अंतराळ बातम्या: अंतराळातून येणाऱ्या रहस्यमय सिग्नल्ससंदर्भात संशोधकांना एक मोठं यश मिळालं आहे. गेल्या वर्षी जूनमध्ये पहिल्यांदा आढळून आलेले लहान आणि जलद रेडिओ सिग्नल शास्त्रज्ञांनी हेरून काढले आहेत. दक्षिण आफ्रिकेतील मीरकॅट दुर्बिणीने अंतराळात एका घटनेच्या संकेतांचा माग घेतला आहे. जोरदार स्फोट नेमका कशामुळे झाला याचे हे संकेत आहेत. या स्फोटामुळे वेगवेगळ्या फ्रिक्वेन्सी बँडमध्ये शेकडो स्फोट झाले. शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे की याला ‘फास्ट रेडिओ बर्स्ट’ असेही म्हणतात. हे फ्रिक्वेन्सी सिग्नल्स खूप दूरवरुन अवकाशातून आले होते. 19 जून 2024 रोजी आढळलेल्या या स्फोटाला FRB 20240619 असे नाव देण्यात आले. यामुळे काही मिनिटांमध्ये शेकडो शक्तिशाली सिग्नल पृथ्वीवर प्राप्त झाले.
किती स्फोट झाले?
या संशोधनाचे प्रमुख लेखक जुन तियान यांनी या संशोधनासंदर्भातील माहिती दिली आहे. सुरुवातीला त्यांना मीरकॅट एल-बँडमध्ये 2 मिनिटांत तीन स्फोट आढळून आले. काय घडत आहे हे समजून घेण्यासाठी, शास्त्रज्ञांनी वेगवेगळ्या फ्रिक्वेन्सी बँडवर या स्फोटांची तपासणी केली आणि एकूण 249 स्फोटांची नोंद करण्यात यश मिळालं, असं जुन तियान यांनी सांगितलं.
अहवाल कुठे प्रकाशित झाला?
या संशोधनाची संपूर्ण माहिती आणि अहवाल ‘रॉयल अॅस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटी जर्नल’मध्ये प्रकाशित झाला आहे. या स्फोटांचा वेग आणि सातत्य हे दर्शविते की त्यांचा स्रोत आतापर्यंत सापडलेला सर्वात सक्रिय स्रोत होता. या डेटावरून असेही दिसून आले की सिग्नल एका विशिष्ट फ्रिक्वेन्सीला प्राधान्य देणारे होते. त्यापैकी बहुतेक कमी किंवा जास्त फ्रिक्वेन्सी असणारे सिग्नल्स नव्हते. याचा अर्थ असा होता की एल-बँडभोवती स्फोट सर्वात जास्त होते.
शास्त्रज्ञांना हे शोधता येईल का?
विश्वात एफआरबी वारंवार आणि कधीकधी अधूनमधून बाहेर पडत राहतात. मात्र हे सर्व सिग्नल वेगवेगळ्या ठिकाणांहून येतात की एकाच ठिकाणाहून येतात हे अद्याप शास्रज्ञांना सापडलेलं नाही. हे सिग्नल चुंबकीय न्यूट्रॉन ताऱ्यांमधील भूकंपामुळे निर्माण होतात, असं काही अंदाजांमध्ये सूचित करण्यात आलं आहे. तर काहींचा असा विश्वास आहे की ते दोन मोठ्या ताऱ्यांच्या एकमेकांशी टक्कर झाल्यामुळे हे असले सिग्नल निर्माण होतात. शास्त्रज्ञांना आशा आहे की ‘एफआरबी 20240619 डी’च्या मदतीने, या दोन्ही शक्यतांची चाचणी शास्रज्ञ करू शकतील आणि प्रत्यक्षात काय घडत आहे ते शोधू काढण्यात यश येईल.
FAQ
फास्ट रेडिओ बर्स्ट (FRB) म्हणजे काय?
फास्ट रेडिओ बर्स्ट (FRB) ही अंतराळातून येणारी अत्यंत जलद आणि शक्तिशाली रेडिओ सिग्नल्स आहेत, जी काही मिलिसेकंदांपर्यंत टिकतात. हे सिग्नल्स खूप दूरच्या अवकाशातून येतात आणि त्यांचा स्रोत अद्याप पूर्णपणे समजलेला नाही.
FRB 20240619D कधी आणि कुठे आढळले?
FRB 20240619D हे 19 जून 2024 रोजी दक्षिण आफ्रिकेतील मीरकॅट रेडिओ दुर्बिणीने शोधले गेले. हे सिग्नल्स मीरकॅटच्या एल-बँड (856–1712 MHz) मध्ये प्रथम आढळले, ज्यात 2 मिनिटांत तीन स्फोट नोंदवले गेले.
FRB 20240619D मध्ये किती स्फोट आढळले?
सुरुवातीला 2 मिनिटांत तीन स्फोट आढळले. त्यानंतर शास्त्रज्ञांनी वेगवेगळ्या फ्रिक्वेन्सी बँड्सवर (UHF, L-band, S-band) तपासणी केली आणि एकूण 249 स्फोटांची नोंद केली.
FRB 20240619D ची वैशिष्ट्ये काय आहेत?
या FRB चे स्फोट बँड-लिमिटेड होते, म्हणजेच ते विशिष्ट फ्रिक्वेन्सी (एल-बँड, UHF, आणि S-band) मध्येच जास्त प्रमाणात आढळले. त्यांचे सरासरी फ्रॅक्शनल बँडविड्थ 0.31 (UHF), 0.34 (L-band), आणि 0.48 (S-band) होते. सिग्नल्स कमी किंवा जास्त फ्रिक्वेन्सीवर कमी दिसले.
FRB 20240619D इतके सक्रिय का होते?
FRB 20240619D हा आतापर्यंतचा सर्वात सक्रिय FRB स्रोत मानला जातो, कारण काही मिनिटांत शेकडो स्फोट नोंदवले गेले. त्याची उच्च सक्रियता आणि सातत्य यामुळे शास्त्रज्ञांना त्याच्या स्रोताचा अभ्यास करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण डेटा मिळाला.
FRB चे स्रोत काय असू शकतात?
शास्त्रज्ञांच्या अंदाजानुसार, FRB सिग्नल्स चुंबकीय न्यूट्रॉन ताऱ्यांमधील भूकंप (मॅग्नेटार) किंवा दोन मोठ्या ताऱ्यांच्या टक्करांमुळे निर्माण होऊ शकतात. मात्र, हे सिग्नल्स एकाच स्रोतातून येतात की वेगवेगळ्या ठिकाणांहून, हे अद्याप निश्चित नाही.
