स्वामी विवेकानंद यांचे गुरु रामकृष्ण परमहंस यांच्याशी संबंधित एक किस्सा आहे. एक दिवस परमहंसजी आपल्या आश्रमात शिष्यांसोबत बसले होते. एका शिष्याच्या मनात एक प्रश्न आला. शिष्याने नम्रपणे विचारले की गुरुदेव, लोक आपल्या इच्छा पूर्ण करण्यासाठी रात्रंदिवस मेहनत करतात. कुणाला धन हवे असते, कुणाला नाव हवे असते, कुणाला सुख-सुविधा हव्या असतात. या गोष्टी मिळवण्यासाठी लोक खूप एकाग्रतेने काम करतात, पण देवाच्या भक्तीमध्ये तशी एकाग्रता का येत नाही?

रामकृष्ण परमहंस म्हणाले की, याचे कारण अज्ञान आहे. लोकांना समजत नाही की खरे सुख कुठे आहे. त्यामुळे त्यांचे मन देवामध्ये नाही, तर संसारातील वस्तूंमध्ये गुंतलेले असते.

शिष्याने पुन्हा विचारले की गुरुदेव, अज्ञान कसे दूर होईल?

रामकृष्ण परमहंस यांनी जवळ बसलेल्या मुलांकडे बोट दाखवत एक उदाहरण दिले.

ते म्हणाले की, बघा, एक लहान मूल जेव्हा नवीन खेळणे मिळते तेव्हा ते त्यात इतके रमून जाते की त्याला आपल्या आईची आठवणही येत नाही. ते तासन्तास त्याच खेळण्यासोबत खेळत राहते. त्यावेळी त्याला जगातील दुसरी कोणतीही गोष्ट दिसत नाही.

शिष्य लक्षपूर्वक ऐकत होता. परमहंसजी पुढे म्हणाले की, पण जेव्हा ते खेळणे तुटते किंवा ते खेळून त्याचे मन भरते, तेव्हा त्याला आपल्या आईची आठवण येते. तो रडत रडत आपल्या आईकडे धावतो.

शिष्याने मान हलवली. रामकृष्ण परमहंस म्हणाले की, नेमकी हीच स्थिती माणसांचीही आहे. संसारातील गोष्टीही खेळण्यांसारख्याच आहेत. धन, सुख-सुविधा, नाव, पद – हे सर्व अस्थायी आहेत, पण माणूस या गोष्टींमध्ये इतका गुंतून जातो की त्याला देवाची आठवणच येत नाही. जोपर्यंत मन या इच्छा आणि भोग-विलासाच्या खेळण्यांमध्ये अडकलेले असते, तोपर्यंत भक्तीमध्ये एकाग्रता येत नाही. जेव्हा व्यक्तीला समजते की या गोष्टींमध्ये खरे सुख नाही, तेव्हा त्याचे मन देवाकडे जाते.

परमहंसांचे बोलणे ऐकत असलेल्या सर्व शिष्यांनी ठरवले की ते आपल्या इच्छा कमी करतील आणि देवाच्या भक्तीमध्ये मन लावतील.

रामकृष्ण परमहंस म्हणाले की, ज्या दिवशी मन खेळण्यांपासून दूर होऊन देवामध्ये रमून जाईल, त्याच दिवशी खरी शांती मिळेल.

प्रसंगातून मिळालेली शिकवण