एकेकाळी जगाची ‘मर्डर कॅपिटल’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या लॅटिन अमेरिकन देश अल साल्वाडोरच्या रस्त्यांवर आज रात्री मुले निर्भयपणे फुटबॉल खेळतात. हा बदल 44 वर्षीय अध्यक्ष नायब बुकेले यांच्यामुळे शक्य झाला, ज्यांना त्यांचे चाहते ‘मसीहा’ आणि विरोधक ‘क्रूर हुकूमशहा’ म्हणतात. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनीही त्यांचे कौतुक केले आहे आणि त्यांना व्हाईट हाऊसमध्ये बोलावलेही आहे. बुकेले यांनी त्यांच्या 92% लोकप्रियतेच्या जोरावर देश अमेरिकेपेक्षाही अधिक सुरक्षित बनवला आहे, पण त्याची किंमत लोकशाहीला चुकवावी लागत आहे. 64 लाख लोकसंख्या असलेला अल साल्वाडोर हा जगातील असा देश आहे, जिथे 1.9% लोक (प्रत्येक 50 पैकी 1 व्यक्ती) तुरुंगात कैद आहेत. लोकशाही बाजूला ठेवणारा जगातील अनोखा प्रयोग बुकेलेने स्वतःला एक्सवर ‘जगातील सर्वात कूल हुकूमशहा’ घोषित केले होते. त्यांच्या ‘ठोक दो’ मॉडेलचा परिणाम असा आहे की, देशात 2015 मध्ये हत्या दर 104 होता, जो 2026 मध्ये घटून केवळ 1.9 (प्रति एक लाख) राहिला आहे. तज्ञांचा प्रश्न आहे की, निष्पक्ष चौकशी आणि मानवाधिकारांशिवाय मिळालेली ही ‘शांतता’ दीर्घकाळ टिकेल का? सध्या, बुकेलेची उलटी टोपी आणि कठोर भाषा लॅटिन अमेरिकेच्या राजकारणातील सर्वात शक्तिशाली ‘ब्रँड’ बनली आहे. सुरक्षेच्या झगमगाटामागे रडणारे कुटुंब 25 मार्च 2022 रोजी शुक्रवारी सकाळी अल-साल्वाडोरच्या रस्त्यांवर मृतदेह पडले होते. फक्त एका दिवसात 62 लोकांची हत्या. 1980 च्या गृहयुद्धानंतरचा सर्वात रक्तरंजित दिवस. ही एमएस-13 टोळीची करामत होती. टोळीला राष्ट्राध्यक्ष बुकेले यांचा सर्फ सिटी पर्यटन प्रकल्प थांबवायचा होता. तीन दिवसांत 87 लोकांना ठार मारण्यात आले. तेव्हा राष्ट्राध्यक्ष बुकेले यांनी आणीबाणी लागू केली. घटनात्मक अधिकार रद्द केले. पुढील दोन आठवड्यांत 10,000 हून अधिक लोकांना अटक करण्यात आली. आता बुकेले यांनी अशा कायद्याला मंजुरी दिली आहे, ज्यात 12 वर्षांपर्यंतच्या मुलांनाही जन्मठेपेची शिक्षा देण्याची तरतूद आहे. मानवाधिकार गटांचे म्हणणे आहे की, हजारो निर्दोष तरुणांना केवळ संशयाच्या आधारावर तुरुंगातील कोठड्यांमध्ये डांबण्यात आले आहे, जिथे खिडकी नाही, ना कुटुंबाला भेटण्याची परवानगी. 30 कैद्यांची क्षमता असलेल्या कोठडीत 100 कैदी आहेत. पण बुकेले यांना याची पर्वा नाही. बिटकॉइन प्रयोग बुकेलेने 2021 मध्ये बिटकॉइनला कायदेशीर चलन बनवले. असे करणारा अल-सल्वाडोर जगातील पहिला देश ठरला, पण 2025 मध्ये आर्थिक अस्थिरता आणि लोकांच्या विरोधामुळे ते मागे घ्यावे लागले. ‘बिटकॉइन सिटी’चे स्वप्न अजूनही अपूर्ण आहे. विश्लेषकांचे म्हणणे आहे की, ‘बुकेलेने दाखवून दिले आहे की, जर तुम्ही जनतेला सुरक्षिततेची जाणीव करून दिली, तर ते त्यांचे मूलभूत हक्क आणि प्रेसचे स्वातंत्र्यही कुर्बान करायला तयार होतात.’
Source link
