इराण युद्धाला एक महिना पूर्ण झाल्यानंतर ट्रम्प यांनी 2 एप्रिल रोजी अमेरिकन जनतेला संबोधित केले. आपल्या 19 मिनिटांच्या भाषणात त्यांनी असा दावा केला की अमेरिकेने इराणच्या हवाई दलाचा नाश केला आहे आणि त्यांच्याकडे प्रत्युत्तर देण्याची क्षमता उरलेली नाही. ट्रम्प यांनी असेही म्हटले की अमेरिकेने इराणच्या आकाशावर ताबा मिळवला आहे. त्यांची विमाने तेहरानच्या वर उडत आहेत आणि इराण आता काहीही करू शकत नाहीये. केवळ ट्रम्पच नाही, तर परराष्ट्र मंत्री मार्को रुबियो यांनीही असेच काही दावे केले. पण आता परिस्थिती वेगळीच कथा सांगत आहे. गेल्या 24 तासांत अमेरिकेची दोन लष्करी विमाने आणि दोन ब्लॅकहॉक हेलिकॉप्टर, जी शोध मोहिमेवर होती, इराणच्या हल्ल्याला बळी पडली. न्यूज एजन्सी AP च्या अहवालानुसार, 23 वर्षांहून अधिक काळात पहिल्यांदाच असे घडले आहे की अमेरिकन लढाऊ विमाने शत्रूच्या गोळीबारात पाडण्यात आली आहेत. यापूर्वी 2003 मध्ये इराक युद्धादरम्यान असे घडले होते. इराण युद्धात अमेरिकेची 7 विमाने नष्ट
2 मार्च: कुवेतमध्ये ‘फ्रेंडली फायर’मध्ये 3 F-15 कोसळले, सर्व 6 क्रू मेंबर सुरक्षित बाहेर पडले.
12 मार्च: इराक मध्ये KC-135 टँकर क्रॅश, 6 अमेरिकन एअरक्रूचा मृत्यू.
27 मार्च:सौदीच्या प्रिन्स सुलतान एअर बेसवर E-3 सेंट्री नष्ट झाले, एका टँकर विमानाचेही नुकसान झाले.
3 एप्रिल- F-15 आणि A-10 नष्ट झाले, पहिल्यांदाच शत्रूच्या गोळीबारात अमेरिकन विमाने कोसळली. 24 तासांत 2 अमेरिकन जेट्स पाडले, 2 रेस्क्यू हेलिकॉप्टरवर हल्ला इराणी माध्यमांनुसार, सर्वात आधी अमेरिकेचे F-15E फायटर जेट पाडण्यात आले. ते इराणच्या नैऋत्य भागात उड्डाण करत होते. F-15E फायटर जेटच्या क्रूला शोधण्यासाठी अमेरिकेचे A-10 अटॅक एअरक्राफ्ट पोहोचले, तेव्हा त्यावरही हल्ला झाला. हल्ल्यानंतर A-10 कुवेतच्या हवाई क्षेत्रात पोहोचले, जिथे वैमानिकाने सुरक्षितपणे बाहेर उडी मारली. वैमानिक सुरक्षित आहे, मात्र विमान कुवेतमध्ये कोसळले. सीबीएसनुसार, F-15E मध्ये दोन क्रू सदस्य होते. त्यापैकी एकाला सुरक्षित बाहेर काढण्यात आले आहे, तर दुसरा अजूनही बेपत्ता आहे. इराणी सरकारी माध्यमांचे म्हणणे आहे की, पॅराशूटद्वारे बाहेर पडलेला हा क्रू सदस्य देशाच्या दक्षिण भागात उतरला असावा. दरम्यान, F-15E फायटर जेटच्या बचावासाठी 2 ब्लॅकहॉक हेलिकॉप्टर पाठवण्यात आले होते. त्यांच्यावरही हल्ला झाला. मात्र, या हेलिकॉप्टरमधील सर्व अमेरिकन सैनिक सुरक्षित असल्याचे सांगितले जात आहे. इराणची रणनीती अमेरिकेला समजत नाहीये तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की अमेरिकेला इराणच्या आकाशात निश्चितच आघाडी आहे, पण पूर्णपणे नियंत्रण नाही. इराणची हवाई संरक्षण प्रणाली निश्चितच कमकुवत झाली आहे, पण पूर्णपणे नष्ट झालेली नाही. आता प्रश्न असा आहे की, कमकुवत हवाई संरक्षण असूनही इराणने इतक्या प्रगत अमेरिकन विमानांना कसे लक्ष्य केले? याचे उत्तर आहे इराणची ‘असिमेट्रिक वॉरफेअर’ म्हणजेच वेगळ्या पद्धतीने युद्ध लढण्याची रणनीती. इराणला माहीत आहे की थेट युद्धात अमेरिकेशी मुकाबला करणे कठीण आहे, त्यामुळे कमी संसाधनांमध्ये जास्त नुकसान पोहोचवण्याची रणनीती तो अवलंबत आहे. तो अनेकदा अमेरिकेवर धक्कादायक हल्ले करत आहे. याच कारणामुळे युद्ध सुरू होऊन 35 दिवस उलटले तरी अमेरिका अजूनही इराणची रणनीती पूर्णपणे समजू शकलेला नाही. तज्ज्ञांचे मत आहे की अमेरिकन विमाने आणि हेलिकॉप्टरवरील हल्ल्यामागे मजिद एअर डिफेन्स सिस्टिम किंवा खांद्यावरून डागल्या जाणाऱ्या क्षेपणास्त्रे (शोल्डर-फायर मिसाइल) असू शकतात. असे मानले जात आहे की अमेरिकन विमाने कमी उंचीवर उडत होती, त्यामुळे ती या क्षेपणास्त्रांच्या टप्प्यात आली. मजिद एअर डिफेन्स 6 किमी अंतरापर्यंत लक्ष्य साधू शकते मजिद सिस्टिम इराणने 2021 च्या आसपास वापरण्यास सुरुवात केली होती. हे कमी उंचीवर उडणाऱ्या लक्ष्यांना पकडण्यासाठी बनवले आहे. या सिस्टिमचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे ते रडारवर अवलंबून नसते, तर इन्फ्रारेड तंत्रज्ञानाचा वापर करते. मजीद रडार सिग्नल देत नाही, त्यामुळे विमाने त्याला आधीच पकडू शकत नाहीत. त्याची मारक क्षमता सुमारे 8 किलोमीटर आणि उंची 6 किलोमीटरपर्यंत आहे. यामुळे, जिथे शत्रूच्या विमानांना किंवा ड्रोनला एखाद्या विशिष्ट क्षेत्रावरून यावे लागते, अशा परिस्थितीत ते अधिक प्रभावी ठरते. हे एकाच वेळी अनेक लक्ष्यांवर लक्ष ठेवू शकते आणि यात एकाच वेळी 8 क्षेपणास्त्रे तयार असतात. ही प्रणाली सामान्यतः मोबाइल प्लॅटफॉर्मवर स्थापित केली जाते, म्हणजेच गरजेनुसार ती एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी लवकर हलवता येते. यामुळे शत्रूंना त्याचे अचूक स्थान शोधणे कठीण होते. मोबाइल संरक्षण प्रणालीचा वापर तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, अमेरिकेच्या हल्ल्यात नुकसान झाल्यानंतर इराणने आपली रणनीती बदलली आहे. आधी तो स्थिर हवाई संरक्षण प्रणाली वापरत होता, पण आता त्याने मोबाइल प्रणाली अवलंबल्या आहेत. आता त्याचे अनेक क्षेपणास्त्र लाँचर भूमिगत ठिकाणांमध्ये, बोगद्यांमध्ये आणि दुर्गम प्रदेशात लपलेले आहेत. अहवालानुसार, सततच्या हल्ल्यांनंतरही त्याचे जवळपास अर्धे क्षेपणास्त्र लाँचर अजूनही सुरक्षित आहेत. याशिवाय, मोबाइल लाँचर वेगाने जागा बदलू शकतात. याला ‘फायर करा आणि लगेच निघून जा’ अशी रणनीती म्हटले जाते, ज्यामुळे त्यांना लक्ष्य करणे कठीण होते. काही तज्ज्ञांचे मत आहे की, इराण चीनच्या HQ-9B सारख्या प्रगत क्षेपणास्त्र प्रणालीचा देखील वापर करू शकतो, ज्यात रडार आणि इन्फ्रारेड दोन्ही तंत्रज्ञान असते.
Source link
