नवी दिल्ली17 मिनिटांपूर्वी
- लिंक कॉपी करा
भारत जगातील सहाव्या क्रमांकाची सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था बनला आहे. गेल्या तीन वर्षांपासून भारत पाचव्या स्थानावर होता. आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF) च्या ताज्या आकडेवारीनुसार, आता ब्रिटन (UK) पुन्हा एकदा भारताच्या पुढे गेला आहे. भारताच्या जीडीपीमधील ही घसरण डॉलरच्या तुलनेत रुपया कमकुवत झाल्यामुळे झाली आहे.
IMF चा अंदाज: 2026 मध्ये भारताची जीडीपी $4.15 ट्रिलियन असेल
ताज्या आकडेवारीनुसार, सध्याच्या किमतीनुसार भारताची जीडीपी 2025 मध्ये 3.92 ट्रिलियन डॉलर आणि 2026 मध्ये 4.15 ट्रिलियन डॉलर राहण्याचा अंदाज आहे. तर, ब्रिटनची जीडीपी 2025 मध्ये 4 ट्रिलियन डॉलर आणि 2026 मध्ये 4.26 ट्रिलियन डॉलर राहण्याची अपेक्षा आहे. जपान अजूनही भारताच्या खूप पुढे आहे, ज्याची अर्थव्यवस्था 2022 मध्ये 4.38 ट्रिलियन डॉलर राहण्याचा अंदाज आहे.
भारत जगातील सहावी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था
| देश | GDP (₹ लाख कोटी) | GDP (ट्रिलियन डॉलर) |
| अमेरिका | ३,०२३ | ३२.३८ |
| चीन | १,९४७ | 20.85 |
| जर्मनी | 508 | ५.४५ |
| जपान | 409 | ४.३८ |
| UK | ३९७ | ४.२६ |
| भारत | ३८७ | ४.१५ |
स्रोत: आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF)
रँकिंगमध्ये घसरणीची 2 मुख्य कारणे
भारताच्या जागतिक रँकिंगमधील या बदलामागे 2 प्रमुख कारणे मानली जात आहेत:
- बेस इयरमध्ये बदल: सरकारने जीडीपीचा बेस इयर 2011-12 वरून बदलून 2022-23 केला आहे. या बदलामुळे आणि नवीन पॅटर्नमुळे अर्थव्यवस्थेच्या आकारात 2.8% ते 3.8% पर्यंत घट झाली आहे.
- रुपयाची कमजोरी: डॉलरच्या तुलनेत रुपयाच्या किमतीत झालेल्या घसरणीचाही परिणाम झाला आहे. आर्थिक वर्ष 26 मध्ये रुपयामध्ये सुमारे 10% घट दिसून आली, ज्यामुळे डॉलरमध्ये मोजली जाणारी जीडीपी कमी झाली. याउलट, ब्रिटिश पाउंड मजबूत झाला आहे, ज्यामुळे त्यांच्या अर्थव्यवस्थेचे डॉलर मूल्य वाढले आहे.
2027 मध्ये चौथी मोठी अर्थव्यवस्था बनेल, जपानला मागे टाकेल
ही घसरण केवळ तात्पुरती ठरू शकते. आयएमएफचा अंदाज आहे की भारत 2027 (आर्थिक वर्ष 28) पर्यंत मोठी झेप घेईल आणि जपान-ब्रिटन दोघांनाही मागे टाकून जगातील चौथी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था बनेल.
ज्ञान विभाग
जीडीपी म्हणजे काय?
GDP चे पूर्ण नाव ग्रॉस डोमेस्टिक प्रॉडक्शन आहे, ज्याला मराठीत ‘सकल देशांतर्गत उत्पादन’ असे म्हणतात.
सोप्या भाषेत: GDP = एका देशात एका वर्षात एकूण किती वस्तू आणि सेवा तयार केल्या गेल्या (त्यांच्या किमतीनुसार).
- उदाहरणार्थ: कारखान्यात बनवलेल्या गाड्या
- शेतकऱ्याचे गहू-तांदूळ
- डॉक्टर-इंजिनिअरच्या सेवा
- दुकानदाराचा माल
- सरकारी रस्ते-शाळांचे काम
हे सर्व मिळून एका वर्षात जेवढी ‘एकूण किंमत’ तयार झाली, तीच देशाची GDP (सकल देशांतर्गत उत्पादन) आहे.
GDP वाढण्याचे फायदे
- नोकऱ्या वाढतात
- पगार/मजुरी वाढते
- दुकान-व्यवसाय चांगला चालतो
- सरकारला जास्त कर मिळतो, ज्यामुळे रस्ते, शाळा, रुग्णालये बांधली जातात
- शेअर बाजार वर जातो (जे म्युच्युअल फंडात पैसे गुंतवतात त्यांना फायदा होतो)
जीडीपी कमी होण्याचे तोटे
- नोकऱ्या कमी होतात / छाटणी होते.
- पगार वाढत नाही किंवा कमी होतो.
- दुकानदाराचा माल विकला जात नाही.
- शेतकऱ्याचा माल स्वस्त होतो.
- बेरोजगारी वाढते. लोक खर्च कमी करतात, यामुळे मंदीची शक्यता असते.
बेस इयर काय असते?: बेस इयर म्हणजे असे वर्ष ज्याच्या किमतींना आधार (बेस) मानले जाते. म्हणजेच, त्याच वर्षातील वस्तूंच्या सरासरी किमतीला 100 चे मूल्य दिले जाते. त्यानंतर, इतर वर्षांच्या किमतींची तुलना याच बेस इयरशी केली जाते. यातून महागाई किती वाढली किंवा कमी झाली हे कळते.
उदाहरण: समजा 2020 हे आधारभूत वर्ष आहे. त्या वर्षी एक किलो टोमॅटो ₹50 ला होते. आता 2025 मध्ये ते ₹80 चे झाले. तर महागाई = (80 – 50) / 50 × 100 = 60% वाढली. हेच सूत्र CPI मध्ये वापरले जाते, पण हे संपूर्ण बाजारातील वस्तूंना लागू होते.
