अफगाणिस्तान भूकंप: काही दिवसांपूर्वीच अफगाणिस्तानाच एका अतिप्रचंड भूकंपानं मोठी हानी झाली. क्षणोक्षणी समोर आलेल्या माहितीतून इथं मृतांचा आकडा 2200 च्याही पलिकडे गेल्याचं निश्चित केलं आणि अनेकांच्याच पायाखालची जमीन सरकली. याच अफगाणिस्तानामध्ये बचावकार्याला वेग आला, मात्र तिथंही पुरुषांनाच प्राधान्यानं वाचवण्यात आलं आणि महिलांना मात्र ढिगाऱ्याखाली तसंच सोडून देण्यात आलं. यामागचं कारण काय?

अफगाणिस्तानाच या अटीतटीच्या प्रसंगावेळीसुद्धा तालिबानच्या अतिशय कठोर कायज्याचं पालन करण्यात आलं, जिथं ‘No Skin contact with unrelated males’ हा कायदा बचावकार्यात अडथळा ठरला.

घटनास्थळी विदारक चित्र…

भूकंपानंतर जेव्हा बचावकार्य सुरू झालं तेव्हा अफगाणिस्तानातील या प्रभावित क्षेत्रातून पुरुष आणि मुलांना वाचवण्यात आलं. मात्र लहान मुली आणि महिला मात्र तिथंच ढिगाऱ्याखाली अडकून राहिल्या, मदतीच्या प्रतीक्षेत… ‘कोणीही अनोळखी पुरूष कोणा महिलेला स्पर्श करु शकत नाही’ या कायद्याचं अशा आव्हानात्मक परिस्थितीतही पालन केलं जात होतं. थोडक्यात जिथं महिला बचावकर्मी हजर नाही, तिथं महिलांपर्यंत मदतच पोहोचत नव्हती. तालिबान कायद्यानुसार कोणा अनोळखी पुरुषानं कोणत्याही महिलेला स्पर्श केल्यास तो शिक्षेस पात्र होता.

तालिबानसाठी कायदाच सर्वकाही…

तालिबान कायदा आणि प्रशासनात महिलांबाबत कठोर नियम असून, जागतिक स्तरावर त्यांना लैंगिक कायदे म्हणून संबोधलं जातं. यापैकीच एक कायदा यावेळी बचावकार्यात मोठा अडथळा ठरला. अफगाणिस्तानात कोणीही महिला कुटुंबातील पुरुषाव्यतिरिक्त (वडील, भाऊ, पती किंवा मुलगा) इतर कोणालाही स्पर्श करु शकत नाही. ज्यामुळं तिथं कोणत्याही पुरुषानं महिलेला मदत करण्याचं धाडस केलं नाही.

तालिबान सरकारनं अफगाणिस्तानाच वैद्यकिय आणि इतर क्षेत्रांमध्ये महिलांच्या शिक्षणावरही बंदी आणल्यानं या देशात महिला डॉक्टर आणि महिला परिचारिकांसोबतच महिला बचावकर्मीसुद्धा नसल्यातच जमा आहेत. कोणाही जवळच्या पुरुषाशिवाय इथं महिला घराबाहेरही पडू शकत नाहीत, ज्यामुळं अफगाणिस्तानातील एकंदर परिस्थिती महिलांच्या हक्कांबाबत सातत्यानं विचार करायला भाग पाडत आहे.

हादरवणारा प्रसंग अंगावर काटाच आणतोय…

भूकंपानंतर अफगाणिस्तानात काही प्रसंग असेही आले, जिथं पुरुषांसोबतच मृतदेहसुद्धा बाहेर काढण्यात आले. मात्र ढिगाऱ्याखालील महिलांना मदत मिळाली नाही. न्यूयॉर्क टाईम्सच्या वृत्तानुसार बीबी आएशाच्या (नाव बदलले आहे) सांगण्यानुसार भूकंपानंतर त्यांच्यासह इतर महिलांना एका कोपऱ्यात बसवण्यात आलं आणि कैक तास तिथं कोणी फिरकलंही नाही. त्या सर्व महिला रक्तबंबाळ होत्या, मात्र त्यांच्या मदतीसाठी तिथं कोणीच गेलं नाही, कारण ठरला तो म्हणजे तालिबानचा अमानवी कायदा.

अफगाणिस्तानातील या परिस्थितीला आणखी दयनीय करत आहे तेथील आरोग्य क्षेत्रात काम करणाऱ्या महिलांचा जवळपास शून्य आकडा. 2023 मध्ये तालिबानकडून वैद्यकिय क्षेत्रात महिलांच्या काम करण्यावर निर्बंध लादल्यानंतर तेथील ग्राणीण आणि आपत्तीग्रस्त भागांमध्ये महिला डॉक्टर आणि परिचारिकांच्या अभावे कैक महिलांपर्यंत योग्य उपचार पोहोचू शकले नाहीत. किंबहुना तिथं आताही अशी कैक रुग्णालयं आहेत जिथं महिला आरोग्य सेविका नसल्यानं अनेक महिलांना उपटार मिळत नाहीये. जागतिक स्तरावर महिलांच्या हक्कावरून लढणाऱ्या अनेकांच्याच डोळ्यात अफगाणिस्तानातील ही स्थिती अंजन घालून जात आहे हेच खरं.

FAQ

अफगाणिस्तानात भूकंपानंतर काय स्थिती?
मृत्यू आणि जखमींची संख्या: 2,200 हून अधिक मृत्यू आणि 3,600 जखमी झाले, परंतु महिलांचा मृत्यू आणि जखमींची अचूक आकडेवारी तालिबानने जाहीर केलेली नाही.

अफगाणिस्तान भूकंप: महिलांना बचावकार्यात का दुर्लक्षित केलं गेलं?
तालिबानचा ‘No Skin Contact with Unrelated Males’ कायदा. तालिबानच्या कायद्यानुसार, कोणताही अनोळखी पुरुष कोणत्याही महिलेला स्पर्श करू शकत नाही, अगदी आपत्कालीन परिस्थितीतही. यामुळे पुरुष बचावकर्मींनी महिलांना ढिगाऱ्याखालील मदतीपासून वंचित ठेवलं, कारण त्यांना कायद्याची भीती होती.

अफगाणिस्तानात परिस्थिती गंभीर का आहे?
महिलांवरील निर्बंध: तालिबानच्या नियमांमुळे महिला सहावीनंतर शिक्षण घेऊ शकत नाहीत, पुरुष नातेवाईकांशिवाय प्रवास करू शकत नाहीत आणि बहुतेक नोकऱ्यांवर बंदी आहे.