नेपाळमध्ये सार्वत्रिक निवडणुकीसाठी मतदान सुरू झाले आहे. या निवडणुकांवर जगातील अनेक देशांचे लक्ष आहे, कारण सप्टेंबर 2025 मध्ये तरुणांच्या हिंसक निदर्शनांनंतर ही पहिली सार्वत्रिक निवडणूक आहे. तेव्हा तत्कालीन पंतप्रधान केपी शर्मा ओली यांचे सरकार कोसळले होते. ओलींच्या राजीनाम्यानंतर नेपाळच्या माजी सरन्यायाधीश सुशीला कार्की यांच्या नेतृत्वाखाली अंतरिम सरकार स्थापन झाले, जे आता निवडणुका घेत आहे. या निवडणुकीत काठमांडूचे माजी महापौर बालेन शाह, केपी शर्मा ओली आणि गगन थापा यांना पंतप्रधानपदाचे प्रमुख दावेदार मानले जात आहे. 24 तासांत निकाल लागतील निवडणुकीत एकूण 65 राजकीय पक्ष रिंगणात आहेत. मतदान संपताच मतमोजणी सुरू होईल. पुढील 24 तासांत निकाल समोर येतील अशी अपेक्षा आहे. मतदान 5 मार्च रोजी सकाळी 7 वाजता (भारतीय वेळेनुसार सकाळी 6:45 वाजता) सुरू झाले. देशभरातील 23 हजारांहून अधिक मतदान केंद्रांवर सायंकाळी 5 वाजेपर्यंत मतदान केले जाईल. सुमारे 1.9 कोटी मतदारांनी निवडणुकीसाठी नोंदणी केली आहे. यापैकी सुमारे 8 लाख तरुण पहिल्यांदा मतदान करतील. नेपाळमध्ये मतदानाचे किमान वय 18 वर्षे आहे. नोव्हेंबर 2022 च्या मागील संसदीय निवडणुकीच्या तुलनेत यावेळी सुमारे 10 लाख अधिक मतदारांची नोंदणी झाली आहे. युवा आंदोलनानंतर राजकारणात लोकांची रुची वाढली आहे. नेपाळमध्ये मतदान कसे होते?
नेपाळमध्ये 2015 पासून मिश्र (मिक्स्ड) निवडणूक प्रणाली लागू आहे. या अंतर्गत संसदेच्या एकूण 275 जागांपैकी 165 खासदार थेट जनतेद्वारे निवडले जातात. म्हणजेच, या जागांवर लोक आपल्या क्षेत्रातील उमेदवाराला मतदान करून निवडतात. उर्वरित 110 जागा आनुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणालीने भरल्या जातात. यामध्ये राजकीय पक्षांना देशभरात जेवढ्या टक्केवारीने मते मिळतात, त्याच प्रमाणात त्यांना संसदेत जागा मिळतात आणि पक्ष आपल्या खासदारांना नामनिर्देशित करतात. बालेन शाह आणि गगन थापा यांच्यात लढत तज्ज्ञांनुसार, या निवडणुकीद्वारे काठमांडूमध्ये प्रभाव निर्माण करण्याची स्पर्धा सुरू आहे. भारत आणि चीन यांच्यामध्ये अडकलेल्या नेपाळमध्ये अमेरिकाही आपला प्रभाव वाढवत आहे. भारताला ओली पुन्हा पंतप्रधान होऊ नयेत असे वाटते, असे मानले जाते. GenZ आंदोलनानंतर ओलींची लोकप्रियता कमी झाली आहे. त्यांच्या CPN-UML पक्षाला या निवडणुकीत जास्त जागा मिळताना दिसत नाहीत. जर ओलींच्या पक्षाची कामगिरी खराब राहिली तर पंतप्रधानपदासाठी थेट लढत नेपाळी काँग्रेसचे गगन थापा आणि राष्ट्रीय स्वतंत्र पक्षाचे बालेन शाह यांच्यात होऊ शकते. नेपाळी काँग्रेसचे भारतासोबत जुने आणि चांगले संबंध आहेत. हा पक्ष नेपाळ-चीन व्यापारी संबंधांबाबत, विशेषतः बीआरआय प्रकल्पांच्या कर्जाबाबत सावध असतो. याच कारणामुळे हा पक्ष अमेरिका आणि पाश्चात्त्य देशांनाही पसंत आहे. तर बालेन शाह यांच्यासोबत काम करणे थोडे कठीण असू शकते, कारण त्यांना अधिक भावनिक आणि अनपेक्षित नेते मानले जाते. भारताच्या नाराजीचे कारण हे देखील होते की, जेव्हा शाह काठमांडूचे महापौर होते, तेव्हा त्यांनी आपल्या कार्यालयात ‘ग्रेटर नेपाळ’चा नकाशा लावला होता. त्यांनी काही भारतीय चित्रपटांवर बंदी घालण्याचाही प्रयत्न केला होता. शाह यांनी स्वतःला असा नेता म्हणून सादर केले आहे जो कोणत्याही देशाच्या प्रभावाखाली नाही. त्यामुळेच त्यांनी चीनला भेट देण्याचे आमंत्रण नाकारले होते. मात्र, ते ज्या राष्ट्रीय स्वतंत्र पक्षाशी संबंधित आहेत, तो पक्ष भारताच्या अधिक जवळचा मानला जातो.
Source link
