कल्पना करा… एक असा देश, जिथे निर्णय माणसे नव्हे, तर आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (एआय) घेईल. मंत्रिमंडळात महात्मा गांधी, नेल्सन मंडेला, विन्स्टन चर्चिल यांसारख्या व्यक्तिमत्त्वांचे ‘डिजिटल अवतार’ बसतील. ते वादविवाद करतील, युक्तिवाद करतील, मतदान करतील आणि सरकार चालवतील. ऐकायला हे एखाद्या सायन्स फिक्शन चित्रपटासारखे वाटते, पण फिलिपिन्सच्या एका छोट्या बेटावर ते प्रत्यक्षात आणण्याचा प्रयत्न सुरू झाला आहे. हा प्रयोग ब्रिटनचे तंत्रज्ञान उद्योजक डॅन थॉमसन करत आहेत. त्यांनी पलावन द्वीपसमूहातील 3.6 चौरस किलोमीटर क्षेत्रफळाच्या एका बेटाला त्यांच्या एआय कंपनी ‘सेन्साय’च्या नावाने मायक्रोनेशन घोषित केले आहे. मायक्रोनेशन म्हणजे असे स्वयंघोषित छोटे देश किंवा रियासती असतात, ज्यांचे चालक स्वतःला स्वतंत्र राष्ट्र मानतात, पण त्यांना आंतरराष्ट्रीय मान्यता मिळत नाही. थॉमसन यांनी येथे सरकार चालवण्यासाठी 17 एआय बॉट्सची परिषद तयार केली आहे. यांना गांधी, चर्चिल, एलेनॉर रूझवेल्ट, मार्कस ऑरेलियस, सन त्झू आणि मंडेला यांसारख्या नेत्यांच्या व्यक्तिमत्त्व, लेखन आणि विचारांच्या आधारावर तयार केले आहे. दावा आहे की हे एआय नेते वैयक्तिक लोभ, लॉबिंग आणि राजकीय स्वार्थापासून मुक्त होऊन केवळ वस्तुनिष्ठ निर्णय घेतील. येथे ई-रेसिडेंट्स प्रस्ताव मांडू शकतील. एआय परिषद त्यावर चर्चा करेल आणि मतदानाने निर्णय घेईल. मात्र, या प्रयोगाबद्दल जेवढा उत्साह आहे, तेवढीच भीतीही आहे. थॉमसन स्वतः मानतात की गोष्टी चुकीच्या दिशेने जाऊ शकतात. ते म्हणाले, जर एआयने शस्त्रे गोळा करून शेजारच्या बेटांवर हल्ला करण्यास सुरुवात केली, तर खूप वाईट परिस्थिती निर्माण होईल. मात्र, ते हे अत्यंत अशक्य मानतात. याच कारणामुळे त्यांनी ‘ह्यूमन ओव्हरराइड असेंबली’ देखील तयार केली आहे, जेणेकरून कोणत्याही धोक्याच्या स्थितीत मानवी हस्तक्षेप कायम राहील. सध्या या बेटावर फक्त एक केअरटेकर राहतो, पण भविष्यात येथे 30 व्हिला बांधण्याची योजना आहे. येथे रेसिडेन्सी कार्यक्रम 2027 मध्ये सुरू होईल. 12 हजार लोकांनी येथे ई-नागरिक बनण्यात स्वारस्य दाखवले आहे. थॉमसन मानतात की याचे मोठे कारण म्हणजे लोकांचा सरकारवरील घटलेला विश्वास आहे. अनेक अर्जदार तंत्रज्ञानाबद्दल उत्सुक आहेत, तर काही पारंपरिक राजकारण आणि भ्रष्टाचाराने निराश आहेत. टीकाकार म्हणत आहेत, एआयने सरकार चालवण्याची अपेक्षा निरर्थक आहे समीक्षक या मॉडेलला धोकादायक आणि अलोकतांत्रिक मानत आहेत. ऑक्सफर्ड विद्यापीठाच्या एआय तज्ज्ञ अलोंद्रा नेल्सन म्हणतात की एआय दररोज नवीन चुका करत आहे. त्याच्याकडून सरकार चालवण्याची अपेक्षा हास्यास्पद आहे. एका व्यक्तीने आणि त्याच्या कंपनीने तयार केलेली व्यवस्था लोकशाही म्हणता येणार नाही. असे असूनही थॉमसनचा विश्वास कायम आहे. ते म्हणतात की भविष्यात जगातील सरकारे एआय-आधारित प्रणाली स्वीकारतील.
Source link
