मार्चच्या पहिल्या आठवड्यात सुरतच्या अन्न विभागाने 1400 किलो बनावट पनीर जप्त केले. तर एप्रिलच्या दुसऱ्या आठवड्यात पंजाबमध्ये उघड झाले की काही डेअऱ्या टॉयलेट क्लीनर आणि फ्लोअर क्लीनिंग ॲसिड वापरून पनीर बनवत आहेत. हे रसायने शरीरासाठी अत्यंत धोकादायक आहेत. ते पचनसंस्थेपासून किडनी-लिव्हरपर्यंत गंभीरपणे नुकसान करू शकतात. म्हणून आज जाणून घेऊया की- तज्ञ: डॉ. उमेश कुमार, फूड ॲनालिस्ट, अन्न सुरक्षा आणि औषध प्रशासन, उत्तर प्रदेश डॉ. अरविंद अग्रवाल, संचालक, इंटरनल मेडिसिन आणि संसर्गजन्य रोग, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- बनावट पनीर कसे बनवले जाते? उत्तर- बनावट पनीरला खरं पनीर असल्यासारखं दाखवण्यासाठी ते स्वस्त वनस्पती किंवा कृत्रिम वस्तूंपासून तयार केले जाते. खालील मुद्द्यांवरून समजून घ्या, त्यात काय मिसळले जाते- स्टार्च/मैदा आधारित पनीर वनस्पती तेल आणि स्किम्ड मिल्क पावडर आधारित पनीर डिटर्जंट/कृत्रिम पदार्थ रबर/प्लॅस्टिक-प्रकारची नक्कल प्रश्न- ॲसिड, टॉयलेट क्लीनरने बनवलेले पनीर खाणे किती धोकादायक असू शकते? उत्तर- ॲसिड किंवा टॉयलेट क्लीनरने बनवलेले पनीर खाल्ल्याने अनेक आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात– प्रश्न- नकली पनीरची कोणतीही धोकादायक प्रतिक्रिया किती वेळात दिसते? उत्तर- खालील मुद्द्यांमध्ये ते काळजीपूर्वक समजून घ्या– भेसळयुक्त पनीर खाल्ल्यानंतर काही तासांनी भेसळयुक्त पनीर खाल्ल्यानंतर 2 दिवसांनी प्रश्न- भेसळयुक्त पनीरमुळे कोणत्या आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात? उत्तर- हे शरीरासाठी ‘स्लो पॉयझन’ सारखे आहे. याचे आरोग्य धोके ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- अस्सल आणि भेसळयुक्त पनीर कसे ओळखावे? उत्तर- काही सोप्या पद्धतींनी अस्सल आणि भेसळयुक्त पनीर ओळखता येते- 1) पाणी चाचणी कसे करावे: पनीरचा छोटा तुकडा पाण्यात टाका. अस्सल पनीर: भेसळयुक्त पनीर: 2) घासून तपासणी कसे करावे: पनीर हाताने हलके घासून घ्या. खरे पनीर: भेसळयुक्त पनीर: 3) वास आणि चव खरे पनीर: भेसळयुक्त पनीर: ४) आयोडीन चाचणी (स्टार्च तपासणी) कसे करावे: पनीरवर आयोडीनचे १-२ थेंब टाका. जर पनीरचा रंग निळा/काळा झाला तर स्टार्च उपस्थित आहे. जर रंग बदलला नाही तर ते खरे आहे. प्रश्न- बनावट पनीरचा पुरवठा सर्वाधिक कुठे होतो? उत्तर- बनावट पनीरचा पुरवठा अशा प्रत्येक ठिकाणी जास्त असतो, जिथे स्वस्त अन्न मिळत आहे. जिथे मागणी जास्त आहे आणि योग्य गुणवत्ता तपासणीची कोणतीही व्यवस्था नाही. जसे- प्रश्न- हॉटेल/ढाब्यात जेवण करताना कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी? उत्तर- या ठिकाणी स्वच्छतेची काळजी घेणे आवश्यक आहे. पण त्याचबरोबर पनीर असलेले कोणतेही पदार्थ खाऊ नयेत. याशिवाय, हॉटेल-ढाब्यांमध्ये न खाल्ल्या जाणाऱ्या पदार्थांची संपूर्ण यादी ग्राफिक्समध्ये पहा– जेवण ऑर्डर करताना या गोष्टी लक्षात ठेवा प्रश्न- सर्वात सुरक्षित पनीर कोणते आहे? उत्तर- घरी बनवलेले पनीर सर्वात शुद्ध आणि सुरक्षित असते कारण ते दूध फाडून घरीच तयार केले जाते. जर घरी पनीर बनवणे शक्य नसेल, तर अशा परिस्थितीत- FSSAI मंजूर पॅकेज्ड ब्रँडेड पनीर प्रश्न- पॅकेज केलेले पनीर खरेदी करताना लेबलवर काय पाहावे? उत्तर- पॅकेज केलेले पनीर घेताना लेबल वाचणे सर्वात महत्त्वाचे आहे. पनीरच्या पॅकेटची गुणवत्ता, स्वच्छता आणि ट्रेसिबिलिटी निश्चित करण्यासाठी लेबल वाचणे आवश्यक आहे. ग्राफिकमध्ये पाहा लेबलवर काय पाहावे- प्रश्न- जर चुकून भेसळयुक्त पनीर खाल्ले असेल तर लगेच काय करावे? उत्तर- जर चुकून भेसळयुक्त पनीर खाल्ले असेल, तर घाबरण्याची गरज नाही. सर्वात आधी भरपूर पाणी प्या, जेणेकरून शरीरातील विषारी घटक बाहेर पडू शकतील. जर मळमळ, उलटी, पोटदुखी किंवा जुलाब यांसारखी लक्षणे दिसली, तर लगेच डॉक्टरांना दाखवा. काय करू नये? प्रश्न- जर कुठे भेसळयुक्त पनीर आढळले तर त्याची तक्रार कुठे आणि कशी करावी? उत्तर- भेसळयुक्त पनीरबद्दल शंका असल्यास संबंधित अन्न प्राधिकरणाकडे तक्रार करू शकता. यासाठी-
Source link
