गणगौर 21 मार्च, शनिवारी साजरी केली जाईल. पंचांगानुसार हा सण चैत्र शुक्ल तृतीयेला येतो. गणगौरला गौरी तृतीया असेही म्हणतात. चैत्र महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या तिसऱ्या दिवशी शिव-पार्वतीची पूजा आणि व्रत केले जाते. यात मुली आणि विवाहित स्त्रिया मातीचे शिव म्हणजे गण आणि देवी पार्वती म्हणजे गौर बनवतात. नंतर त्यांची पूजा करतात. सुवासिनी पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि मुली चांगला पती मिळावा या इच्छेने व्रत करतात. राजस्थानच्या परंपरेत हा सण विशेषतः महिलांचा उत्सव मानला जातो. विवाहित स्त्रिया सोळा शृंगार करून हे व्रत आणि पूजा करतात. तर, मुलीही पूर्णपणे सजून पूर्ण विधी-विधानाने पूजा करतात. पौराणिक कथेनुसार असे मानले जाते की गौर म्हणजेच देवी पार्वतीनेही शिवजींसाठी तप आणि व्रत केले होते. यानंतरच त्यांना पती म्हणून शिवजी मिळाले. याच कारणामुळे गणगौरमध्ये गौरीची सौभाग्य, दांपत्य सुख आणि चांगल्या वराच्या इच्छेने पूजा केली जाते. पुराणांमध्येही या व्रताचा उल्लेख आहे. नारद पुराणाच्या उत्तरभागात म्हटले आहे की चैत्र शुक्ल तृतीया महाफलदायी आहे आणि त्या दिवशी गौरीचे भक्तिभावाने पूजन करावे. स्कंद पुराणातही गौरी तृतीयेचा उल्लेख आढळतो. ‘गण’ हे भगवान शिवाचे आणि ‘गौर’ किंवा ‘गौरी’ हे माता पार्वतीचे नाव आहे. याच कारणामुळे या दिवशी शिव-पार्वतीच्या संयुक्त पूजेला विशेष महत्त्व मानले जाते. राजस्थानमध्ये ही पूजा होळीच्या दुसऱ्या दिवसापासून सुरू होऊन १८ व्या दिवशी गणगौर पूर्ण होते. शिव-पार्वतीची विशेष पूजा देवी पार्वतीसोबतच या दिवशी शिवजींचीही विशेष पूजा होते. अशी मान्यता आहे की असे केल्याने पतीचे आयुष्य वाढते आणि सर्व प्रकारच्या अडचणी दूर होतात. या दिवशी भगवान शंकराला शुद्ध पाणी, ताजे दूध, पंचामृत, चंदन, बिल्वपत्र आणि परंपरेनुसार उपलब्ध पूजा साहित्य अर्पण केले जाते. गणगौरमध्ये अनेक ठिकाणी गण-गौरच्या मूर्ती सजवून गाणी गायली जातात, पाणी अर्पण केले जाते आणि दुसऱ्या दिवशी विसर्जनही केले जाते. गणगौरला देवी पार्वतीचीही विशेष पूजा करण्याची प्रथा आहे. कारण हा सण गौरी तृतीयाशी संबंधित आहे, त्यामुळे माता गौरीची पूजा, शृंगार आणि सुहाग सामग्री अर्पण करणे महत्त्वाचे मानले जाते. देवी पार्वतीची पूजा सोळा शृंगाराने करावी. कुमकुम, हळद आणि मेहंदी विशेषतः अर्पण करावी. सुगंधित वस्तूही अर्पण कराव्यात. अनेक ठिकाणी महिला लोकगीते गात गणगौरच्या मूर्ती डोक्यावर घेऊन नदी, तलावापर्यंत घेऊन जातात.
Source link
