वॉशिंग्टन7 तासांपूर्वी
- लिंक कॉपी करा
नासाच्या आर्टेमिस II ने पृथ्वीपासून सर्वाधिक दूर प्रवास करून कोणत्याही मानवी अंतराळ मोहिमेचा विक्रम मोडला आहे. हा विक्रम 1970 मध्ये अपोलो 13 मोहिमेत झाला होता.
अपोलो-13 चा विक्रम पृथ्वीपासून 4,00,171 किमी अंतराचा होता. आर्टेमिस II च्या 4 अंतराळवीरांनी 6 एप्रिल रोजी भारतीय वेळेनुसार रात्री 11:26 वाजता हा विक्रम मोडला.
चंद्राच्या मागे उड्डाण करताना ओरियन स्पेसक्राफ्ट पृथ्वीपासून आपल्या कमाल अंतरावर पोहोचले. नासाच्या मते, पृथ्वीपासून त्याचे अंतर सुमारे 40,6771 किमी झाले.
स्पेसक्राफ्ट चंद्राच्या सर्वात जवळही पोहोचले. यावेळी चंद्रापासूनचे अंतर फक्त 6,545 किमी राहिले. आता हे अंतराळवीर पृथ्वीकडे परतण्याच्या मार्गावर आहेत.
पृथ्वीपासून सर्वाधिक दूर जाण्याचा विक्रम मोडताच अंतराळवीरांनी एकमेकांना मिठी मारली.
कमांडर वाइसमन यांच्या पत्नी ‘कॅरोल’ यांच्या नावावर असेल चंद्र क्रेटर
आर्टेमिस II मिशनने अपोलो 13 चा अंतराचा विक्रम मोडताच, कॅनेडियन स्पेस एजन्सीचे अंतराळवीर जेरेमी हॅन्सन यांनी काही गोष्टी सांगितल्या आणि क्रूच्या वतीने एक सूचनाही केली.
हॅन्सन यांनी त्यांच्या टीमच्या वतीने चंद्रावरील दोन नवीन क्रेटर्सना नावे देण्याची विनंती केली. त्यांनी सांगितले की ‘ओम क्रेटर’ जवळील क्रेटरला ‘इंटीग्रिटी’ असे नाव देण्यात यावे.
तर, ‘ग्लुश्को’ नावाच्या एका चमकदार क्रेटर जवळील खड्ड्याला आर्टेमिस II चे कमांडर रीड वाइसमन यांच्या दिवंगत पत्नीच्या सन्मानार्थ ‘कॅरोल’ असे नाव देण्यात यावे.
नासाचे अंतराळवीर रीड वाईसमन त्यांच्या दिवंगत पत्नी कॅरोल टेलर वाईसमन यांच्यासोबत या फोटोत दिसत आहेत.
आर्टेमिस-II फ्लायबायचे संपूर्ण वेळापत्रक
| कार्यक्रम |
वेळ (EST) ईस्टर्न स्टँडर्ड टाइम |
वेळ (IST) इंडियन स्टँडर्ड टाइम |
| अपोलो-13 चा विक्रम मोडला | दुपारी १:५६ (6 एप्रिल) | 11:26 PM (6 एप्रिल) |
| अंतराळवीरांचा संदेश | दुपारी २:१० (6 एप्रिल) | 11:40 PM (6 एप्रिल) |
| चंद्राचे निरीक्षण सुरू | दुपारी २:४५ (6 एप्रिल) | 12:15 AM (7 एप्रिल) |
| संपर्क तुटला | संध्याकाळी ६:४४ (6 एप्रिल) | 04:14 AM (7 एप्रिल) |
| चंद्राच्या सर्वात जवळ (6,545 किमी) | संध्याकाळी ७:०० (6 एप्रिल) | 04:30 AM (7 एप्रिल) |
| पृथ्वीपासून कमाल अंतर (406771 किमी) | संध्याकाळी 7:07 (6 एप्रिल) | 04:32 AM (7 एप्रिल) |
| पृथ्वीशी पुन्हा संपर्क | संध्याकाळी ७:२४ (6 एप्रिल) | 04:54 AM (7 एप्रिल) |
| सूर्यग्रहण | रात्री 8:35 (6 एप्रिल) | सकाळी 06:05 (7 एप्रिल) |
| चंद्राचे निरीक्षण समाप्त | रात्री 9:20 (6 एप्रिल) | सकाळी 06:50 (7 एप्रिल) |
चंद्राच्या अंधाऱ्या भागाचे छायाचित्रण
नासाने आर्टेमिस II च्या 4 क्रू सदस्यांना चंद्राच्या पृष्ठभागावरील 30 विशेष लक्ष्यांची यादी पाठवली होती, ज्यांचे त्यांना छायाचित्रण करायचे होते. यापैकी सर्वात प्रमुख ‘ओरिएंटल बेसिन’ आहे.
हे बेसिन 3.8 अब्ज वर्षांपूर्वी उल्कापिंडाच्या धडकेमुळे तयार झाले होते. त्यांनी ‘हर्ट्जस्प्रंग बेसिन’चा देखील अभ्यास केला, जेणेकरून त्यांना चंद्राचा पृष्ठभाग वेळेनुसार कसा बदलला हे समजू शकेल.
चंद्राच्या गुरुत्वाकर्षणामुळे यान पृथ्वीवर परत येईल
आता यान चंद्राच्या गुरुत्वाकर्षण क्षेत्रातून बाहेर पडून पुन्हा पृथ्वीकडे आपला प्रवास सुरू करेल. आर्टेमिस II चा मार्ग बऱ्याच अंशी 1970 च्या अपोलो-13 मिशनसारखा आहे.
हे चंद्राच्या गुरुत्वाकर्षणाचा वापर ‘गुलेल’ प्रमाणे करेल, जे यानाला परत पृथ्वीकडे ढकलून देईल. संपूर्ण मोहिमेत चारही अंतराळवीर सुमारे 11.02 लाख किमीचा प्रवास करतील.
11 एप्रिल रोजी प्रशांत महासागरात पडेल यान
भारतीय वेळेनुसार 11 एप्रिल रोजी सकाळी 5:30 वाजता ओरियन पृथ्वीच्या वातावरणात प्रवेश करेल. 5:36 वाजता हे सॅन डिएगोजवळ प्रशांत महासागरात ‘स्प्लॅशडाउन’ करेल. यानंतर ह्यूस्टनमध्ये एक पत्रकार परिषद होईल, ज्यात मोहिमेची माहिती दिली जाईल.
उद्देश: ‘लाइफ सपोर्ट सिस्टम’ची तपासणी करू इच्छितो नासा
मोहिमेचा उद्देश स्पेसक्राफ्टच्या ‘लाइफ सपोर्ट सिस्टम’ची तपासणी करणे आहे. नासाला हे पाहायचे आहे की अंतराळात मानवांच्या राहण्यासाठी हे किती सुरक्षित आहे. यान सध्या चंद्राच्या पृष्ठभागावर उतरणार नाही, परंतु भविष्यात चंद्रावर मानवांच्या वस्तीचा मार्ग सुकर करेल.
4 अंतराळवीर: पहिल्यांदाच कोणती महिला चंद्राजवळ पोहोचली
या मोहिमेत नासाचे तीन आणि कॅनेडियन स्पेस एजन्सी (CSA) चा एक अंतराळवीर समाविष्ट आहेत.
1. रीड वेझमन: यूएस नेव्हीचे टेस्ट पायलट राहिलेले वाईझमन (50) मिशन कमांडर आहेत. 2014 मध्ये स्पेस स्टेशनवर 6 महिने घालवलेले वाईझमन जमिनीवर उंचीला घाबरतात. 2020 मध्ये पत्नीला गमावल्यानंतर, वाईझमन त्यांच्या दोन मुलींचे एकटेच संगोपन करत आहेत.
2. क्रिस्टीना कोच: अभियंता आणि भौतिकशास्त्रज्ञ क्रिस्टीना कोच (47) मिशन स्पेशलिस्ट आहेत. त्यांनी अंतराळात सर्वाधिक काळ (328 दिवस) राहण्याचा विक्रम केला आहे. लहानपणी अपोलो-8 ने काढलेला ‘अर्थराईज’ फोटो पाहून त्यांनी अंतराळवीर बनण्याचा निश्चय केला होता.
3. जेरेमी हॅन्सन: कॅनडाचे माजी फायटर पायलट जेरेमी हॅन्सन (50) मिशन स्पेशलिस्ट आहेत. या मोहिमेद्वारे हॅन्सन चंद्राच्या जवळ पोहोचणारे पहिले गैर-अमेरिकन बनले आहेत. हॅन्सन त्यांच्यासोबत कॅनडाचे प्रसिद्ध मेपल सिरप आणि कुकीज घेऊन गेले आहेत.
४. व्हिक्टर ग्लोव्हर: मिशनसाठी पायलट म्हणून निवडलेले ग्लोव्हर (४९) चंद्राजवळ पोहोचणारे पहिले कृष्णवर्णीय व्यक्ती बनले आहेत. ग्लोव्हर यांनी आपल्यासोबत बायबल आणि त्यांच्या लग्नाच्या अंगठ्या नेल्या आहेत. ते म्हणतात की, विश्वात आपले स्थान शोधणे आणि शिकणे हाच माणूस असण्याचा खरा अर्थ आहे.
नासाचे अंतराळवीर आणि कमांडर रीड वाईसमन, मिशन स्पेशालिस्ट क्रिस्टीना कोच, पायलट व्हिक्टर ग्लोव्हर आणि कॅनेडियन स्पेस एजन्सी (CSA) चे मिशन स्पेशालिस्ट जेरेमी हॅन्सन (उजवीकडून डावीकडे).
अपोलो आणि आर्टेमिस कार्यक्रमांमधील मोठा फरक
७० च्या दशकात झालेल्या अपोलो मिशनचा मुख्य उद्देश सोव्हिएत युनियनसोबत सुरू असलेल्या ‘स्पेस रेस’मध्ये स्वतःला श्रेष्ठ सिद्ध करणे हा होता. आर्टेमिस कार्यक्रम पूर्णपणे भविष्याची तयारी आहे.
नासाला यावेळी चंद्रावर एक कायमस्वरूपी तळ (बेस) बनवायचा आहे, जेणेकरून माणूस तिथे राहून काम करायला शिकू शकेल. हा अनुभव भविष्यात मंगळावर जाण्याचे स्वप्न पूर्ण करण्यास मदत करेल.
सन 1969 मध्ये चंद्राच्या पृष्ठभागावर अमेरिकेच्या झेंड्याजवळ उभे असलेले अंतराळवीर बज एल्ड्रिन.
नासाचे आर्टेमिस-II मिशन 2 एप्रिल रोजी प्रक्षेपित झाले होते
अमेरिकन स्पेस एजन्सी नासाने भारतीय वेळेनुसार 2 एप्रिल रोजी ‘आर्टेमिस-2’ मिशन प्रक्षेपित केले होते. सकाळी 4:05 वाजता ‘स्पेस लॉन्च सिस्टम’ (SLS) ओरियन स्पेसक्राफ्टमधून 4 अंतराळवीरांना घेऊन चंद्राच्या दिशेने रवाना झाले.
1972 मध्ये ‘अपोलो-17’ नंतर ही पहिलीच वेळ आहे जेव्हा एखादा माणूस पृथ्वीच्या खालच्या कक्षेतून (LEO) बाहेर पडून चंद्राजवळ पोहोचला. चारही प्रवाशांनी स्पेसक्राफ्टमधून चंद्राभोवती प्रदक्षिणा घातल्या, आता ते पृथ्वीकडे परततील. हे मिशन 10 दिवसांचे आहे.
नासाचे स्पेस लॉन्च सिस्टम (SLS) रॉकेट ओरियन स्पेसक्राफ्ट घेऊन गुरुवार, 2 एप्रिल 2026 रोजी फ्लोरिडा येथील केनेडी स्पेस सेंटरच्या लॉन्च कॉम्प्लेक्स 39B मधून रवाना झाले.
ज्ञान भाग:
- आतापर्यंत फक्त २४ लोक चंद्राजवळ किंवा त्याच्या पृष्ठभागावर पोहोचले आहेत. ते सर्व अमेरिकन अंतराळवीर होते. ते सर्व १९६८ ते १९७२ दरम्यान चाललेल्या अपोलो मिशनचा भाग होते.
- नासाच्या ‘अपोलो प्रोग्राम’मध्ये क्रू आणि क्रू नसलेले असे एकूण १७ मिशन झाले. जर फक्त त्या मुख्य मिशनबद्दल बोलायचे झाले ज्यात अंतराळवीर सहभागी होते, तर ते ११ होते.
