चीनमध्ये फूड डिलिव्हरीचे काम करणाऱ्या 56 वर्षीय वांग जिबिंग यांना देशातील सर्वात प्रतिष्ठित साहित्य पुरस्कारांपैकी एक असलेला लू शुन साहित्य पुरस्कार मिळाला आहे. त्यांच्या ‘लो फ्लाइट’ या कविता संग्रहाला हा सन्मान देण्यात आला आहे. या पुस्तकातील अनेक कविता त्यांनी फूड डिलिव्हरीच्या कामादरम्यान मिळालेल्या मोकळ्या वेळेत कागदाच्या लहान-लहान तुकड्यांवर लिहिल्या होत्या. वांग 2019 च्या सुमारास फूड डिलिव्हरी रायडर बनले होते. त्यांच्या कविता सोशल मीडियावर खूप लोकप्रिय झाल्या. त्यांचे नवीन पुस्तक ‘लो फ्लाइट’ हे डिलिव्हरी रायडर्सच्या दैनंदिन समस्या, संघर्ष आणि जीवनावर आधारित आहे. हे पुस्तक त्यांनी 2024 मध्ये प्रकाशित केले होते. यासाठी त्यांनी सुमारे 200 डिलिव्हरी रायडर्सशी संवाद साधला आणि त्यांचे अनुभव आपल्या कवितांमध्ये नोंदवले. त्यांच्या एका कवितेची ओळ आहे, “पंख पसरवण्याचा अर्थ फक्त उंच उडणे आहे असे कोणी म्हटले? खाली उडणे देखील उड्डाणच आहे.” वांग यांचा जन्म चीनमधील जिआंगसू प्रांतात झाला होता. आर्थिक अडचणींमुळे त्यांना 14 व्या वर्षीच शिक्षण सोडावे लागले. त्यानंतर त्यांनी बांधकाम मजूर, भंगार वेचणारे आणि रस्त्याच्या कडेला वस्तू विकणारे असे अनेक छोटे-मोठे काम केले. नंतर ते फूड डिलिव्हरी रायडर बनले. मात्र, त्यांचे वाचन-लेखनाचे वेड कधीच संपले नाही. एका कवितेमुळे मिळाली ओळख 2022 मध्ये त्यांची ‘मॅन इन अ हरी’ ही कविता सोशल मीडियावर व्हायरल झाली होती. ही कविता 2019 मधील एका घटनेने प्रेरित होती. त्यावेळी ते जिआंगसूच्या कुनशान शहरात फूड डिलिव्हरीचे काम करत होते. एका ग्राहकाने चुकीचा पत्ता नोंदवला होता. योग्य घर शोधण्यासाठी वांग यांना तीन निवासी इमारतींमध्ये भटकावे लागले आणि 18 मजल्यांपर्यंत पायऱ्या चढाव्या लागल्या. जेव्हा ते शेवटी जेवण घेऊन पोहोचले, तेव्हा ग्राहकाने उशीर झाल्याबद्दल त्यांना फटकारले. घरी परतताना त्यांनी आपली नाराजी आणि वेदना शब्दांत मांडल्या. यामुळेच त्यांची ‘मॅन इन अ हरी’ ही कविता जन्माला आली. ही कविता सोशल मीडियावर व्हायरल झाली. इथूनच त्यांच्या साहित्यिक प्रवासाची सुरुवात झाली. त्यानंतर 2023 मध्ये त्यांचा पहिला कविता संग्रह ‘मॅन इन अ हरी: पोएम्स ऑफ अ फूड डिलिव्हरी रायडर’ प्रकाशित झाला. या पुस्तकातील एका कवितेत ते लिहितात, रस्त्यावर धावणारा प्रत्येक सामान्य माणूस आपल्या हातात एक छोटासा प्रकाश घेऊन चालतो. हाच प्रकाश आधी आपल्याला मार्ग दाखवतो आणि मग हळूहळू संपूर्ण जगाला प्रकाशित करतो. 6 हजारांहून अधिक कविता लिहिल्या आतापर्यंत त्यांनी 6 हजारांहून अधिक कविता लिहिल्या आहेत. त्यांच्या अनेक रचना प्रतिष्ठित साहित्य मासिकांमध्ये प्रकाशित झाल्या आहेत. वांग म्हणतात, “लोक कदाचित मला लक्षात ठेवणार नाहीत, पण त्यांना वेगाने जाणारा एक फूड डिलिव्हरी रायडर नक्कीच आठवतो.” याच विचारातून त्यांना लाखो डिलिव्हरी कर्मचाऱ्यांच्या आयुष्यावर पुस्तक लिहिण्याची प्रेरणा मिळाली. वांग यांचे म्हणणे आहे, माझी इच्छा आहे की हे पुस्तक वाचल्यानंतर लोकांनी डिलिव्हरी रायडर्सबद्दल अधिक समजून घ्यावे आणि संयम दाखवावा, जेणेकरून त्यांच्यासोबत होणारे वाद कमी होतील. पुरस्कार मिळाल्यानंतरही नोकरी सोडणार नाहीत पुरस्कार जिंकल्यानंतर वांग यांनी सरकारी माध्यम ग्लोबल टाइम्सला सांगितले की, पुरस्कार मिळाल्याची बातमी येईपर्यंत ते खूप घाबरले होते. त्यांनी सांगितले की, माध्यमांचे वाढते लक्ष त्यांच्यासाठी मानसिक ताणही घेऊन आले. पुरस्कार मिळाल्यानंतरही ते आपली नोकरी सोडणार नाहीत, असे त्यांनी स्पष्ट केले. त्यांचे म्हणणे आहे की त्यांना 60 वर्षांपर्यंत फूड डिलिव्हरीचे काम सुरू ठेवायचे आहे. वांग म्हणाले, आता मला उदरनिर्वाहासाठी या नोकरीची गरज नाही, पण मला हे काम आवडते. यामुळे मी सक्रिय आणि तंदुरुस्त राहतो. मला जमिनीशी जोडलेले जीवन जगायचे आहे आणि हा पुरस्कार मला बदलणार नाही. चीनमध्ये कामगार लेखकांची ओळख वाढत आहे वांग जिबिंग हे ब्लू-कॉलर कामगारांच्या नवीन पिढीचा भाग आहेत, ज्यांना अलीकडच्या काही वर्षांत त्यांच्या साहित्यिक लेखनासाठी ओळख मिळाली आहे. त्यांच्या रचना चीनच्या वेगाने वाढणाऱ्या गिग इकॉनॉमीमध्ये काम करणाऱ्या लाखो लोकांचे संघर्ष, दबाव आणि जीवनातील सत्य समोर आणतात. 2023 मध्ये, माजी डिलिव्हरी कर्मचारी हू आनयान यांचे आत्मचरित्र ‘आय डिलिव्हर पार्सल्स इन बीजिंग’ प्रकाशित झाले होते. हे पुस्तक चीनमध्ये बेस्टसेलर ठरले आणि परदेशातही चर्चेचा विषय बनले. गेल्या वर्षी त्याचे इंग्रजी भाषांतरही प्रकाशित झाले. त्याचप्रमाणे 2017 मध्ये, स्थलांतरित कामगार फान यूसु यांचा ‘आय एम फान यूसु’ हा आत्मचरित्रात्मक लेख चीनमध्ये इंटरनेटवर प्रचंड व्हायरल झाला होता. त्याला इतका मोठा प्रतिसाद मिळाला की, सततच्या माध्यमांच्या गर्दीपासून वाचण्यासाठी फानला काही काळासाठी आपले घर सोडावे लागले. लू शुन: चीनचा सर्वात मोठा साहित्यिक सन्मान वांग जिबिंग यांना ज्या लू शुन साहित्य पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे, त्याचे नाव चीनचे महान साहित्यिक लू शुन यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. त्यांना 20 व्या शतकातील चीनचे सर्वात प्रभावशाली लेखक मानले जाते. त्यांनी आपल्या उपहासात्मक कादंबऱ्या आणि कथांद्वारे पारंपरिक चीनी समाजातील उणिवा आणि सामाजिक वाईट गोष्टींवर हल्ला चढवला. लू शुन साहित्य पुरस्काराचे आयोजन चायना रायटर्स असोसिएशन करते. हा पुरस्कार दर चार वर्षांनी दिला जातो आणि तो चीनमधील सर्वात मोठ्या साहित्यिक सन्मानांपैकी एक मानला जातो. समकालीन चीनी साहित्यातील उत्कृष्ट कलाकृतींना सन्मानित करण्यासाठी याची सुरुवात करण्यात आली होती. सरकारी वृत्तसंस्था शिन्हुआच्या मते, हा पुरस्कार दीर्घकाळापासून चीनच्या मुख्य प्रवाहातील साहित्याचा सर्वात मोठा मापदंड मानला जात राहिला आहे आणि साहित्य जगतात याला विशेष महत्त्व आहे.
Source link
