उत्तराखंडमध्ये हिवाळ्यातही डोंगरार बर्फ पडत असतो. ऑक्टोबर ते जानेवारी या कालावधीत हिमालयाच्या उंच भागात नगण्य बर्फवृष्टी झाली आहे. रुद्रप्रयागमधील तुंगनाथच्या उंच भागात जानेवारीमध्ये बर्फ पडला नाही. असे १९८५ नंतर पहिल्यांदाच घडले आहे. जानेवारीत सामान्यपणे बर्फाने झाकलेला बद्रीनाथ आणि केदारनाथसारख्या भागातही अशीच परिस्थिती आहे.

उंचावरील भागांसोबतच नैनिताल, मसुरी आणि मुक्तेश्वरसारख्या टेकड्यांमध्येही बर्फाचा अभाव आहे. १५ हजार फूट उंचीवर असलेल्या गुंजीमध्येही बर्फ पडला नाही. हवामानशास्त्रज्ञांचा असा विश्वास आहे की या वर्षी उत्तराखंडमध्ये बर्फवृष्टी न होण्याचे मुख्य कारण जागतिक तापमानवाढ आहे. त्यामुळे संपूर्ण राज्य बर्फविरहित प्रदेशात बदलले आहे.

हिमवृष्टी कमी झाल्यामुळे राज्यातील नंदा देवी वनक्षेत्रात उन्हाळ्याप्रमाणे हिवाळ्यात जंगलात वणवा लागत आहे. हवामानातील यामुळे संपूर्ण हिमालयीन परिसंस्था, जलस्रोत, शेती आणि पर्यटनावर प्रतिकूल परिणाम होऊ शकतो.

विक्षोभ कमकुवत, डोंगर जणू प्रतीक्षेत…

उत्तराखंडमध्ये बर्फवृष्टी न होण्याचे एक कारण म्हणजे पश्चिमी विक्षोभाचा अभाव. सहसा हिवाळ्यात चार ते पाच पश्चिमी विक्षोभ उत्तराखंडमध्ये पाऊस आणि हिमवर्षाव आणतात. या हिवाळ्यात काही पश्चिमी विक्षोभ प्रणाली निर्माण झाली, पण ती कमकुवत झाली आणि दक्षिणेकडे सरकली. ते राज्य सोडून गेले. ़डोंगर रांगा बर्फवृष्टीच्या प्रतीक्षेतच राहिल्या.

पुढे काय… काश्मीरच्या आग्नेयेला एक पश्चिमी विक्षोभ तयार होत आहे. २१ जानेवारीपर्यंत उत्तराखंडला पोहोचणे अपेक्षित आहे. हा पश्चिमी विक्षोभ सक्रिय झाल्यास उत्तराखंडमध्ये बर्फवृष्टीची शक्यता आहे.

सीएस तोमर, संचालक हवामान केंद्र, डेहराडून

अमेरिकन अंतराळ संस्था नासाने प्रसिद्ध केलेल्या उपग्रह छायाचित्रांत केदारनाथच्या टेकड्या कोरड्या दिसत आल्या. जानेवारीमध्ये सहसा असे होत नाही. बद्रीनाथच्या टेकड्यांवरही अद्याप बर्फ पडलेला नाही. याला बर्फाचा दुष्काळ (स्नो ड्राउट)म्हणून ओळखले जाते. उत्तराखंडच्या हिमालयीन प्रदेशात ही पद्धत असामान्य आहे. परंतु ती दरवर्षी वाढत आहे.