ममी: ममी म्हटले की इजिप्तची आठवण येते. पण नवीन संशोधनाने दक्षिण चीनमधील 12 हजार वर्षांपूर्वीच्या समुदायाने मृतदेह जतन करण्याची प्रथा अवलंबल्याचे उघड केले आहे. ऑस्ट्रेलियन नॅशनल युनिव्हर्सिटीच्या संशोधकांनी 95 पूर्व-नवपाषाण स्थळांवरील सांगाड्यांचा अभ्यास केला आणि मृतदेहांना दफनाऐवजी धुराने वाळवून सुरक्षित ठेवल्याचे पुरावे सापडले. ही ममीकरणाची आतापर्यंतची सर्वात प्राचीन प्रथा आहे. याबद्दल सविस्तर जाणून घेऊया.
ममीकरणाची अनोखी पद्धत
इजिप्तच्या ममीकरणापेक्षा ही पद्धत भिन्न होती. दक्षिण चीनमधील मृतदेहांना कमी तापमानात धुराने वाळवले गेले. हाडांवर कमी तापमानाच्या प्रदर्शनाचे चिन्ह आढळले, आणि मृतदेह घट्ट वाकलेल्या अवस्थेत बांधलेले होते. यामुळे असे दिसते की, कुजण्यापूर्वीच मृतदेह जतन केले गेले, ज्यामुळे हाडांचे संरचनेत थोडे वेगळेपण दिसून आले.
कसे होते प्रक्रियेचे स्वरूप?
संशोधकांच्या अंदाजानुसार, ही प्रक्रिया ऑस्ट्रेलियन आणि न्यू गिनीच्या समाजांप्रमाणे होती. मृतदेहांना अत्यंत वाकलेल्या अवस्थेत बांधून मंद आगीच्या धुरावर लटकवले जायचे. त्यानंतर त्यांना घरांमध्ये, झोपड्यांमध्ये किंवा गुहांमध्ये ठेवले जायचे आणि शेवटी दफन केले जायचे. ही प्रक्रिया मृतदेहांचे संरक्षण करण्यासाठी प्रभावी ठरली.
प्रतीकात्मक महत्त्व
उष्णकटिबंधीय हवामानात मृतदेहांचे विघटन रोखण्यासाठी ही पद्धत उपयुक्त होती. याशिवाय, याला प्रतीकात्मक महत्त्व होते. समुदायांचा विश्वास होता की, मृतांचा आत्मा दिवसा मुक्तपणे भटकतो आणि रात्री जतन केलेल्या शरीरात परततो. काहींनी ही प्रथा अमरत्वाच्या विश्वासाशीदेखील जोडल्याचे पाहायला मिळाले.
सांस्कृतिक महत्त्व काय?
‘प्रोसिडिंग्ज ऑफ द नॅशनल अकादमी ऑफ सायन्सेस’मध्ये प्रकाशित निष्कर्षांनुसार, ममीकरणाची सुरुवात इजिप्त आणि चिलीच्या चिंचोरो संस्कृतीपूर्वी झाली होती. मृतदेह जतन करण्याची इच्छा ही मृत्यूनंतरही शरीर महत्त्वाचे आहे मानवाच्या या विश्वासाचे प्रतीक आहे. ही प्रथा मानवतेच्या सर्वात प्राचीन आणि टिकाऊ सांस्कृतिक परंपरांपैकी एक आहे.
FAQ
प्रश्न: दक्षिण चीनमधील ममीकरणाची प्रथा कधीपासून आणि कोणत्या समुदायाने सुरू केली?
उत्तर: संशोधनानुसार, सुमारे १२,००० वर्षांपूर्वी दक्षिण चीनमधील एका समुदायाने मृतदेहांचे ममीकरण सुरू केले. ऑस्ट्रेलियन नॅशनल युनिव्हर्सिटीच्या संशोधकांना ९५ पूर्व-नवपाषाण स्थळांवरील सांगाड्यांचे विश्लेषण करताना हे पुरावे सापडले. ही ममीकरणाची आतापर्यंतची सर्वात प्राचीन प्रथा मानली जाते.
प्रश्न: दक्षिण चीनमधील ममीकरणाची पद्धत इजिप्तच्या पद्धतीपेक्षा कशी वेगळी होती?
उत्तर: दक्षिण चीनमधील ममीकरणात मृतदेहांना कमी तापमानात धुराने वाळवले जायचे, तर इजिप्तमध्ये पट्ट्यांनी गुंडाळले जायचे. मृतदेह घट्ट वाकलेल्या अवस्थेत बांधले जात असत आणि हाडांवर कमी तापमानाच्या प्रदर्शनाचे चिन्ह आढळले. यामुळे मृतदेह कुजण्यापूर्वीच जतन केले गेले होते, हे इजिप्तच्या पद्धतीपेक्षा भिन्न होते.
प्रश्न: मृतदेहांचे ममीकरण करण्यामागील कारणे आणि प्रतीकात्मक महत्त्व काय होते?
उत्तर: उष्णकटिबंधीय हवामानात मृतदेहांचे विघटन रोखण्यासाठी ममीकरण उपयुक्त होते. याशिवाय, समुदायांचा विश्वास होता की मृतांचा आत्मा दिवसा मुक्तपणे भटकतो आणि रात्री जतन केलेल्या शरीरात परततो. काहींनी ही प्रथा अमरत्वाच्या आशेशी जोडली. मृत्यूनंतरही शरीराचे महत्त्व मानणाऱ्या सांस्कृतिक विश्वासांचे हे प्रतीक होते.
