भारतापाठोपाठ, अफगाणिस्तान आता पाकिस्तानात जाणारे पाणी रोखण्यासाठी धरण बांधण्याची तयारी करत आहे, अशी घोषणा अफगाणिस्तानच्या माहिती मंत्रालयाने गुरुवारी X वरील एका पोस्टमध्ये केली.

माहिती मंत्रालयाने वृत्त दिले आहे की तालिबानचे सर्वोच्च नेता मौलवी हिबतुल्लाह अखुंदजादा यांनी कुनार नदीवर लवकरात लवकर धरण बांधण्याचे आदेश दिले आहेत.

पाणी आणि ऊर्जा मंत्रालयाचे उपमंत्री मुहाजिर फराही यांनी गुरुवारी सांगितले की, परदेशी कंपन्यांची वाट पाहण्याऐवजी देशांतर्गत कंपन्यांना कंत्राट देऊन धरणाचे बांधकाम जलदगतीने करण्यास पाणी आणि ऊर्जा मंत्रालयाला सांगण्यात आले आहे. अलिकडच्या संघर्षानंतर अफगाणिस्तानने हा निर्णय घेतला.

९ ऑक्टोबर ते १८ ऑक्टोबर दरम्यान झालेल्या संघर्षात ३७ अफगाण नागरिकांचा मृत्यू झाला आणि ४२५ जण जखमी झाले. पहलगाम दहशतवादी हल्ल्यानंतर भारताने २३ एप्रिल रोजी सिंधू पाणी करार रद्द केला आणि पाकिस्तानला जाणारे पाणी रोखले.

पाकिस्तान कुनार नदीच्या ७०-८०% पाण्याचा वापर करतो

४८० किलोमीटर लांबीची कुनार नदी अफगाणिस्तानातून उगम पावते आणि चित्राल नदी म्हणून पाकिस्तानात वाहते, जिथे ती काबूल नदीला मिळते. पाकिस्तानला त्याचे ७०-८०% पाणी मिळते.

त्यानंतर काबूल नदी सिंधू नदीला मिळते. जर अफगाणिस्तानने कुनार नदीवर धरण बांधले तर त्यामुळे पाकिस्तानचे गंभीर नुकसान होईल.

याचा थेट परिणाम खैबर पख्तूनख्वा (केपीके) वर होईल. बाजौर आणि मोहम्मदपूर सारख्या भागातील शेती पूर्णपणे या नदीवर अवलंबून आहे. सिंचन थांबवल्याने पीक नुकसानीचा धोका वाढेल.

याव्यतिरिक्त, या अडथळ्यामुळे पाकिस्तानच्या चित्राल जिल्ह्यातील कुनार नदीवर चालणाऱ्या २० हून अधिक लघु जलविद्युत प्रकल्पांवर परिणाम होईल. हे सर्व प्रकल्प नदीच्या प्रवाहात आहेत, म्हणजेच ते नदीच्या प्रवाहातून थेट वीज निर्माण करतात.

४५ मेगावॅट वीज निर्मिती होईल, १.५ लाख एकर शेतीला पाणी मिळेल

यापूर्वी, तालिबानच्या पाणी आणि ऊर्जा मंत्रालयाचे प्रवक्ते मतीयुल्लाह आबिद यांनी सांगितले होते की या धरणाचे सर्वेक्षण आणि डिझाइन तयार करण्यात आले आहे.

तालिबान सरकारचा दावा आहे की जर हा प्रकल्प पूर्ण झाला तर ४५ मेगावॅट वीज निर्माण होईल आणि अंदाजे १५०,००० एकर शेतीसाठी सिंचनाचे पाणी उपलब्ध होईल, ज्यामुळे अफगाणिस्तानातील ऊर्जा संकट आणि अन्न सुरक्षा सुधारण्याची शक्यता आहे.

पाकिस्तानातील पेशावर येथे काबुल नदीवर बांधलेला काबुल कालवा.

कुनार नदीबाबत पाकिस्तान आणि अफगाणिस्तानमध्ये कोणताही करार नाही

काबूल नदी आणि तिच्या उपनद्यांच्या पाणीवाटपाबाबत पाकिस्तान आणि अफगाणिस्तानमध्ये कोणताही औपचारिक द्विपक्षीय करार नाही.

पाकिस्तानने यापूर्वी अफगाणिस्तानच्या धरण प्रकल्पांबद्दल चिंता व्यक्त केली आहे, कारण त्यामुळे त्याच्या भूभागाला होणारा पाणीपुरवठा कमी होऊ शकतो.

पाकिस्तानशी झालेल्या संघर्षानंतर तालिबानचा निर्णय

पाकिस्तान-अफगाणिस्तान संघर्ष ९ ऑक्टोबर रोजी सुरू झाला. पाकिस्तानने काबूलमधील तहरीक-ए-तालिबान पाकिस्तान (टीटीपी) च्या तळांवर हल्ला केला. त्यानंतर अफगाणिस्तानने सीमा वाद आणि हवाई क्षेत्राच्या उल्लंघनासाठी पाकिस्तानवर आरोप केले.

संयुक्त राष्ट्रांच्या मते, पाकिस्तानी हल्ल्यांमध्ये ३७ अफगाण नागरिक ठार झाले आणि ४२५ जखमी झाले. अफगाणिस्तानातील तालिबान सरकारने पाकिस्तानवर नागरी क्षेत्रांना लक्ष्य केल्याचा आरोप केला, तर पाकिस्तानने दहशतवादी अड्ड्यांवर हल्ला केल्याचा दावा केला.

दोन्ही देशांमधील वादाचे मूळ ड्युरंड रेषा आहे, जी ब्रिटीश काळात भारत आणि अफगाणिस्तानमध्ये काढली गेली होती. ती दोन्ही देशांच्या पारंपारिक भूमींना विभागते आणि दोन्ही बाजूंच्या पश्तूनांनी ती कधीही स्वीकारलेली नाही.

अफगाणिस्तानची राजधानी काबूलवर पाकिस्तानने हल्ला केला.

भारताने पाकिस्तानसोबतचा सिंधू पाणी करार रद्द केला आहे

१९६० मध्ये भारत-पाकिस्तान सिंधू पाणी करारावर स्वाक्षरी झाली. २२ एप्रिल रोजी जम्मू आणि काश्मीरमधील पहलगाम येथे झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यानंतर भारताने हा करार रद्द केला.

सिंधू नदी प्रणालीमध्ये सहा नद्या आहेत: सिंधू, झेलम, चिनाब, रावी, बियास आणि सतलज. त्यांच्या खोऱ्यांनी सुमारे १.१२ दशलक्ष चौरस किलोमीटर क्षेत्र व्यापले आहे. या क्षेत्रापैकी ४७% पाकिस्तानमध्ये, ३९% भारतात, ८% चीनमध्ये आणि ६% अफगाणिस्तानात आहे. या देशांमधील अंदाजे ३० कोटी लोक या भागात राहतात.

१९४७ मध्ये भारत आणि पाकिस्तानची फाळणी होण्यापूर्वीच भारताच्या पंजाब आणि पाकिस्तानच्या सिंध प्रांतात नदीच्या पाण्याच्या वाटपावरून वाद सुरू झाले होते. १९ सप्टेंबर १९६० रोजी कराची येथे भारताचे पंतप्रधान नेहरू आणि पाकिस्तानचे अध्यक्ष अयुब खान यांच्यात सिंधू पाणी करारावर स्वाक्षरी झाली.

अफगाणिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री भारत दौऱ्यावर

९ ऑक्टोबर रोजी तालिबानचे परराष्ट्र मंत्री अमीर खान मुत्ताकी यांच्या भारत भेटीनंतर अफगाणिस्तानने हा निर्णय घेतला, त्या दरम्यान त्यांनी परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांची भेट घेतली. दोन्ही बाजूंनी जलविद्युत सहकार्यासाठी वचनबद्धता व्यक्त केली.

भारताचे अफगाणिस्तानात दोन मोठे प्रकल्प सुरू आहेत. यामध्ये सलमा धरण आणि शाहतूत धरण यांचा समावेश आहे. हेरातमध्ये सलमा धरण २०१६ मध्ये ३०० दशलक्ष डॉलर्स खर्चून पूर्ण झाले.

दरम्यान, काबूल नदीच्या उपनदीवर बांधलेल्या शाहतूत धरणाची किंमत अंदाजे ₹२,००० कोटी (अंदाजे $२ अब्ज) असेल, ज्याचा संपूर्ण खर्च भारत उचलेल. यामुळे २० लाख लोकांना पिण्याचे पाणी मिळेल आणि ४,००० हेक्टर क्षेत्रावर शेती करता येईल. ते २०२६ पर्यंत पूर्ण होण्याची अपेक्षा आहे.

भारताचे परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांनी 10 ऑक्टोबर रोजी मुत्ताकी यांची भेट घेतली.