अनेक पालकांसाठी एखाद्या चिडचिडे बाळाला किंवा लहान मुलाला फोन किंवा टॅबलेट देणे त्यांना शांत करण्याचा सोपा उपाय वाटतो. पण अमेरिकेतील यूसी इरविन विद्यापीठाच्या एका अभ्यासात असे आढळून आले की, यामुळे मुलांच्या आत्म-नियंत्रणावर (सेल्फ कंट्रोल) वाईट परिणाम होऊ शकतो.

इरविनसह सहा विद्यापीठांमधील विद्वानांच्या एका संघाने 210 कुटुंबांमधील मुलांचा 9 महिन्यांपासून 30 महिन्यांपर्यंत अभ्यास केला. संशोधन प्रमुख स्टेफनी एम. रीच यांच्या मते, ‘मुलांमध्ये मोबाईल आणि टॅबलेटचा वारंवार वापर भविष्यात वर्तणुकीशी संबंधित समस्या निर्माण करू शकतो.’

जेव्हा मुले अस्वस्थ होतात, तेव्हा त्यांना शांत करण्याऐवजी, त्यांच्याशी बोलण्याऐवजी आणि संवाद साधण्याऐवजी त्यांना स्क्रीनमध्ये गुंतवले जाते. संशोधक याला ‘विस्थापन’ (डिस्प्लेसमेंट) म्हणतात. यामुळे पुढे मोठ्या समस्या निर्माण होऊ शकतात.

मुलांमध्ये वाढलेल्या स्क्रीन टाइमचे दुष्परिणाम – भावनिक समस्या – लक्ष केंद्रीत करण्यात अडचण – अभ्यासात मागे पडणे – झोपेतील व्यत्यय – हिंसेबद्दल संवेदनशीलता कमी होणे – लठ्ठपणा – डोळ्यांवर ताण (स्रोत- मणिपाल हॉस्पिटल्स)

रील्स, फास्ट-फॉरवर्डचे व्यसन मुलांचा संयम हिरावून घेत आहे

जालंधरच्या थेरपिस्ट डॉ. निष्ठा पुरी यांच्या मते, मोबाइल, रील्स आणि शॉर्ट व्हिडिओ पाहणाऱ्या मुलांमध्ये लक्ष कमी होणे, चिडचिडेपणा, संवाद टाळणे आणि अभ्यासात रुची कमी होणे यांसारख्या समस्या वेगाने वाढत आहेत. लांब व्हिडिओ फास्ट फॉरवर्ड करून पाहण्याची सवय त्यांच्या वर्तनाचा भाग बनत आहे. याच कारणामुळे जेव्हा त्यांना कोणाचे बोलणे पूर्ण ऐकावे लागते, तेव्हा ते लवकर कंटाळतात.

5 वर्षांपेक्षा लहान मुले दररोज 2.2 तास स्क्रीनवर घालवत आहेत

एम्स रायपूरचे आशिष खोबरागडे आणि एम. स्वाती शेनॉय यांनी 2,857 मुलांवर केलेल्या 10 अभ्यासांचे मेटा-विश्लेषण केले. क्यूरियस नावाच्या मासिकात प्रकाशित झालेल्या त्यांच्या अभ्यासानुसार, 0-5 वयोगटातील मुले दररोज सरासरी 2.22 तास स्क्रीनसमोर घालवतात, जी सुरक्षित मर्यादेच्या (1.2 तास) दुप्पट आहे. मणिपाल हॉस्पिटलच्या एका अहवालानुसार, स्क्रीन टाइम वाढल्याने मुलांमध्ये भाषिक विकासाची गती मंदावणे, संज्ञानात्मक कार्यक्षमतेत घट, सामाजिक कौशल्यांमध्ये कमतरता यासोबतच लठ्ठपणा, झोपेचे विकार, एकाग्रतेशी संबंधित समस्या वाढत आहेत.

पालकांसाठी स्क्रीन टाइम व्यवस्थापित करण्याच्या सूचना

– वय आणि गरजांनुसार मुलांचा स्क्रीन-टाइम निश्चित करा. – सकारात्मक उदाहरण देण्यासाठी स्वतःही स्क्रीनचा वापर मर्यादित करा. – मुलांसोबत बसून गप्पा मारा, ऑफलाइन वेळ घालवण्यावर भर द्या.