भारताचे उपाध्यक्ष: केरळमधील तामिळनाडूचे माजी राज्यपाल सी.पी. राधाकृष्णन हे देशाचे 15 वे उपराष्ट्रपती म्हणून निवडले गेले. निवडणुकीत राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीचे (एनडीए) उमेदवार राधाकृष्णन यांनी विरोधी आघाडीचे (इंडिया अलायन्स) बी. सुधाकर रेड्डी यांचा 383 मतांच्या फरकाने पराभव केला. उपराष्ट्रपती पदासाठी किती पगार मिळतो? सीपी राधाकृष्ण यांना सुविधा मिळणार? याबद्दल सविस्तर जाणून घेऊया.
वेतनाची तरतूद नाही
उपराष्ट्रपती भारतातील हे दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वोच्च घटनात्मक पद असले तरी, याला स्वतंत्र नियमित वेतनाची तरतूद नाही. त्याऐवजी, उपराष्ट्रपती राज्यसभेच्या सभापती म्हणून आपल्या जबाबदाऱ्या पार पाडण्यासाठी मानधन आणि लाभ मिळवतात, जे संसद अधिकाऱ्यांचे वेतन व भत्ते कायदा, 1993 नुसार ठरते.
मासिक वेतन आणि इतर सुविधा
राज्यसभेच्या सभापती म्हणून उपराष्ट्रपतींना दरमहा 4 लाख रुपये वेतन मिळते. अधिकाऱ्यांच्या मते, “उपराष्ट्रपतींसाठी वेगळे पगाराचे नियम नाहीत; ते त्यांच्या भूमिकेनुसारच लाभ घेतात.” मात्र, राष्ट्रपती अनुपस्थित असताना किंवा कार्यवाहक राष्ट्रपती म्हणून जबाबदारी सांभाळताना, त्यांना राष्ट्रपतींच्या समान वेतनाची तरतूद होते. अशा वेळी राज्यसभेची सभापतीची भूमिका तात्पुरती थांबते आणि राष्ट्रपतींचे पूर्ण मानधन मिळते, जे सध्या ५ लाख रुपयांपर्यंत आहे.
कार्यकाळातील विविध सुविधा
उपराष्ट्रपतींना विस्तृत सुविधा उपलब्ध असतात, ज्यात मोफत निवास व्यवस्था (उदा. 11, मौलाना आजाद रोडवरील बंगला), वैद्यकीय मदत, रेल्वे-विमान प्रवास भत्ते, स्थिर दूरध्वनी, मोबाइल सेवा, वैयक्तिक सुरक्षारक्षक आणि सहाय्यक कर्मचारी यांचा समावेश आहे. याशिवाय, कार्यालयीन खर्चांसाठी अतिरिक्त निधी आणि वाहनसुविधा (जसे की विशेष गाड्या) मिळतात. हे सर्व लाभ संचित निधीतून वित्तपुरवठा होतात, ज्यात कर, सीमा शुल्क इत्यादी राजस्वाचा समावेश असतो.
पेन्शन आणि इतर लाभ
पद सोडल्यानंतर माजी उपराष्ट्रपतींना दरमहा अंदाजे 2 लाख रुपये पेन्शन मिळते, तसेच टाइप-8 बंगला, एक खासगी सचिव, अतिरिक्त खासगी सचिव, वैयक्तिक सहाय्यक, डॉक्टर, नर्स आणि चार वैयक्तिक सहाय्यक यांसारखे समर्थन उपलब्ध होते. उपराष्ट्रपतींच्या मृत्यूनंतर त्यांच्या जोडीदाराला आयुष्यभर टाइप-७ छोट्या निवासाची सोय मिळते. उदाहरणार्थ, अलीकडेच राजीनामा दिलेल्या जगदीप धनखड यांनी राजस्थान विधानसभेतील माजी आमदार म्हणून पेन्शनसाठी अर्ज केला आहे, ज्यामुळे या पदाच्या लाभांची जागरूकता वाढली आहे.
FAQ
प्रश्न: भारताच्या उपराष्ट्रपतींना किती पगार मिळतो आणि तो कशा प्रकारे ठरतो?
उत्तर: भारताच्या उपराष्ट्रपतींना स्वतंत्र नियमित वेतन मिळत नाही. त्यांना राज्यसभेच्या सभापती म्हणून दरमहा ४ लाख रुपये वेतन मिळते, जे संसद अधिकाऱ्यांचे वेतन व भत्ते कायदा, १९५३ अंतर्गत निश्चित केले जाते. कार्यवाहक राष्ट्रपती म्हणून जबाबदारी घेतल्यास त्यांना राष्ट्रपतींच्या समान वेतनाची (सध्या ५ लाख रुपये) तरतूद आहे.
प्रश्न: उपराष्ट्रपतींना कोणत्या सुविधा उपलब्ध असतात?
उत्तर: उपराष्ट्रपतींना मोफत निवास (जसे की ११, मौलाना आजाद रोडवरील बंगला), वैद्यकीय सेवा, रेल्वे आणि विमान प्रवास भत्ते, स्थिर दूरध्वनी, मोबाइल सेवा, वैयक्तिक सुरक्षा आणि सहाय्यक कर्मचारी यांसारख्या सुविधा मिळतात. याशिवाय, कार्यालयीन खर्चांसाठी अतिरिक्त निधी आणि विशेष वाहनसुविधा उपलब्ध असतात.
प्रश्न: माजी उपराष्ट्रपती आणि त्यांच्या जोडीदाराला कोणते लाभ मिळतात?
उत्तर: माजी उपराष्ट्रपतींना दरमहा सुमारे २ लाख रुपये पेन्शन, टाइप-८ बंगला, खासगी सचिव, अतिरिक्त खासगी सचिव, वैयक्तिक सहाय्यक, डॉक्टर, नर्स आणि चार वैयक्तिक सहाय्यक मिळतात. माजी उपराष्ट्रपतींच्या मृत्यूनंतर त्यांच्या जोडीदाराला आयुष्यभर टाइप-७ छोट्या निवासाची सोय मिळते.
