाणी नाही.

पापानाकलनचे नवीन एसटीपी स्वच्छ पाणी

तथापि, सांडपाणी पाणी स्वच्छ केले तर पाणी पूर्णपणे स्वच्छ असू शकते. येथून अवघ्या पाचशे मीटर अंतरावर पप्पनाकलानचे नवीन एसटीपी हे याचे सर्वात मोठे उदाहरण आहे, जे आपण फक्त पाणी पाहूनच समजू शकता. हे पाणी पूर्णपणे पारदर्शक आणि स्वच्छ आहे. तसेच, त्यात वास किंवा रंग नाही. सर्व एसटीपीने समान काम केले पाहिजे.

मी प्रत्येक एसटीपीकडे जाऊन पहा: प्रक्षेश वर्मा

दिल्लीचे सर्व एसटीपी असे कार्य करत असतील तर यमुना साफ करता येईल. जलमंत्री प्रवेश वर्मा स्वत: असा विश्वास ठेवतात की बरेच एसटीपी योग्यरित्या कार्य करत नाहीत. प्रवेश वर्मा म्हणाले की मी आता प्रत्येक एसटीपीकडे जाईन आणि हे सांडपाणी उपचारांचे काम चांगले चालले आहे की नाही ते पहा.

नजाफगड नाल्यातून यमुना 60 टक्के प्रदूषित आहे. या नाल्यात घसरणारी सांडपाणी स्वच्छ करण्यासाठी, 16 एसटीपी म्हणजेच सांडपाणी उपचार वनस्पती तयार केल्या आहेत, परंतु एनडीटीव्ही टीमने 8 एसटीपीचा साठा घेतला, त्यापैकी फक्त एक एसटीपी जमिनीवर चांगले काम करताना आढळले. हे स्पष्ट करते की दिल्ली दिल्लीत येताच यमुना नदीचे प्रमाण 90 ० होते, तर मानवांनी आंघोळ करण्यासाठी जास्तीत जास्त 3 बोड नदी सुरक्षित मानली जाते.