देश-विदेश : इराण आणि इस्रायलमधील संघर्षादरम्यान, जगाच्या नजरा इराणच्या फोर्डो इंधन समृद्धी प्रकल्पावर खिळल्या आहेत. हा प्रकल्प इराणमधील एका पर्वतरांगात २९५ फूट खोलीवर म्हणजेच सुमारे ९० मीटर अंतरावर आहे.
त्याची रचना आणि सामरिक स्थान असे आहे की कोणताही देश हवाई हल्ल्याने ते नष्ट करू शकत नाही. फोर्डोच्या तळापर्यंत पोहोचण्यासाठी पाच बोगदे कापण्यात आले आहेत आणि आत खोलवर बंकरसारख्या सुविधा बांधण्यात आल्या आहेत.
हे अणुऊर्जा संघटनेद्वारे (AEOI) नियंत्रित केले जाते. नतान्झ नंतर हा इराणचा दुसरा युरेनियम शुद्धीकरण प्रकल्प आहे. इस्रायलला हा तळ नष्ट करायचा होता.
फक्त अमेरिकेचे GBU-57 मॅसिव्ह ऑर्डनन्स पेनेट्रेटर बंकर-बस्टर बॉम्ब आणि B-2 स्टेल्थ विमानेच ते नष्ट करण्यास सक्षम आहेत, परंतु ते इतके सोपे नाही. ते नष्ट करण्यासाठी, हे बॉम्ब एकाच ठिकाणी अनेक वेळा टाकावे लागतील.
इराणच्या फोर्डो प्रयोगशाळेची उपग्रह प्रतिमा.
हवाई हल्ल्यांपासून संरक्षण करण्यासाठी डिझाइन केलेले
- डिझाइन: फोर्डो हे डोंगराखाली ८०-९० मीटर खोलवर बांधलेले आहे, ज्यामुळे हवाई हल्ल्यांनी ते नष्ट करणे जवळजवळ अशक्य होते. ते सुमारे ५४,००० चौरस फूट व्यापते आणि त्यात दोन शेती हॉल आहेत.
- सेंट्रीफ्यूज: त्यात सुमारे ३,००० IR-१ सेंट्रीफ्यूज आहेत, त्यापैकी १,०४४ JCPOA द्वारे समस्थानिक उत्पादनासाठी वापरले जातात. २०२४ पर्यंत, इराणने IR-६ सेंट्रीफ्यूजची संख्या वाढवली आहे.
- प्रचार: २०१२ मध्ये, फोर्डोने वैद्यकीय उद्देशांसाठी २०% पर्यंत रूपांतरित युरेनियमचे उत्पादन सुरू केले. मार्च २०२३ मध्ये, IAEA ने असे निश्चित केले की उत्पादित युरेनियममध्ये ८३.७% शुद्धता आहे, जी अण्वस्त्रे बनवण्यास सक्षम आहे (९०%).
- सुरक्षा: येथे २०१६ मध्ये रशियन एस-३०० क्षेपणास्त्र संरक्षण प्रणाली तैनात करण्यात आली.
इस्रायल फोर्डो प्लांट का नष्ट करू इच्छितो?
२००९ मध्ये गुप्त कागदपत्रांद्वारे फोर्डो अणुऊर्जा प्रकल्प उघडकीस आला होता. तथापि, २०१८ मध्ये इस्रायलने इराणचे अणुऊर्जा दस्तऐवज चोरले तेव्हा या प्रकल्पाची खरी माहिती समोर आली. फोर्डोची योजना, ब्लूप्रिंट आणि उद्दिष्टे ५५ हजार कागदपत्रांमध्ये नोंदवण्यात आली होती.
या कागदपत्रांमध्ये असे म्हटले होते की या प्रकल्पातून शस्त्रास्त्र-दर्जाचे युरेनियम तयार होईल आणि दरवर्षी किमान दोन अण्वस्त्रे तयार होतील. इन्स्टिट्यूट फॉर सायन्स अँड इंटरनॅशनल सिक्युरिटी थिंक टँकचे डेव्हिड अल्ब्राइट यांच्या मते, या कागदपत्रांवरून स्पष्टपणे दिसून आले की इराणचा अण्वस्त्रे बनवण्याचा हेतू होता.
आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा संस्थेने देखील मान्य केले आहे की या प्रकल्पाचा आकार आणि रचना शांततापूर्ण वापरासाठी योग्य नाही. म्हणूनच इस्रायल ते नष्ट करण्याचा प्रयत्न करत आहे. फोर्डो इंधन समृद्धी प्रकल्प (FFEP) ला शाहिद अली मोहम्मदी अणु सुविधा म्हणूनही ओळखले जाते.
इस्रायलवरही अण्वस्त्रे असल्याचा आरोप
इराणच्या अणुकार्यक्रमाला लक्ष्य करणाऱ्या इस्रायलवर स्वतःची शस्त्रे असल्याचा आरोप आहे. आज त्यांच्याकडे अंदाजे ९० अणुशस्त्रे आहेत आणि दिमोना येथील त्यांच्या अति-गुप्त अणुस्थळावर मोठ्या प्रमाणात प्लुटोनियम तयार करण्याची क्षमता आहे.
इस्रायल संयुक्त राष्ट्रांच्या अणुप्रसार अणुप्रसार कराराचा पक्ष नाही आणि कोणत्याही एजन्सीला अणुस्थळांची तपासणी करण्याची परवानगी देत नाही.
नेतन्याहू यांच्या दबावामुळे ट्रम्प युद्धात सामील होऊ शकतात अमेरिकेचे अध्यक्ष ट्रम्प यांनी सुरुवातीला इराणच्या अणुकार्यक्रमावर हल्ला करण्याची इस्रायलची मागणी नाकारली, त्यांनी राजनैतिकतेचा आग्रह धरला, परंतु इस्रायली पंतप्रधान नेतन्याहू यांनी त्यांची भूमिका बदलली. नेतन्याहू यांनी ट्रम्पवर दबाव आणून मोठ्या हल्ल्याची तयारी केली.
ते अमेरिकेला इंधन आणि बॉम्बसारखी लष्करी मदत देण्याचा विचार करत आहेत, परंतु सुरुवातीला ते तसे करण्यास नकार देत होते कारण त्यांना इराणला अण्वस्त्रे मिळण्यापासून रोखायचे होते परंतु नेतन्याहूच्या धोरणाने ते प्रभावित झाले.
