भारतातील बहुतेक राज्यांमध्ये (ईशान्य वगळता) कमाल तापमान 40°C ते 47°C दरम्यान आहे. रविवारी, यूपी, राजस्थान आणि महाराष्ट्रातील 7 शहरांमध्ये तापमान 46°C च्या वर गेले. तापमान 40°C च्या वर गेल्यास ‘हीट स्ट्रोक’चा धोका वाढतो. या स्थितीत शरीर मुख्य तापमान राखू शकत नाही. यामुळे मेंदू, हृदय आणि किडनीसारखे महत्त्वाचे अवयव खराब होऊ शकतात. वेळेवर लक्ष न दिल्यास ही स्थिती जीवघेणी देखील ठरू शकते. मुले, वृद्ध आणि उन्हात बाहेर काम करणाऱ्या लोकांना हीट स्ट्रोकचा धोका जास्त असतो. म्हणून, ‘फिजिकल हेल्थ’मध्ये आज आपण हीट स्ट्रोकबद्दल बोलणार आहोत. यासोबतच आपण जाणून घेणार आहोत की- प्रश्न- हीट स्ट्रोक म्हणजे काय? उत्तर- हीट स्ट्रोक ही एक आपत्कालीन वैद्यकीय स्थिती आहे, ज्यामध्ये शरीराचे तापमान खूप जास्त (40°C म्हणजे 104°F किंवा त्याहून अधिक) होते. प्रश्न- हीट स्ट्रोकची सुरुवातीची आणि गंभीर लक्षणे कोणती आहेत? उत्तर- याची सुरुवातीची लक्षणे डिहायड्रेशनसारखी असतात. यात तीव्र तहान, डोकेदुखी आणि चक्कर येणे यांसारखी चिन्हे दिसू शकतात. वेळेवर उपचार न मिळाल्यास लक्षणे गंभीर होऊ शकतात. सर्व लक्षणे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- हीट एग्झॉशन आणि उष्माघातमध्ये काय फरक आहे? उत्तर- हीट एग्झॉशन आणि उष्माघात दोन्ही उष्णतेशी संबंधित समस्या आहेत, पण त्यांचा परिणाम आणि गांभीर्य वेगळे आहे. हीट एग्झॉशन उष्माघात प्रश्न- उष्णतेचा झटका कधी आणि कोणत्या परिस्थितीत जास्त धोकादायक ठरू शकतो? उत्तर- या परिस्थितीत तो जास्त धोकादायक ठरू शकतो- 1. खूप जास्त तापमान आणि आर्द्रता 2. कडक उन्हात जास्त वेळ 3. वायुवीजन (व्हेंटिलेशन) नसल्यास 4. जास्त शारीरिक हालचाल (ओव्हर फिजिकल ॲक्टिव्हिटी) 5. दुर्बळ किंवा संवेदनशील व्यक्ती 3. निर्जलित शरीर प्रश्न- कोणत्या लोकांना उष्णतेचा झटका (हीट स्ट्रोक) येण्याचा धोका सर्वात जास्त असतो आणि का? उत्तर- कमजोर प्रतिकारशक्ती असलेल्या लोकांना जास्त धोका असतो, संपूर्ण यादी ग्राफिकमध्ये पहा- यामागील कारण सविस्तरपणे समजून घ्या- प्रश्न- उष्माघातामुळे जीवही जाऊ शकतो का? उत्तर- होय, हीट स्ट्रोक ही एक गंभीर वैद्यकीय आणीबाणी आहे. यावर वेळेवर उपचार न मिळाल्यास जीवही जाऊ शकतो. शरीराचे तापमान नियंत्रणात न राहिल्यास मेंदू, हृदय आणि मूत्रपिंड यांसारख्या महत्त्वाच्या अवयवांचे नुकसान होऊन मृत्यू होऊ शकतो. प्रश्न- जर एखाद्या व्यक्तीला हीट स्ट्रोक झाला तर त्याने त्वरित काय करावे? उत्तर- हीट स्ट्रोक झाल्यास हे काम करा- प्रश्न- उष्माघात झाल्यावर कोणत्या चुका करू नयेत? उत्तर- उष्माघात झाल्यावर या चुका टाळा- प्रश्न- उन्हाळ्यात उष्माघातापासून वाचण्यासाठी कोणत्या खबरदारी घ्याव्यात? उत्तर- यासाठी या खबरदारी घ्या- प्रश्न- जर एखाद्याच्या नोकरीचे स्वरूप असे असेल की त्याला खूप जास्त वेळ घराबाहेर राहावे लागते, तर उन्हाळ्यात उष्णतेच्या धक्क्यापासून वाचण्यासाठी त्याने कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी? उत्तर- जर दिवसा बाहेर राहून काम करणे आवश्यक असेल, तर हे काम करा- प्रश्न- कोणती पेये उष्माघातापासून वाचवण्यासाठी उपयुक्त आहेत? उत्तर- उन्हाळ्यात शरीरातून घामावाटे पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्स (सोडियम, पोटॅशियम) बाहेर पडतात. म्हणून त्यांची पूर्तता करणे आवश्यक आहे. यासाठी ही पेये घ्या- प्रश्न- लहान मुले, वृद्धांना उष्माघातापासून वाचवण्यासाठी काय करावे? उत्तर- लहान मुले आणि वृद्धांना उष्माघातापासून वाचवण्याचे उपाय- प्रश्न- परिस्थिती गंभीर आहे आणि त्वरित रुग्णालयात जाणे आवश्यक आहे हे कसे कळेल? उत्तर- अशी लक्षणे दिसल्यास त्वरित रुग्णालयात घेऊन जा-
Source link
