दिल्लीतील ई-रिक्षा चालकांना सध्या एका विचित्र समस्येचा सामना करावा लागत आहे. रस्त्यावर चालत असताना अचानक ई-रिक्षा बंद पडतात आणि पुन्हा सुरू होत नाहीत. तपासात असे समोर आले आहे की, यामागे कोणतीही यांत्रिक बिघाड किंवा बॅटरी डिस्चार्ज होणे हे कारण नाही, तर ‘BAT-BMS’ नावाचे एक स्मार्टफोन ॲप आहे. खोडकर घटक आणि सोशल मीडियावर व्हायरल कंटेंट बनवणारे लोक या ॲपच्या मदतीने दूर बसूनच ई-रिक्षा बंद करत आहेत. आज म्हणजेच 3 जुलै रोजी माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाने सांगितले की, ‘BAT-BMS’ सह दोन मोबाईल ॲप्लिकेशन्सना ॲप स्टोअर्समधून काढून टाकण्यात आले आहे. CII सायबर सुरक्षा शिखर परिषदेदरम्यान मंत्रालयाचे सचिव एस. कृष्णन यांनी या कारवाईची पुष्टी केली आहे. प्रश्न 1: सोशल मीडियावर व्हायरल होत असलेले BAT-BMS ॲप खरं काय आहे? उत्तर: ‘BAT-BMS’ हे रिअल टाइम बॅटरी मॅनेजमेंट टूल आहे. हे चिनी कंपनी ‘शेन्झेन ग्रेनर्जी टेक्नॉलॉजी’ने विकसित केले आहे. या ॲपचे मुख्य काम ब्लूटूथ-सक्षम लिथियम बॅटरीवर लक्ष ठेवणे आहे. हे ॲप बॅटरीची चार्ज पातळी, व्होल्टेज, तापमान आणि सेल हेल्थ (आरोग्य) यांसारखी आवश्यक माहिती प्रदर्शित करते. तुम्ही याला तुमच्या बॅटरीचे एक प्रकारचे डिजिटल डॅशबोर्ड मानू शकता. प्रश्न 2: हे ॲप कसे काम करते आणि लोक याच्या मदतीने चालणारे ई-रिक्षा कसे थांबवू शकत आहेत? उत्तर: ही काही खूप हाय-टेक हॅकिंग नाही, तर सुरक्षेतील एका साध्या चुकीचा फायदा घेणे आहे. या ॲपमध्ये ‘रिमोट कट-ऑफ’ हे वैशिष्ट्य असते, ज्याच्या मदतीने बॅटरीचा डिस्चार्ज (पॉवर सप्लाय) चालू किंवा बंद करता येतो. जेव्हा एखादी व्यक्ती ई-रिक्षाच्या 10 ते 15 मीटरच्या परिसरात (ब्लूटूथच्या रेंजमध्ये) येऊन या ॲपद्वारे वाहनाच्या बॅटरीशी कनेक्ट होते, तेव्हा ती डिस्चार्ज फंक्शन बंद करते. यामुळे मोटरला मिळणारी पॉवर लगेच कट होते आणि ई-रिक्षा थांबतो. प्रश्न 3: देशातील सर्व ई-रिक्षा किंवा इलेक्ट्रिक वाहने या ॲपद्वारे थांबवता येतात का? उत्तर: नाही. सोशल मीडियावर पसरलेल्या भीतीप्रमाणे सर्व ई-रिक्षा या धोक्यात नाहीत. हे ॲप केवळ त्याच वाहनांवर परिणाम करू शकते जे काही विशिष्ट अटी पूर्ण करतात. प्रश्न 3: कोणते ई-रिक्षा या ॲपच्या प्रभावापासून पूर्णपणे सुरक्षित आहेत? उत्तर: भारतात अजूनही मोठ्या संख्येने ई-रिक्षा जुन्या लेड-ॲसिड बॅटऱ्यांवर चालतात. या बॅटऱ्यांमध्ये कोणतेही ब्लूटूथ किंवा डिजिटल मॅनेजमेंट सिस्टम नसते, त्यामुळे त्या या ॲपपासून पूर्णपणे सुरक्षित आहेत. याव्यतिरिक्त, ज्या लिथियम बॅटऱ्यांच्या ब्लूटूथ सिस्टममध्ये उत्पादक किंवा डीलरने मजबूत पासवर्ड सेट केला आहे, त्यांनाही या ॲपद्वारे ॲक्सेस करता येत नाही. प्रश्न 4: चिनी कंपनीने हे ॲप कोणत्या उद्देशाने बनवले होते? हे ई-रिक्षासाठी होते का? उत्तर: नाही, कंपनीने हे ॲप ई-रिक्षा नियंत्रित करण्यासाठी बनवले नव्हते. याचा मुख्य उद्देश सौर ऊर्जा उपकरणे आणि बोटी किंवा जहाजांच्या बॅटरीमध्ये बसवलेल्या लिथियम बॅटरीजच्या आरोग्यावर लक्ष ठेवणे हा होता. या ॲपचे डिस्चार्ज ऑन/ऑफ फीचर सुरक्षा आणि देखभालीच्या दृष्टीने दिले होते, जेणेकरून गरज पडल्यास बॅटरी मालक वीज खंडित करू शकेल. परंतु भारतात याचा वापर ई-रिक्षाच्या बॅटरीज दूरस्थपणे बंद करण्यासाठी केला जाऊ लागला. प्रश्न 5: यामुळे ई-रिक्षा चालक आणि रस्ते सुरक्षेवर काय परिणाम होत आहे? उत्तर: व्हायरल व्हिडिओमध्ये लोक खराब ड्रायव्हिंगचा ‘बदला’ घेण्यासाठी किंवा केवळ मनोरंजनासाठी ई-रिक्षा बंद करताना दिसत आहेत, पण प्रत्यक्षात ही चालकांसाठी एक समस्या बनली आहे. ट्रॅफिकमध्ये अचानक ई-रिक्षा बंद झाल्यामुळे मागून येणाऱ्या वाहनांशी धडकण्याचा धोका असतो. याशिवाय, ई-रिक्षा चालकांचा वेळ वाया जातो आणि त्यांच्या कमाईवर परिणाम होतो. प्रश्न 6: या मोठ्या सुरक्षा त्रुटीसाठी खरे तर कोण जबाबदार आहे? उत्तर: यासाठी प्रामुख्याने स्थानिक पातळीवर बॅटरी असेंबल करणारे, डीलर्स आणि काही कमी किमतीचे लिथियम बॅटरी उत्पादक जबाबदार आहेत. भारतात स्वस्त ई-रिक्षा पार्ट्सच्या बाजारात अनेक अशा लिथियम बॅटऱ्या विकल्या जात आहेत, ज्यांचे ब्लूटूथ बॅटरी मॅनेजमेंट सिस्टम कोणत्याही पासवर्डशिवाय किंवा डिफॉल्ट पासवर्डसह खुले सोडले जाते. हे असेच आहे जसे एखाद्याने आपल्या घराचा मुख्य दरवाजा उघडा सोडला असेल आणि कोणीही आत येऊ शकेल. प्रश्न 7: या सुरक्षा त्रुटीचे निराकरण करण्याचा काय उपाय आहे? उत्तर: यावर उपाय खूप सोपा आणि सरळ आहे. वाहनांचे डीलर्स आणि उत्पादकांनी हे सुनिश्चित केले पाहिजे की ते ग्राहकांना वाहन विकण्यापूर्वी बॅटरीच्या व्यवस्थापन प्रणालीमध्ये एक मजबूत आणि अद्वितीय पासवर्ड सेट करतील. जर पासवर्ड सेट असेल, तर ब्लूटूथ रेंजमध्ये असूनही कोणताही बाहेरील व्यक्ती ॲपशी कनेक्ट होऊ शकणार नाही. याव्यतिरिक्त, ज्या चालकांकडे आधीपासून अशा बॅटरीज आहेत, ते डीलरकडे जाऊन त्यांच्या बॅटरीच्या बीएमएस सेटिंग्जमध्ये पासवर्ड लॉक लावून घेऊ शकतात. प्रश्न 8: या प्रकरणात प्रशासन किंवा सरकारकडून कोणती कारवाई केली जात आहे का? उत्तर: होय, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाचे सचिव एस. कृष्णन यांनी घोषणा केली आहे की ई-रिक्षा दूरस्थपणे (रिमोटली) बंद करण्याच्या चिंतेनंतर दोन संशयास्पद ॲप्लिकेशन्सना ॲप स्टोअर्समधून काढून टाकण्यात आले आहे. यात वादात असलेले ‘BAT-BMS’ ॲप देखील समाविष्ट आहे. यापूर्वी, तक्रारी वाढल्यानंतर आणि सोशल मीडियावर व्हिडिओ व्हायरल झाल्यानंतर, दिल्ली परिवहन विभागाने ‘BAT-BMS’ तसेच त्याचप्रमाणे काम करणाऱ्या ‘इपोच ली-आयन’ (Epoch Li-ion) या दुसऱ्या ॲप्लिकेशनविरुद्ध चौकशी सुरू केली होती. प्रश्न 9: परिवहन विभाग ही समस्या रोखण्यासाठी पुढे कोणती पाऊले उचलू शकतो? उत्तर: दिल्लीचे परिवहन मंत्री पंकज सिंह आणि विभागाचे वरिष्ठ अधिकारी या तांत्रिक त्रुटीची आणि सुरक्षेच्या धोक्याची गांभीर्याने समीक्षा करत आहेत. सरकार यावर विचार करत आहे की प्रवाशांच्या आणि चालकांच्या सुरक्षेसाठी या असुरक्षित बॅटरी मॅनेजमेंट सिस्टम ॲप्सवर कोणत्या प्रकारचे निर्बंध किंवा नियम लागू केले जाऊ शकतात, जेणेकरून अनधिकृत वापर थांबवता येईल. ज्ञान भाग: BMS म्हणजे काय ते जाणून घ्या? BMS चे पूर्ण नाव बॅटरी मॅनेजमेंट सिस्टम आहे. हे लिथियम बॅटरीचा ‘मेंदू’ असते. याचे काम बॅटरीला ओव्हरचार्जिंग, ओव्हरहीटिंग आणि शॉर्ट सर्किटपासून वाचवणे हे आहे. आधुनिक बॅटऱ्यांमध्ये ब्लूटूथ बीएमएस दिले जाते जेणेकरून स्मार्टफोन ॲपद्वारे चालकाला कळू शकेल की बॅटरी किती चार्ज आहे आणि तिचे तापमान किती आहे. ई-रिक्षा चालकांसाठी महत्त्वाच्या टिप्स:
Source link
