कॅनडाचे पंतप्रधान मार्क कार्नी आज 4 दिवसांच्या दौऱ्यावर भारतात पोहोचत आहेत. या दौऱ्याचा उद्देश भारत आणि कॅनडा यांच्यातील व्यापार, ऊर्जा, तंत्रज्ञान आणि संरक्षण यांसारख्या क्षेत्रांतील नवीन भागीदारी मजबूत करण्यावर लक्ष केंद्रित करणे आहे. पंतप्रधान म्हणून मार्क कार्नी यांचा हा पहिला भारत दौरा आहे. कॅनडामध्ये गुंतवणुकीला प्रोत्साहन देण्यासाठी कार्नी मुंबईतील व्यावसायिक नेत्यांची भेट घेतील. यावेळी पायाभूत सुविधा, स्वच्छ ऊर्जा, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि प्रगत उत्पादन यांमध्ये गुंतवणुकीवर चर्चा होईल. कार्नी यांच्या भारत भेटीपूर्वी कॅनडाचे अधिकारी आता भारतावर लावण्यात आलेल्या काही गंभीर आरोपांवरून मागे हटताना दिसत आहेत. यापूर्वी कॅनडाने आरोप केला होता की भारत त्याच्या भूमीवर हस्तक्षेप करत आहे आणि सीमापार दबावासारख्या गतिविधींमध्ये सामील आहे. सीटीव्हीच्या अहवालानुसार, एका वरिष्ठ कॅनेडियन अधिकाऱ्याने सांगितले की, जर कॅनडाला वाटले असते की भारत त्याच्या लोकशाही प्रक्रियेत हस्तक्षेप करत आहे, तर पंतप्रधानांनी भारताचा दौरा केला नसता. 2 मार्च रोजी नवी दिल्लीत कार्नी मोदींना भेटणार कार्नी 1 मार्च रोजी नवी दिल्लीत पोहोचतील आणि 2 मार्च रोजी नवी दिल्लीत पंतप्रधान मोदींसोबत द्विपक्षीय चर्चा करतील. याचा मुख्य अजेंडा व्यापक आर्थिक भागीदारी करार (CEPA) च्या वाटाघाटी सुरू करणे हा आहे, जो बऱ्याच काळापासून थांबलेल्या आहेत. याव्यतिरिक्त, सुरक्षा आणि संरक्षण सहकार्यावर चर्चा होईल. तसेच, दोन्ही देशांमधील व्यापार दुप्पट करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. यानंतर कार्नी ऑस्ट्रेलिया आणि जपानच्या दौऱ्यावर रवाना होतील. संपूर्ण दौरा 27 फेब्रुवारीपासून सुरू होऊन 7 मार्चपर्यंत चालेल. या दौऱ्याचा उद्देश कॅनडाचे अमेरिकेवरील आर्थिक अवलंबित्व कमी करणे आणि नवीन व्यापारी मार्ग खुले करणे हा आहे. कॅनडा भारतामध्ये गुंतवणुकीला प्रोत्साहन देत आहे भारत सध्या जगातील सर्वात वेगाने वाढणाऱ्या मोठ्या अर्थव्यवस्थांपैकी एक आहे. कॅनडाच्या सरकारी आकडेवारीनुसार, दोन्ही देशांमधील वार्षिक व्यापार 21 अब्ज डॉलरपेक्षा जास्त आहे. भारतात 600 हून अधिक कॅनेडियन कंपन्या कार्यरत आहेत. भारतातून कॅनडाला होणाऱ्या मुख्य निर्यातीमध्ये औषधे, रत्न-दागिने आणि सागरी उत्पादने यांचा समावेश आहे. कॅनडाच्या मोठ्या पेन्शन फंडांनी आधीच भारतातील रिअल इस्टेट आणि लॉजिस्टिक्ससारख्या क्षेत्रांमध्ये मोठी गुंतवणूक केली आहे. अहवालानुसार, त्यांनी भारतात 100 अब्ज डॉलर (सुमारे 8 लाख कोटी रुपयांपेक्षा जास्त) गुंतवणूक केली आहे. आता कॅनडा ही गुंतवणूक आणखी वाढवू इच्छितो. कॅनडाचे पंतप्रधान मार्क कार्नी यांचे म्हणणे आहे की दोन्ही देशांमध्ये कधीकधी राजकीय मतभेद राहिले आहेत, परंतु असे असूनही, कॅनडा भारताच्या वेगाने वाढणाऱ्या अर्थव्यवस्थेचा विश्वासार्ह भागीदार राहील. स्वच्छ ऊर्जा आणि महत्त्वाच्या खनिजांवर सहकार्याची शक्यता या दौऱ्यात ऊर्जा हा सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा आहे. दोन्ही देश युरेनियम पुरवठा करारावर चर्चा करत आहेत, जेणेकरून भारताच्या अणुऊर्जा प्रकल्पांना इंधन मिळू शकेल. याव्यतिरिक्त, स्वच्छ ऊर्जा (क्लीन एनर्जी) आणि ऊर्जा संक्रमणासाठी (एनर्जी ट्रांझिशन) आवश्यक असलेल्या महत्त्वाच्या खनिजांवरही सहकार्य वाढवण्यावर चर्चा सुरू आहे. कॅनडा नैसर्गिक संसाधनांनी समृद्ध देश आहे, तर भारताला वेगाने वाढणाऱ्या अर्थव्यवस्थेसाठी विश्वसनीय आणि हवामान-अनुकूल ऊर्जा स्रोतांची गरज आहे. त्यामुळे हे क्षेत्र दोघांसाठी फायदेशीर मानले जात आहे. LNG (द्रवरूप नैसर्गिक वायू) आणि इतर स्वच्छ ऊर्जा क्षेत्रांमध्येही सहकार्य वाढवण्याची योजना आहे. 2024 मध्ये कॅनडाच्या एकूण ऊर्जा निर्यातीत भारताला केवळ 761.5 दशलक्ष डॉलरचा वाटा मिळाला. तर भारताकडून आयात 206 दशलक्ष डॉलर होती, परंतु आता ती वाढवण्यावर भर दिला जात आहे. हा दौरा दोन्ही देशांमधील संबंधांना नव्याने सुरुवात करेल कॅनडामधील भारताचे उच्चायुक्त दिनेश पटनायक यांनी ओटावा येथे एका मुलाखतीत सांगितले की, ही भेट दोन्ही देशांमधील राजनैतिक संबंधांना पूर्णपणे नव्याने सुरुवात करेल आणि नवीन व्यापाराच्या मोठ्या संधी उघडेल. भारत-कॅनडा यांच्यातील तणाव एक वर्षापूर्वी संबंध खूपच बिघडले होते. माजी पंतप्रधान जस्टिन ट्रूडो यांनी 2023 मध्ये खलिस्तानी दहशतवादी हरदीप सिंग निज्जरच्या हत्येमध्ये भारताचा हात असल्याचा आरोप केला होता. 2024 मध्ये कॅनडाने सहा भारतीय अधिकाऱ्यांना बाहेर काढले आणि आरोप केला की भारत सरकारशी संबंधित लोक कॅनेडियन नागरिकांविरुद्ध हिंसा, धमक्या आणि खंडणी मागत होते. जस्टिन ट्रूडो यांनी संसदेत सांगितले की कॅनेडियन सुरक्षा एजन्सींना पुरावे मिळाले आहेत की भारतीय सरकारच्या एजंट्सचा या हत्येत सहभाग असू शकतो. त्यांनी याला कॅनडाच्या सार्वभौमत्वावरील हल्ला म्हटले आणि भारताला तपासात सहकार्य करण्याची मागणी केली. भारताने हे आरोप पूर्णपणे फेटाळून लावले आणि त्यांना निरर्थक म्हटले. भारताचे म्हणणे होते की कॅनडामध्ये खलिस्तानी अतिरेकी आणि दहशतवादी उघडपणे सक्रिय आहेत, जे भारताच्या विरोधात कारवाया करतात आणि कॅनडा त्यांच्यावर कारवाई करत नाही. दोन्ही देशांनी एकमेकांच्या अनेक राजनैतिक अधिकाऱ्यांना निष्कासित केले. भारताने कॅनेडियन नागरिकांसाठी व्हिसा सेवा तात्पुरत्या थांबवल्या. कॅनडानेही भारतासोबतचे व्यापार मिशन रद्द केले आणि दोन्ही बाजूंनी प्रवासाचे सल्ले जारी करण्यात आले. चर्चा जवळजवळ थांबली आणि CEPA सारख्या महत्त्वाच्या चर्चा ठप्प झाल्या. ट्रुडो सरकारच्या काळात हे तणाव शिगेला पोहोचले, परंतु मार्क कार्नी पंतप्रधान (मार्च २०२५) झाल्यानंतर दोन्ही देशांनी संबंध सुधारण्याचा प्रयत्न केला. कॅनडामध्ये प्रत्येक चौथा व्यक्ती परदेशी वंशाचा कॅनडा जगातील अशा देशांपैकी एक आहे जिथे स्थलांतरितांची (इमिग्रंट) संख्या वेगाने वाढली आहे. २०२१ च्या अधिकृत जनगणनेनुसार, कॅनडामध्ये सुमारे ८३.६ लाख (८.३ दशलक्ष) लोक परदेशात जन्मलेले आहेत, जे देशाच्या एकूण लोकसंख्येच्या सुमारे २३% आहे. ही आकडेवारी स्टॅटिस्टिक्स कॅनडाने जारी केली आहे. तज्ञांचे म्हणणे आहे की कॅनडाच्या अर्थव्यवस्थेत आणि लोकसंख्या वाढीमध्ये स्थलांतरितांची महत्त्वाची भूमिका राहिली आहे, परंतु अलिकडच्या वर्षांत या मुद्द्यावर चर्चाही तीव्र झाली आहे. भारतीय परराष्ट्र मंत्रालयाच्या मते, कॅनडामध्ये भारतीय वंशाचे सुमारे 16 लाख लोक राहतात. तर सुमारे 3 लाख (सुमारे 3.03 लाख) लोक पाकिस्तानी वंशाचे आहेत. कॅनडाने 2025 मध्ये 2,800 भारतीयांना बाहेर काढले कॅनडा सरकारने 2025 च्या पहिल्या 10 महिन्यांत 2,831 भारतीय नागरिकांना देशातून बाहेर काढले आहे. ही माहिती कॅनडाच्या कॅनेडियन बॉर्डर सर्विसेज एजन्सी (CBSA) च्या आकडेवारीतून समोर आली आहे. यानुसार, गेल्या वर्षी एकूण 18,785 लोकांना कॅनडातून बाहेर काढण्यात आले, ज्यात भारतीय दुसऱ्या क्रमांकावर आहेत. सर्वाधिक 3,972 लोक मेक्सिकोचे होते. इतकंच नाही, तर सध्या 29,542 लोकांना बाहेर काढण्याची प्रक्रिया सुरू आहे, ज्यात 6,515 भारतीय देखील समाविष्ट आहेत. याचा अर्थ, येत्या काळात आणखी भारतीयांवर कारवाई होऊ शकते. कॅनडा सरकारने सांगितले आहे की, ज्या लोकांना बाहेर काढण्यात आले, त्यापैकी अनेकांवर गुन्हेगारी प्रकरणे होती. परंतु, मोठ्या संख्येने असे लोकही होते ज्यांनी निर्वासित दाव्याशी संबंधित नियमांचे योग्य प्रकारे पालन केले नाही.
Source link
