अंतराळ बातम्या: अवकाश… अंतराळ… असिमीत असं एक अनोखं विश्व ज्या विश्वातील पृथ्वी नावाच्या ग्रहावरील आपण एक अतिशय नगण्य असा घटक आहोत. अशा या अवकाशामध्ये कैक रहस्य आजही अनुत्तरित आहेत, ज्यांचा उलगडा करण्याचा प्रयत्न नासा (NASA) आणि तत्सम अंतराळ संशोधन संस्था करत आहेत. कुतूहलपूर्ण अशा या विश्वामधील एका अनपेक्षित ताऱ्यासंदर्भातील खुलासा नुकताच नासानं केला आहे.
NASA च्या जेम्स वेब टेलिस्कोप या अतिशय उत्तम क्षमतेच्या दुर्बिणीच्या माध्मयातून नॉर्थवेस्टर्न यूनिवर्सिटीतील काही संशोधकांच्या समुहानं एका ताऱ्याला विनाश पावण्याआधीच्या स्फोट होतानाच्या स्थितीत अतिशय जवळून टीपलं. पहिल्यांदाच या समुहानं मध्य-अवरक्त(Mid-Infrared) प्रकाशात एका सुपरनोवाच्या स्त्रोताला ओळखत त्यांनाच Progenitor असं म्हटलं जातं.
सदर संशोधनामध्ये Hubble Space Telescope च्या जुन्या आकडेवारीशी तुलना केल्यास समोर आलेल्या माहितीनुसार हा प्रचंड स्फोट एका अतिशय मोठ्या अशा लालबुंद दानवी ताऱ्यापासून झाला. हा तारा, धुळीच्या एका जाड आणि हैराण करणाऱ्या चादरीमध्ये जणु गुरफटला होता.
हे संशोधन कोणत्या दिशेला नेणारं?
संशोधकांना मिळालेल्या माहितीनुसार लाल रंगाचे हे तारे स्फोट होताना अतिशय कमी का दिसतात, याची उकल होऊ शकते. सध्याची ताऱ्यांची स्थिती पाहता अनेक ताऱ्यांच्या स्फोटास हेच लाल रंगाचे तारे जबाबदार असल्याचं म्हटलं जातं. नव्या संशोधनानुसार हे तारे स्फोटास कारणीभूत असले तरीही धुळीच्या थरामुळं ते नजरेस पडत नाहीत. सदरील निरीक्षण ‘द एस्ट्रोफिजिकल जर्नल लेटर्स’मध्ये प्रसिद्ध करण्यात आला.
स्फोट झालेला हा तारा अतिशय प्रचंड प्रमाणात चकाकणारा असून, त्याला रंग गडद लाल होता. आश्चर्याची बाब म्हणजे सूर्याहून तो 1 लाख अधिक पटींनी उर्जा देत होते. सर्वप्रथम 29 जून SN2025pht ला या सुपरनोवाची माहती मिळाली. ऑल-स्काय ऑटोमेटेड सर्वेच्या मदतीनं यासंदर्भातील माहिती समोर आली. हा स्फोट सर्पिल आकाशगंगेत झाला असून, ती पृथ्वीपासून 4 कोटी प्रकाशवर्षे दूर असून, या स्फोटानंतर आणि स्फोटापूर्वी अद्वितीय निरीक्षण करण्याची संधी संशोधकांना मिळाली.
जेम्स वेब दुर्बिणीच्या माध्यमातून मिळालेल्या माहितीनुसार या महाभयंकर ताऱ्याचा स्फोट झाला तेव्हा त्याच्या आजुबाजूला नेमकं कसं वातावरण होतं हेसुद्धा समोर आलं आहे. सदर अध्ययनामध्ये अश्विन सुरेश या नॉर्थवेस्टच्या वेनबर्ग कॉलेज ऑफ आर्ट्स एंड साइंसेजमधील भौतिकशास्त्र, खगोलशास्त्र विषयातील भारतीय विद्यार्थ्याचाही समावेश होता.
FAQ
नासाने कोणत्या ताऱ्याच्या स्फोटाबाबत नवीन खुलासा केला?
नासाच्या जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोपच्या (JWST) मदतीने नॉर्थवेस्टर्न युनिव्हर्सिटीतील संशोधकांच्या टीमने एका ताऱ्याच्या विनाशापूर्वीच्या स्फोटाची स्थिती जवळून निरीक्षित केली.
हा तारा कसा होता आणि स्फोट कशामुळे झाला?
हा स्फोट एका अतिशय मोठ्या लालबुंद दानवी ताऱ्यापासून (रेड सुपरजायंट) झाला, जो जाड धुळीच्या चादरीमध्ये गुरफटलेला होता. हा तारा सूर्यापेक्षा 1 लाख पट अधिक उर्जा देत होता आणि गडद लाल रंगाचा होता.
हे संशोधन कशाची उकल करेल?
संशोधकांना मिळालेल्या माहितीनुसार, लाल रंगाचे तारे स्फोट होताना का कमी दिसतात याची कारणमीमांसा होईल. अनेक सुपरनोवांसाठी हे तारे जबाबदार असले तरी धुळीच्या थरांमुळे ते अदृश्य राहतात.
