पृथ्वीमध्ये सर्वात मोठा हायड्रोजन साठा सापडला: एक दिवस पृथ्वीवर मोठे ऊर्जा संकट निर्माण होणार आहे. याचा थेट परिमाम मानवावर होणार यामुळे संशोधक चिंतेत असून पर्यायी ऊर्जा स्त्रोतांचा शोध घेतला जात आहे. अशातच संशोधकांना पृथ्वीच्या पोटात महाखजिना सापडला आहे. ऊर्जेचा हा सर्वात मोठा स्त्रोत असून यामुळे पुढच्या 170,000 वर्षांची चिंता मिटणार आहे.
पृथ्वीच्या पृष्ठभागाखाली, खंडीय कवचात शास्त्रज्ञांना नैसर्गिक हायड्रोजनचा एक प्रचंड साठा सापडला आहे. हा हायड्रोजन इतका मोठ्या प्रमाणात आहे की पुढील 1.7 लाख वर्षांच्या जगाच्या ऊर्जेच्या गरजा पूर्ण होऊ शकतात. त्याला ‘पांढरा हायड्रोजन’ म्हणतात, जो पूर्णपणे नैसर्गिक आणि प्रदूषणमुक्त आहे. या शोधामुळे ऊर्जा संकट सोडवण्याचा एक नवीन मार्ग उघडला आहे.
हायड्रोजनला ‘ग्रीन फ्युएल’ असे म्हणतात. कारण हायड्रोजन जाळल्यावर फक्त पाणी तयार होते, धूर किंवा CO₂ नाही. आतापर्यंत कोळसा किंवा वायूपासून हायड्रोजन तयार केले जात होते. यामुळे प्रदूषण निर्माण होते. परंतु हे नैसर्गिक हायड्रोजन कोणत्याही प्रदूषणाशिवाय तयार केले जाते. यामुळेच ते हवामान बदलाशी लढण्यासाठी सर्वात मोठे शस्त्र बनते.
हे हायड्रोजन तेल किंवा वायूसारख्या मोठ्या साठ्यांमध्ये आढळत नाही, तर ते खडक आणि पाण्याच्या रासायनिक अभिक्रियेतून तयार होते. ते हळूहळू जमा होत राहते. शास्त्रज्ञांना कॅनडाच्या ‘कॅनेडियन शील्ड’मध्ये अशी ठिकाणे सापडली आहेत जिथे हा वायू गळत आहे. अशी ठिकाणे जगाच्या इतर भागात देखील आढळू शकतात.
ऑक्सफर्ड, डरहम आणि टोरंटो विद्यापीठातील शास्त्रज्ञांच्या पथकाने हा हायड्रोजन साठा शोधून काढला. बर्कले विद्यापीठानेही या अभ्यासात योगदान दिले. या शास्त्रज्ञांनी कॅनडामध्ये हायड्रोजन गळती झालेल्या ठिकाणांचे मॅपिंग केले. या शोधामुळे जगभरात नवीन आशा निर्माण झाल्या आहेत. हायड्रोजन काढणे हे तेल किंवा वायू काढण्याइतके सोपे नाही. त्यासाठी नवीन तंत्रज्ञान आणि अचूक मॅपिंगची आवश्यकता आहे. शास्त्रज्ञ आता अशी यंत्रे बनवत आहेत जी हायड्रोजन कुठे तयार होतो आणि कुठे साठवला जातो हे शोधू शकतात. ही प्रक्रिया गुंतागुंतीची आहे, पण अशक्य नाही.
जमिनीखालील काही जीवाणू हायड्रोजन वापरतात, ज्यामुळे साठा कमी होऊ शकतो. जर एखाद्या ठिकाणी जास्त जीवाणू असतील तर हायड्रोजन तिथे टिकू शकत नाही. शास्त्रज्ञांना अशी जागा शोधावी लागेल जिथे कमी जीवाणू असतील आणि हायड्रोजन सुरक्षित राहील. हे एक मोठे आव्हान आहे. शास्त्रज्ञांचा असा विश्वास आहे की हा हायड्रोजन जीवाश्म इंधनांना एक उत्तम पर्याय असू शकतो. असा अंदाज आहे की हा साठा जगातील 1.7 लाख वर्षांची हायड्रोजनची मागणी पूर्ण करू शकेल. विशेष म्हणजे 2050 पर्यंत हायड्रोजनची मागणी 6 पट वाढणार आहे. हा शोध योग्य वेळी लावण्यात आला आहे.
या शोधात सहभागी असलेल्या शास्त्रज्ञांनी स्नोफॉक्स डिस्कव्हरी लिमिटेड नावाची कंपनी स्थापन केली आहे. ही कंपनी उपग्रह डेटा आणि भूगर्भीय संशोधनाद्वारे हायड्रोजन साठ्यांचा शोध घेत आहे. व्यावसायिकरित्या हायड्रोजन काढणे आणि जगाला स्वस्त, स्वच्छ ऊर्जा प्रदान करणे हे तिचे उद्दिष्ट आहे. हायड्रोजन पर्यावरणासाठी पूर्णपणे सुरक्षित आहे. ते जाळल्याने फक्त पाणी बाहेर पडते, प्रदूषण होत नाही. ते CO₂ किंवा जीवाश्म इंधनासारखे हानिकारक वायू बाहेर पडत नाही. म्हणूनच त्याला ‘ग्रीन गोल्ड’ म्हटले जात आहे.
FAQ
1. पृथ्वीच्या पृष्ठभागाखाली कोणता शोध लागला आहे?
शास्त्रज्ञांना खंडीय कवचात नैसर्गिक हायड्रोजनचा प्रचंड साठा सापडला आहे, ज्याला ‘पांढरा हायड्रोजन’ म्हणतात. हा साठा इतका मोठा आहे की तो पुढील 1.7 लाख वर्षांसाठी जगाच्या ऊर्जेच्या गरजा पूर्ण करू शकतो.
2. ‘पांढरा हायड्रोजन’ म्हणजे काय?
‘पांढरा हायड्रोजन’ हा पूर्णपणे नैसर्गिक आणि प्रदूषणमुक्त हायड्रोजन आहे, जो खडक आणि पाण्याच्या रासायनिक अभिक्रियेतून तयार होतो. तो तेल किंवा वायूसारख्या साठ्यांमध्ये नसून हळूहळू जमा होत राहतो.
3. हायड्रोजनला ‘ग्रीन फ्युएल’ का म्हणतात?
हायड्रोजन जाळल्यावर फक्त पाणी तयार होते, धूर किंवा CO₂ नाही. यामुळे तो पर्यावरणपूरक आणि हवामान बदलाशी लढण्यासाठी प्रभावी इंधन मानला जातो.
