पाकिस्तानमध्ये महागाई, दहशतवाद, कमकुवत अर्थव्यवस्था आणि राजकीय अस्थिरतेमुळे सुशिक्षित लोक देश सोडून जात आहेत. सध्या देश सर्वात मोठ्या ‘ब्रेन ड्रेन’ म्हणजेच सुशिक्षित आणि कुशल लोकांच्या देश सोडून जाण्याच्या समस्येतून जात आहे.

सरकारी आकडेवारीनुसार, 2024-25 या वर्षात सुमारे 5,000 डॉक्टर, 11,000 अभियंता आणि 13,000 लेखापाल (अकाउंटंट) देशाबाहेर गेले. सर्वाधिक परिणाम नर्सिंग क्षेत्रावर झाला आहे, जिथे दरवर्षी हजारो परिचारिका (नर्स) परदेशात नोकरी शोधत आहेत.

ब्युरो ऑफ इमिग्रेशन अँड ओव्हरसीज एम्प्लॉयमेंटनुसार, केवळ 2024 मध्येच सुमारे 7.27 लाख पाकिस्तानींनी परदेशात काम करण्यासाठी नोंदणी केली. तर नोव्हेंबर 2025 पर्यंत सुमारे 6.87 लाख लोकांनी देश सोडला होता. गेल्या 2 वर्षांत एकूण 14 लाखांहून अधिक पाकिस्तानी परदेशात गेले आहेत.

यादरम्यान, पाकिस्तानचे लष्करप्रमुख आसिम मुनीर यांची सोशल मीडियावर खिल्ली उडवली जात आहे. काही महिन्यांपूर्वी आसिम मुनीर यांनी अमेरिका दौऱ्यावर असताना परदेशी पाकिस्तानींना देशाची शान म्हटले होते आणि म्हटले होते की याला ‘ब्रेन ड्रेन’ (बुद्धिमत्ता पलायन) नव्हे तर ‘ब्रेन गेन’ (बुद्धिमत्ता लाभ) म्हटले पाहिजे. त्यांचे म्हणणे होते की, परदेशात राहणारे पाकिस्तानी देशासाठी अभिमानास्पद आहेत.

राजकीय अस्थिरतेने लोकांचा विश्वास तोडला.

तज्ञांचे म्हणणे आहे की, देशात महागाई सतत वाढत आहे, नोकऱ्या कमी आहेत आणि ज्या नोकऱ्या आहेत, त्यात पगार खूप कमी आहे. यासोबतच राजकीय अस्थिरता आणि कमकुवत प्रशासनानेही लोकांचा विश्वास गमावला आहे.

तंत्रज्ञान क्षेत्रात करिअरच्या संधी मर्यादित आहेत आणि संशोधनासाठी आवश्यक निधी नाही. अशा परिस्थितीत तरुण आणि कुशल लोक परदेशात जाणेच पसंत करत आहेत.

इंटरनेट बंद राहिल्याने पाकिस्तानला ₹15 हजार कोटींचे नुकसान

डिजिटल समस्याही या संकटाला अधिक गंभीर बनवत आहेत. एका अहवालानुसार, 2024 मध्ये इंटरनेट बंद राहिल्याने होणाऱ्या आर्थिक नुकसानीच्या बाबतीत पाकिस्तान जगात सर्वात वर राहिला. यामुळे देशाला सुमारे 1.62 अब्ज डॉलर (₹15 हजार कोटी) चे नुकसान झाले.

इंटरनेट वारंवार बंद राहिल्याने आणि धीम्या सेवेमुळे फ्रीलांसर आणि ऑनलाइन काम करणाऱ्यांना खूप त्रास झाला. अनेकांनी सांगितले की, त्यांच्या कामाच्या संधी सुमारे 70% पर्यंत कमी झाल्या. यामुळे IT आणि डिजिटल क्षेत्रात काम करणाऱ्या तरुणांचाही देशावरील विश्वास उडाला.

मीडियाने देशाला ब्रेन ड्रेन इकॉनॉमी म्हटले

पाकिस्तानच्या मोठ्या वृत्तपत्र एक्सप्रेस ट्रिब्यूनने देशाला ‘ब्रेन ड्रेन इकॉनॉमी’ म्हटले आहे, म्हणजेच असा देश जो आपले भविष्य घडवणाऱ्या लोकांनाच बाहेर पाठवून कसातरी चालत आहे.

परदेशात स्थायिक झालेले पाकिस्तानी आपल्या कुटुंबाला पैसे पाठवतात, ज्यामुळे देशाला काही परकीय चलन मिळते, परंतु यामुळे दीर्घकाळात देशाला मोठे नुकसान होईल, कारण कुशल लोकच शिल्लक राहणार नाहीत.

पाकिस्तान तहरीक-ए-इंसाफचे नेते साजिद सिकंदर अली म्हणाले की, जेव्हा देशात उद्योग नसतील, संशोधनासाठी पैसा नसेल आणि चांगल्या नोकऱ्या नसतील, तेव्हा कुशल लोकांना थांबवता येणार नाही. ते म्हणाले की, लोक अपमान किंवा अडथळ्यांमुळे थांबणार नाहीत, तर ते तेव्हाच थांबतील जेव्हा त्यांना त्यांच्याच देशात प्रगती करण्याची संधी मिळेल.

तज्ञांनी सांगितले – देशात कुशल कामगारांची मोठी कमतरता निर्माण होईल.

तज्ञांनी इशारा दिला आहे की, जर अशीच परिस्थिती राहिली तर येत्या काही वर्षांत पाकिस्तानला कुशल कामगारांच्या मोठ्या कमतरतेचा सामना करावा लागेल. रुग्णालयांमध्ये डॉक्टरांची कमतरता भासेल, अभियांत्रिकी आणि तांत्रिक क्षेत्रातील विकास मंदावेल आणि नवीन पिढीसाठी देशात संधी आणखी कमी होतील.

त्यांचे म्हणणे आहे की, सरकारने त्वरित आर्थिक सुधारणा, रोजगार, शिक्षण आणि संशोधनावरील गुंतवणूक आणि राजकीय स्थिरतेवर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे, अन्यथा देशाचे भविष्य घडवणारे लोक सतत बाहेर जात राहतील.

ही बातमी देखील वाचा…

पाकिस्तानने LoC वर अँटी-ड्रोन सिस्टिम तैनात केल्या:तीन क्षेत्रांमध्ये तैनाती केली; भारताकडून ऑपरेशन सिंदूरसारख्या कारवाईची भीती

पाकिस्तानने पाकव्याप्त काश्मीर (PoK) मध्ये नियंत्रण रेषेजवळ (LoC) अँटी-ड्रोन सिस्टीम तैनात केल्या आहेत. अहवालानुसार, नवीन काउंटर-अनमॅन्ड एरियल सिस्टीम (C-UAS) रावलकोट, कोटली आणि भिंबर सेक्टरमध्ये लावण्यात आल्या आहेत. वाचा सविस्तर बातमी…