ब्रिटनचे पंतप्रधान कीर स्टार्मर यांनी सोमवारी पंतप्रधान आणि लेबर पक्षाच्या नेतेपदाचा राजीनामा दिला आहे. 10 डाउनिंग स्ट्रीटबाहेर राष्ट्राला संबोधित करताना ते म्हणाले की, लेबर पक्षाला असे वाटत नाही की मी पुढील निवडणुकीत नेतृत्व करण्यासाठी योग्य व्यक्ती आहे. स्टार्मर यांचा राजीनामा अशा वेळी आला आहे, जेव्हा लेबर पक्षाच्या आत त्यांच्या नेतृत्वावरून दीर्घकाळापासून असंतोष वाढत होता. लेबर पक्षाच्या 400 खासदारांपैकी 100 हून अधिक खासदारांनी स्वतःच्याच सरकारविरोधात आघाडी उघडली होती. खासदारांचे म्हणणे होते की, एकतर स्टार्मर यांनी तात्काळ पंतप्रधानपद सोडावे, किंवा ते कोणत्या दिवशी राजीनामा देतील याची तारीख निश्चित करावी. याव्यतिरिक्त, आरोग्य मंत्री वेस स्ट्रीटिंग, संरक्षण मंत्री जॉन हीली आणि आणखी एक मंत्री जेस फिलिप्स यांनी स्टार्मर यांच्या राजीनाम्याच्या मागणीसाठी पद सोडले होते. स्टार्मर हे गेल्या 7 वर्षांत कार्यकाळ पूर्ण होण्यापूर्वी पद सोडणारे पाचवे पंतप्रधान असतील. यापूर्वी थेरेसा मे, बोरिस जॉनसन, लिझ ट्रस आणि ऋषी सुनक यांनी पंतप्रधानपदाचा राजीनामा दिला होता. 17 जुलैपर्यंत ब्रिटनला नवा पंतप्रधान मिळेल स्टार्मर म्हणाले की, लेबर पार्टी जुलैच्या मध्यापर्यंत आपला नवा नेता निवडेल. नवा नेता आणि पंतप्रधान निवडले जाईपर्यंत ते आपल्या पदावर कायम राहतील. त्यांनी असेही सांगितले की ते आपल्या उत्तराधिकाऱ्याला पूर्ण सहकार्य करतील. स्टार्मर यांनी सांगितले की, त्यांनी सोमवारी सकाळी ब्रिटनचे किंग चार्ल्स तिसरे यांना आपल्या निर्णयाची माहिती दिली. आता लेबर पार्टीची राष्ट्रीय कार्यकारी समिती (NEC) नवीन नेत्याच्या निवडणुकीचा कार्यक्रम निश्चित करेल. या अंतर्गत 9 जुलैपासून उमेदवारी प्रक्रिया सुरू होईल आणि 17 जुलैपासून सुरू होणाऱ्या संसदेच्या उन्हाळी सुट्टीपूर्वी नवीन नेत्याची निवड पूर्ण करण्याचा प्रयत्न केला जाईल. ब्रिटनमध्ये जनता थेट पंतप्रधान निवडत नाही. लोक आपापल्या मतदारसंघातून खासदार निवडतात. ज्या पक्षाला संसदेत बहुमत मिळते, त्याच पक्षाचा नेता पंतप्रधान बनतो. सध्या लेबर पक्षाचे सरकार आहे. त्यामुळे जो व्यक्ती पक्षाचा नवीन नेता बनेल, तोच पंतप्रधान बनण्याचा सर्वात मोठा दावेदार असेल. यासाठी संपूर्ण देशात सार्वत्रिक निवडणुका घेण्याची गरज नसते. स्टार्मर यांची जागा घेणारे सर्वात मोठे दावेदार बर्नहॅम बीबीसीच्या अहवालानुसार अँडी बर्नहॅम त्यांच्या उत्तराधिकारी बनण्याच्या शर्यतीत सर्वात पुढे आहेत. बर्नहॅम यांनी नुकतीच मेकरफिल्ड पोटनिवडणूक जिंकून संसदेत पुनरागमन केले आहे आणि त्यांना लेबर खासदारांच्या मोठ्या वर्गाचा पाठिंबा आहे. ते ब्रिटनच्या राजकारणात एक अतिशय लोकप्रिय चेहरा मानले जातात. त्यांना पक्षाच्या डाव्या आणि मध्यवर्ती दोन्ही गटांचा पाठिंबा आहे. बर्नहॅम यांनी यापूर्वी आरोग्यमंत्र्यासह अनेक महत्त्वाच्या सरकारी पदांवर काम केले आहे. कोविड महामारीच्या काळात त्यांनी मँचेस्टरसाठी केंद्र सरकारशी उघडपणे संघर्ष केला होता. त्यावेळी त्यांची प्रतिमा सामान्य लोकांच्या हितासाठी लढणाऱ्या नेत्याची बनली, ज्यामुळे त्यांची लोकप्रियता वाढली. मेकरफिल्ड पोटनिवडणुकीतील विजयानंतर अँडी बर्नहॅम यांची स्थिती आणखी मजबूत झाली आहे. अनेक राजकीय जाणकारांचे मत आहे की ते स्टार्मर यांची जागा घेणारे सर्वात मोठे दावेदार आहेत. तथापि, अद्याप कोणत्याही उमेदवाराने अधिकृतपणे आपली उमेदवारी जाहीर केलेली नाही. पक्षाचे इतर नेतेही रिंगणात उतरू शकतात. अशा परिस्थितीत नेतृत्वाची निवड स्पर्धात्मक देखील असू शकते. लेबर पक्षाच्या खासदारांची आणि कार्यकर्त्यांची भूमिकाही खूप महत्त्वाची राहील. जर मोठ्या संख्येने नेते आणि खासदार बर्नहॅम यांच्या समर्थनार्थ आले, तर त्यांना फारशा स्पर्धेशिवाय नेता म्हणून निवडले जाऊ शकते. बर्नहॅम सर्वात पुढे, पण 3 मोठे नेते देखील शर्यतीत बर्नहॅम लेबर पार्टीच्या वेगवेगळ्या गटांमध्ये स्वीकारार्ह मानले जातात. ते वेगवेगळ्या विचारसरणींमध्ये स्वतःला सहजपणे जुळवून घेतात. समर्थक याला त्यांची ताकद मानतात, तर त्यांच्या समीक्षकांचे म्हणणे आहे की बर्नहॅम अनेकदा आपली राजकीय भूमिका बदलत राहिले आहेत, ज्यामुळे ते कोणत्या विचारांवर ठाम आहेत हे स्पष्ट होत नाही. बर्नहॅम यापूर्वीही दोनदा लेबर नेतृत्वाची निवडणूक हरले आहेत. 2010 मध्ये ते एड मिलिबँडकडून हरले होते आणि 2015 मध्ये जेरेमी कॉर्बिनकडून. तथापि, यावेळी ते लेबर नेतृत्वाची निवडणूक सहज जिंकतील असे मानले जात आहे. एंजेला रेनर, यवेट कूपर आणि वेस स्ट्रीटिंग यांसारख्या नावांचाही संभाव्य दावेदारांमध्ये समावेश केला जात आहे. एंजेला रेनर सध्या लेबर पक्षाच्या उपनेत्या आहेत आणि पक्षाच्या तळागाळातील कार्यकर्त्यांमध्ये त्यांची चांगली पकड मानली जाते. यवेट कूपर यांना अनुभवी नेत्या मानले जाते आणि त्यांनी अनेक महत्त्वाच्या सरकारी पदांवर काम केले आहे. तर वेस स्ट्रीटिंग हे पक्षाच्या नवीन पिढीतील नेत्यांपैकी एक आहेत आणि अलिकडच्या वर्षांत त्यांची लोकप्रियता झपाट्याने वाढली आहे. स्टार्मरवर पद सोडण्याचा दबाव का वाढला? स्टार्मर यांनी 2024 मध्ये लेबर पक्षाला मोठा निवडणुकीत विजय मिळवून दिला होता, परंतु त्यानंतर त्यांची लोकप्रियता सातत्याने घटली आहे. अनेक वाद, धोरणात्मक यू-टर्न आणि जीवनमान सुधारण्याच्या आश्वासनांची पूर्तता न करू शकल्यामुळे त्यांच्या प्रतिमेला धक्का बसला. स्टार्मरच्या अडचणी तेव्हा आणखी वाढल्या, जेव्हा त्यांचे विरोधक अँडी बर्नहॅम यांनी शुक्रवारी पोटनिवडणूक जिंकली. या विजयानंतर बर्नहॅम पक्षाची सूत्रे हाती घेण्याचा दावा करू शकतात. विजयानंतर बर्नहॅम म्हणाले की, त्यांना देशाला नवी दिशा द्यायची आहे. बर्नहॅमचे सहकारी स्टार्मर यांच्याकडे राजीनाम्याची मागणी करत आहेत. माजी आरोग्य मंत्री वेस स्ट्रीटिंग यांनीही संकेत दिले की, गरज पडल्यास ते स्टार्मर यांना नेतृत्वासाठी आव्हान देऊ शकतात. मात्र, स्टार्मर यांनी 19 जून रोजी स्पष्टपणे सांगितले होते की, मी माझ्या नेतृत्वाविरुद्ध येणाऱ्या कोणत्याही आव्हानाचा सामना करेन. त्याचबरोबर लेबर पक्षाच्या नेत्यांना आपापसातील मतभेद टाळण्याचे आवाहन केले होते. ब्रिटनला 7 वर्षांत सहावा पंतप्रधान मिळणार 2016 मध्ये ब्रेक्झिट जनमत संग्रहात पराभव झाल्यानंतर डेव्हिड कॅमेरॉन यांनी राजीनामा दिला होता. त्यांच्या नंतर पंतप्रधान बनलेल्या थेरेसा मे यांना संसदेतून ब्रेक्झिट करार मंजूर करून घेता आला नाही आणि 2019 मध्ये त्यांना पद सोडावे लागले. यानंतर बोरिस जॉन्सन यांनी कोविड लॉकडाऊन दरम्यान सरकारी निवासस्थानी झालेल्या पार्ट्या आणि अनेक राजकीय विवादांदरम्यान 2022 मध्ये राजीनामा दिला. जॉन्सन यांच्यानंतर लिझ ट्रस पंतप्रधान झाल्या, पण त्यांच्या आर्थिक धोरणांमुळे बाजारात मोठी उलथापालथ झाली. त्या फक्त 49 दिवसच पदावर राहू शकल्या आणि ऑक्टोबर 2022 मध्ये त्यांना राजीनामा द्यावा लागला. त्यांच्यानंतर ऋषी सुनक पंतप्रधान झाले, पण वाढती महागाई, आर्थिक आव्हाने आणि सार्वत्रिक निवडणुकीत कंझर्व्हेटिव्ह पक्षाच्या पराभवानंतर जुलै 2024 मध्ये त्यांनीही पद सोडले. आता कीर स्टार्मर यांच्या राजीनाम्यामुळे ब्रिटनला सात वर्षांत सहावा आणि 10 वर्षांत सातवा पंतप्रधान मिळणार आहे. पंतप्रधान वारंवार बदलण्याचे कारण संसदीय व्यवस्था तज्ज्ञांच्या मते, ब्रिटनमध्ये पंतप्रधान वारंवार बदलण्याचे मुख्य कारण तेथील संसदीय व्यवस्था आहे. तेथे लोक पंतप्रधानांना थेट निवडत नाहीत, तर त्यांच्या पक्षाचे खासदार त्यांना पाठिंबा देतात. जोपर्यंत पक्षाचे खासदार त्यांच्यासोबत उभे असतात, तोपर्यंत पंतप्रधान पदावर राहतात. खासदारांना असे वाटू लागल्यास की एखाद्या नेत्याच्या घटत्या लोकप्रियतेमुळे पुढील निवडणुकीत पक्षाचे नुकसान होऊ शकते, तर ते सार्वत्रिक निवडणुका न घेताही नवीन नेता निवडण्याची प्रक्रिया सुरू करू शकतात. याच कारणामुळे ब्रिटनमध्ये पक्षाचा पाठिंबा कमकुवत होताच पंतप्रधान बदलण्याची वेळ लवकर येते. ब्रिटनमधील मोठ्या पक्षांचे नियमही नेत्यांना हटवण्याचा मार्ग सोपा करतात. कंझर्व्हेटिव्ह पक्षात जर 15% खासदारांनी एखाद्या नेत्याविरुद्ध पत्र लिहिले, तर त्याच्याविरुद्ध अविश्वास प्रस्ताव आणला जाऊ शकतो. तर, लेबर पक्षात दुसरा कोणताही नेता तेव्हाच दावेदारी सादर करू शकतो, जेव्हा त्याला पक्षाच्या 20% पेक्षा जास्त खासदार आणि सदस्यांचा पाठिंबा मिळेल.
Source link
