1 तासापूर्वी
- लिंक कॉपी करा
नवतपाच्या ९ दिवसांत उष्णता शिगेला पोहोचते. या काळात तापमान ४५ अंश सेल्सिअसच्या आसपास पोहोचते. याचा थेट परिणाम शरीरावर होतो. कडक ऊन, उष्ण वारे आणि उच्च तापमानामुळे थकवा, निर्जलीकरण (डीहायड्रेशन), चक्कर येणे आणि उष्माघाताचा धोका वाढतो.
अशा परिस्थितीत, दैनंदिन जीवनात खाण्यापिण्याबाबत छोटे-छोटे बदल करणे अत्यंत आवश्यक आहे. थंड गुणधर्म असलेली फळे आणि पेये शरीराला आतून थंड ठेवतात आणि दिवसभर ऊर्जा टिकवून ठेवण्यास मदत करतात.
म्हणून, ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज आपण अशा पदार्थांबद्दल बोलणार आहोत, जे नवतपाच्या तीव्र उष्णतेत शरीर थंड आणि निरोगी ठेवण्यास मदत करतात. यासोबतच जाणून घेऊया-
- नवतपाचा आपल्या शरीरावर काय परिणाम होतो?
- नवतपामध्ये कोणत्या गोष्टी खाणे-पिणे टाळावे?
तज्ज्ञ: डॉ. पूनम तिवारी, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्था, लखनऊ
प्रश्न- नवतपा काय आहे, या काळात उष्णता का वाढते?
उत्तर- नवतपाच्या काळात 9 दिवस उष्णता शिगेला पोहोचते. त्याचबरोबर गरम वारे (लू) देखील वाहतात. यामुळे तापमान अचानक वाढते आणि तीव्र उष्णता जाणवते.
प्रश्न- नवतपाचा आपल्या शरीरावर काय परिणाम होतो?
उत्तर- नवतपाची तीव्र उष्णता शरीराचे तापमान वाढवते, ज्यामुळे पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्स कमी होऊ लागतात. याचा परिणाम ऊर्जा पातळी आणि शरीराच्या कार्यावर होतो. यामुळे अनेक प्रकारच्या आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात. सर्व आरोग्य धोके ग्राफिकमध्ये पाहा-
प्रश्न- कोणत्या लोकांना नवतपाच्या काळात जास्त आरोग्य धोका असतो?
उत्तर- नवतपाच्या तीव्र उष्णतेचा परिणाम प्रत्येकावर होतो, परंतु काही लोक याला अधिक संवेदनशील असतात. जसे की-
- ज्यांना दीर्घकालीन आजार आहेत: मधुमेह, हृदय, मूत्रपिंड किंवा श्वसनाचे आजार असलेल्या रुग्णांमध्ये उष्णतेमुळे त्यांची स्थिती बिघडण्याचा धोका जास्त असतो.
- जे उन्हात राहतात: दीर्घकाळ कडक उन्हात राहिल्याने शरीर जास्त गरम होते आणि उष्णतेच्या धक्क्याचा (हीट स्ट्रोक) धोका वाढतो.
- जे जास्त कॅफिन/अल्कोहोल घेतात: यामुळे शरीर निर्जलीकरण होते.
- जे जास्त व्यायाम करतात: जास्त घाम आल्याने शरीरातील इलेक्ट्रोलाइट्सचे संतुलन बिघडू शकते.
- शाळेतील मुले: मुलांचे शरीर आणि त्यांची रोगप्रतिकारशक्ती पूर्णपणे विकसित झालेली नसते. उन्हात ये-जा केल्याने आणि कमी पाणी प्यायल्याने त्यांना जास्त धोका असतो.
- लहान मुले: त्यांच्या शरीराचे तापमान नियंत्रित करण्याची क्षमता कमी असते.
- जुने: वाढत्या वयानुसार शरीराची थंड ठेवण्याची यंत्रणा कमकुवत होते. यामुळे डिहायड्रेशन आणि थकवा लवकर येतो.
- गर्भवती महिला: शरीरावर अतिरिक्त ताण आणि पाण्याची जास्त गरज असल्यामुळे उष्णतेच्या ताणाचा धोका जास्त असतो.
प्रश्न- नवतपातील आरोग्याचे धोके कमी करण्यासाठी काय करावे?
उत्तर- नवतपामध्ये आरोग्याच्या धोक्यांपासून वाचण्यासाठी शरीर थंड ठेवणे, पुरेसे पाणी पिणे आणि योग्य आहार घेणे महत्त्वाचे आहे. यासाठी जीवनशैलीत काही खबरदारी घेणे आवश्यक आहे. जसे की-
- पुरेसे पाणी प्या: दिवसभर थोडे थोडे पाणी पीत रहा, तहान लागेपर्यंत वाट पाहू नका.
- पाणीदार फळे खा: टरबूज, काकडी, खरबूज यांसारखी फळे शरीर हायड्रेटेड ठेवतात.
- नैसर्गिक पेये घ्या: आहारात ताक, लिंबू पाणी, सत्तू आणि नारळ पाणी समाविष्ट करा.
- इलेक्ट्रोलाइट संतुलन राखणे: ओआरएस (ORS) किंवा मीठ-साखरेचे द्रावण घ्या.
- हलके आणि सैल कपडे घाला: सुती कपडे शरीर थंड ठेवतात.
- उन्हापासून बचाव करा: दुपारी 12 ते 4 या वेळेत बाहेर जाणे टाळा.
- डोके-डोळे झाका: बाहेर जाताना टोपी, छत्री किंवा गमछा वापरा.
- पचायला हलके पदार्थ खा: जास्त मसालेदार आणि तळलेले पदार्थ खाणे टाळा.
- शरीर थंड ठेवा: दिवसातून 1-2 वेळा अंघोळ करा किंवा थंड पाण्याने चेहरा धुवा.
प्रश्न- कोणती फळे शरीराला नैसर्गिकरित्या थंड ठेवतात?
उत्तर- नवतपामध्ये पाणीदार आणि थंड गुणधर्माची फळे खाणे फायदेशीर आहे. ही फळे शरीराला हायड्रेटेड ठेवतात, आतून थंडावा देतात आणि उष्णतेमुळे होणाऱ्या समस्यांपासून वाचवतात. खालील ग्राफिकमध्ये अशा फळांची यादी पाहा-
चला, या फळांचे फायदे समजून घेऊया-
टरबूज
- यात 90% पेक्षा जास्त पाणी असते.
- शरीराला त्वरित थंडावा आणि हायड्रेशन देते.
- उष्माघातापासून वाचण्यास मदत करते.
खरबूज
- शरीराला थंड ठेवते.
- निर्जलीकरण टाळते.
- पचन सुधारते.
आंबा
- शरीराला त्वरित ऊर्जा देते.
- व्हिटॅमिन ए आणि सी ने समृद्ध असते.
- जास्त खाल्ल्याने शरीरात उष्णता वाढू शकते. म्हणून मर्यादित प्रमाणातच खा.
काकडी
- शरीराला थंड ठेवते.
- पोटाला थंडावा देते.
- शरीर डिटॉक्स करण्यास मदत करते.
संत्री/मोसंबी
- व्हिटॅमिन सी ने समृद्ध असतात.
- शरीराला हायड्रेटेड ठेवतात.
- रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यास मदत करतात.
अननस
- शरीराला थंडावा देतो.
- त्यातील ब्रोमेलिन एन्झाइम पचनास मदत करते.
- सूज कमी करण्यास उपयुक्त आहे.
द्राक्षे
- पाणी आणि अँटीऑक्सिडंट्सने समृद्ध असतात.
- शरीराला थंड ठेवतात.
- त्वरित ऊर्जा प्रदान करा.
केळी
- पोटॅशियमचा चांगला स्रोत आहे.
- इलेक्ट्रोलाइट संतुलन राखते.
- अशक्तपणा आणि थकवा दूर करते.
प्रश्न- ही फळे कधी आणि कशी खावीत?
उत्तर- योग्य वेळी आणि योग्य पद्धतीने फळे खाल्ल्याने शरीराला थंडावा आणि हायड्रेशनचा फायदा मिळतो. हे मुद्द्यांमध्ये समजून घ्या-
- सकाळी नाश्त्यात किंवा दुपारच्या जेवणापूर्वी फळे खा. ही सर्वोत्तम वेळ आहे.
- उन्हातून आल्यावर लगेच फळे खाऊ नका.
- आधी शरीराचे तापमान सामान्य होऊ द्या, मग खाऊ शकता.
- जेवणानंतर लगेच फळे खाऊ नका. यामुळे पचन बिघडू शकते.
- फ्रिजमधून काढून लगेच खाऊ नका. यामुळे पोट जड होऊ शकते.
- फळे कापून लगेच खा. जास्त वेळ कापलेली फळे ठेवल्याने पोषक तत्वे कमी होतात.
- संतुलित प्रमाणात खा. जास्त फळे खाल्ल्याने रक्तातील साखर आणि पचनाची समस्या वाढू शकते.
प्रश्न- नवतपामध्ये कोणती पेये शरीराला थंड ठेवतात?
उत्तर- काही नैसर्गिक पेये नवतपाच्या उष्णतेत शरीराला थंड ठेवण्यास मदत करतात. ग्राफिकमध्ये अशा नैसर्गिक शीतपेयांची यादी पाहा-
चला, या नैसर्गिक पेयांचे फायदे समजून घेऊया-
आंब्याचं पन्हं
- उष्माघातापासून वाचण्यास मदत करते.
- शरीराला थंडावा देते.
- इलेक्ट्रोलाइट संतुलन राखते.
ताक (मठ्ठा)
- पचन सुधारते.
- शरीराला आतून थंड ठेवते.
- निर्जलीकरणापासून वाचवते.
लिंबू पाणी
- शरीराला हायड्रेटेड ठेवते.
- व्हिटॅमिन सी समृद्ध असल्याने रोगप्रतिकारशक्तीला आधार देते.
- थकवा आणि अशक्तपणा दूर करते.
बेल सरबत
- शरीराला थंड ठेवते.
- पचन सुधारते.
- उष्णतेपासून आराम देते.
सत्तूचे द्रावण
- याची तासीर थंड असते.
- दीर्घकाळ ऊर्जावान ठेवते.
- पोट भरलेले आणि थंड ठेवते.
नारळाचे पाणी
- नैसर्गिक इलेक्ट्रोलाइटचा चांगला स्रोत आहे.
- निर्जलीकरण टाळते.
- शरीराला त्वरित ताजेतवाने करते.
- रक्तदाब नियंत्रित करण्यास मदत करते.
उसाचा रस
- शरीराला त्वरित ऊर्जा देते आणि थकवा कमी करते.
- थंड गुणधर्मामुळे शरीराला थंड ठेवते.
- शरीराला हायड्रेटेड ठेवण्यास मदत करते.
- जास्त प्रमाणात घेऊ नका, कारण यात नैसर्गिक साखर जास्त असते.
जलजीरा
- पचन सुधारते.
- शरीराला थंडावा देते.
- भूक वाढवण्यास मदत करते.
काकडी-पुदिना पेय
- शरीराला त्वरित थंड करते.
- डिटॉक्समध्ये मदत करते.
- ताजेतवाने वाटते.
प्रश्न- नवतपामध्ये कोणत्या गोष्टी खाणे-पिणे टाळावे?
उत्तर- काही गोष्टी शरीरातील उष्णता आणि डिहायड्रेशनचा धोका वाढवतात. त्यामुळे असे पदार्थ आणि पेये टाळणे महत्त्वाचे आहे, ग्राफिकमध्ये पाहा-
प्रश्न- नवतपामध्ये कोणत्या शारीरिक लक्षणांकडे अजिबात दुर्लक्ष करू नये?
उत्तर- अशी लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या-
- शरीराचे तापमान 103°F किंवा त्याहून अधिक झाल्यास.
- वारंवार चक्कर येणे किंवा अशक्तपणा जाणवणे.
- तीव्र डोकेदुखी किंवा जडपणा जाणवणे.
- खूप जास्त घाम येणे किंवा अचानक घाम येणे थांबणे.
- उलटी किंवा मळमळ होणे.
- हृदयाचे ठोके जलद होणे.
- गोंधळ किंवा बेशुद्धीची स्थिती येणे.
