एका थंड सकाळी, 34 वर्षीय बियांका स्टीफनसन दिवाणखान्याच्या मध्यभागी उभ्या होत्या. त्यांनी डोळे मिटले आणि अचानक हात हवेत फिरवत मनगट झटकू लागल्या. अंग थरथरत होते आणि शरीर एका विचित्र लयीत कंप पावत होते. हे कदाचित थोडे ‘विचित्र’ वाटू शकते, पण बियांकासाठी हा अनेक वर्षांच्या मानसिक ओझ्यातून मुक्ततेचा क्षण होता. याला ‘सोमॅटिक शेकिंग’ म्हणतात. ही पद्धत सध्या ट्रेंडमध्ये आहे. मानसशास्त्रज्ञ डॉ. स्कॉट लिओन म्हणतात, ‘आपल्याला अनेकदा वाटते की दुःख किंवा आघात फक्त आपल्या विचारांमध्ये असतो, पण सत्य हे आहे की आपले शरीर त्या आठवणींना आपल्या स्नायूंमध्ये आणि मज्जासंस्थेमध्ये कैद करते.’ बियांकाने अनेक वर्षे ‘टॉक थेरपी’ म्हणजे संवादाद्वारे तिच्या बालपणीच्या जखमा भरण्याचा प्रयत्न केला, पण काहीतरी असे होते जे अजूनही आत अडकल्यासारखे वाटत होते. इथूनच ‘सोमॅटिक थेरपी’ची सुरुवात होते. हा कोणताही व्यायाम नाही, तर एक व्यापक छत्री आहे, ज्या अंतर्गत योग, डान्स, ब्रीदवर्क आणि ‘सोमॅटिक एक्सपीरियन्सिंग’ यांसारख्या तंत्रांचा समावेश होतो. सोमॅटिक थेरपीचे मूळ तत्त्व हे आहे की जेव्हा आपण एखाद्या भीती किंवा तणावातून जातो, तेव्हा आपले शरीर ‘फाइट किंवा फ्लाइट’ मोडमध्ये येते. जर ती तणावपूर्ण ऊर्जा शरीरातून बाहेर पडू शकली नाही, तर ती ‘स्टॅगनंट एनर्जी’ किंवा साचलेली ऊर्जा बनते. डॉ. लिओन सांगतात की जेव्हा रुग्ण एखाद्या वादाबद्दल बोलतो, तेव्हा थेरपिस्ट त्याला थांबायला सांगू शकतो. तो विचारेल, ‘तुम्ही हे शरीरात कुठे अनुभवत आहात? छातीत जडपणा आहे का? मुठी आवळल्या आहेत का?’ हे शारीरिक संकेत खरं तर आपल्याला हे सांगण्याचा मार्ग आहे की ते दुःख किंवा राग अजूनही आत दाबलेले आहे. हे ठीक करण्यासाठी थेरपिस्ट शरीराद्वारे तो ताण बाहेर काढण्याचा सल्ला देतात. यात ते शरीराला हलका धक्का देणे, खोल श्वास बाहेर टाकणे किंवा भिंतीवर जोर लावणे यांसारख्या छोट्या-छोट्या शारीरिक क्रिया करण्यास सांगतात, जेणेकरून शरीरात अडकलेली ती नकारात्मक ऊर्जा पूर्णपणे बाहेर पडू शकेल. शरीर केवळ मशीन नाही, अनुभवांचे जिवंत संग्रहालय – तज्ज्ञ सोमॅटिक थेरपी तज्ज्ञ डॉ. एरियल श्वार्ट्ज म्हणतात, हे प्रशिक्षित तज्ज्ञासोबत करणे आवश्यक आहे, कारण जेव्हा शरीर आपली कथा सांगायला सुरुवात करते, तेव्हा भावनांचा पूर येऊ शकतो. जसे बियांकासाठी, 5-10 मिनिटे शरीराला झटकणे ‘चालते-फिरते ध्यान’ बनले. या प्रक्रियेनंतर जेव्हा त्या शांत बसतात, तेव्हा अनेकदा त्यांच्या डोळ्यातून अश्रू येतात. ही ती वेदना आहे जी शब्दांनी कधीच व्यक्त करता आली नाही.’ ही थेरपी आपल्याला आठवण करून देते की आपले शरीर केवळ मशीन नाही, तर आपल्या अनुभवांचे जिवंत संग्रहालय आहे. कधीकधी बरे होण्यासाठी बोलण्याची नाही, तर फक्त थोडेसे ‘थरथर कापण्याची’ किंवा ‘झटकण्याची’ गरज असते.
Source link
