पीएम किसान योजना: महाराष्ट्रात विधानसभा निवडणुकीपूर्वी लाडकी बहीण योजनेचा मोठा गाजावाजा करण्यात आला. सरसकट सर्व महिलांना दरमहा 1500 रुपयांचा हफ्ता वितरीत देण्यात आलाय. पण निवडणुकीनंतर हळुहळू अपात्र महिलांना यातून वगळण्यास सुरुवात झालीय. हा आकडा दिवसेंदिवस वाढताना दिसतोय. दरम्यान दुसरीकडे केंद्र सरकारने पंतप्रधान किसान सन्मान निधी योजनेच्या 21 व्या हप्त्यापूर्वी मोठ्या प्रमाणात पडताळणी सुरू केली आहे. 15 ऑक्टोबरपर्यंत राज्यांना हे कार्य पूर्ण करण्याचे आदेश दिले आहेत. काय आहे नेमकं प्रकरण? सविस्तर जाणून घेऊया.
आतापर्यंत 31.1 लाख कुटुंबांमध्ये पती-पत्नी दोघेही लाभ घेत असल्याचे आढळले, तर 1.76 लाख प्रकरणांत अल्पवयीन मुलांच्या खात्यात पैसे जमा होत आहेत. याशिवाय, 8 लाखांहून अधिक शेतकऱ्यांच्या जमिनी मालकीबाबत शंका निर्माण झाली आहे. संशयित खात्यांमुळे 20 व्या हप्त्याचे वितरण रोखले गेले होते, ज्यामुळे लाखो शेतकरी प्रभावित झाल्याची माहिती देण्यात आलीय.
पात्रता निकष कडक
योजनेसाठी कुटुंबातील फक्त एक प्रौढ सदस्य (पती किंवा पत्नी) लाभ घेऊ शकतो. लाभार्थीचे वय किमान 18 वर्षे असावे आणि जमीन मालकी 1 फेब्रुवारी 2016 नंतरची नसावी. अपात्र व्यक्तींना वार्षिक 6000 रुपयांचा (3 हप्त्यांत 2000 रुपये प्रत्येकी) लाभ मिळू शकत नाही. शेतकऱ्यांनी e-KYC प्रक्रिया तात्काळ पूर्ण करावी, अन्यथा खाते अडकू शकते आणि हप्ता मिळणार नाही.
लाभार्थी यादी कशी तपासावी?
पीएम किसान पोर्टल (pmkisan.gov.in) वर जाऊन ‘नो युअर स्टेटस’ वर क्लिक करा. नोंदणी क्रमांक आणि कॅप्चा टाकून OTP मागवा. OTP भरून पात्रता, शेवटचा हप्ता आणि जमीन बीजान (हिरवी टिक) तसेच e-KYC स्थिती तपासा. जर दोन्ही ‘हो’ दाखवत असतील, तर चिंता नको; पैसे खात्यात येतील. नोंदणी क्रमांक नसेल तर आधार किंवा मोबाईल नंबरने ‘नो युअर रजिस्ट्रेशन नंबर’ सेक्शन वापरा आणि OTP ने माहिती मिळवा.
मोबाईल नंबर अपडेटची प्रक्रिया
नोंदणीत मोबाईल नंबर जोडलेला नसल्यास लाभ अडकतो. पोर्टलवर ‘मोबाईल नंबर लिंक’ पर्याय निवडा. आधार नंबर किंवा नोंदणी क्रमांक टाकून OTP मागवा. OTP भरून नवीन मोबाईल नंबर जोडा आणि पुष्टी करा. हे डीबीटी प्रक्रियेसाठी आवश्यक आहे, जेणेकरून हप्ता थेट खात्यात जमा होईल. CSC केंद्रावर जाऊनही हे अपडेट करता येते.
21 व्या हप्त्याचे वितरण कधी?
चार राज्यांत (पंजाब, हिमाचल प्रदेश, जम्मू-काश्मीर, उत्तराखंड) २१ व्या हप्त्याचे 2000 रुपये आधीच जमा झाले आहेत. उर्वरित राज्यांसाठी दिवाळीपूर्वी (20 ऑक्टोबर 2025 पर्यंत) शक्यता आहे, मात्र अधिकृत घोषणा बाकी आहे. शेतकऱ्यांनी e-KYC आणि दस्तऐवज अपडेट करून तयारी करावी. यामुळे विलंब टाळता येईल आणि शेतीखर्चासाठी वेळेवर मदत मिळेल.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्रश्न: पीएम किसान योजनेच्या २१ व्या हप्त्यासाठी पात्रता कशी तपासावी?
उत्तर: तुमची पात्रता तपासण्यासाठी पीएम किसान पोर्टल (pmkisan.gov.in) वर जा. ‘नो युअर स्टेटस’ पर्याय निवडा, नोंदणी क्रमांक आणि कॅप्चा टाका. OTP मागवा आणि टाकल्यानंतर तुमची पात्रता, जमीन बीजान (हिरवी टिक) आणि e-KYC स्थिती तपासा. जर दोन्ही ‘हो’ दाखवत असतील, तर तुम्हाला २१ वा हप्ता मिळेल; अन्यथा e-KYC तात्काळ पूर्ण करा.
प्रश्न: नोंदणी क्रमांक माहित नसल्यास काय करावे?
उत्तर: जर तुम्हाला नोंदणी क्रमांक माहित नसेल, तर पीएम किसान पोर्टलवर ‘नो युअर स्टेटस’ मध्ये ‘नो युअर रजिस्ट्रेशन नंबर’ पर्याय निवडा. तुमचा आधार क्रमांक किंवा मोबाईल नंबर टाका. OTP मागवून पडताळणी केल्यानंतर तुमचा नोंदणी क्रमांक मिळेल. याचा वापर पात्रता आणि हप्त्याची स्थिती तपासण्यासाठी करा.
प्रश्न: मोबाईल नंबर कसा अपडेट करावा आणि तो का आवश्यक आहे?
उत्तर: मोबाईल नंबर अपडेटसाठी पीएम किसान पोर्टलवर ‘मोबाईल नंबर लिंक’ पर्याय निवडा. आधार किंवा नोंदणी क्रमांक टाकून OTP मागवा, नवीन नंबर जोडा आणि पुष्टी करा. याशिवाय, CSC केंद्रावरही अपडेट करता येते. मोबाईल नंबर जोडणे e-KYC आणि डीबीटी प्रक्रियेसाठी आवश्यक आहे, जेणेकरून २१ व्या हप्त्याचे २,००० रुपये थेट खात्यात जमा होतील.
