आजच्या स्त्रिया त्यांच्या आयुष्याचे नियोजन कॅलेंडर आणि डेडलाइननुसार करत आहेत. शिक्षण कधी पूर्ण होईल, करिअर कधी स्थिर होईल, आर्थिक स्थिरता कधी येईल. पण शरीराचे जैविक कॅलेंडर या योजनांपेक्षा वेगळे चालते. येथूनच तो संघर्ष सुरू होतो, जिथे मन म्हणते “आता नाही” आणि शरीर शांतपणे वेळ मोजत राहते.

याच काळात एक वैद्यकीय पर्याय समोर आला आहे – एग फ्रीझिंग. याला “प्रजननक्षमतेचे पॉज बटण” असेही म्हटले जाते, जे आता महिला अधिक आत्मविश्वासाने दाबत आहेत. गेल्या दशकात जगभरात एग फ्रीझिंगच्या प्रकरणांमध्ये सुमारे 60% वाढ नोंदवली गेली आहे. अमेरिकेत हा ट्रेंड अधिक वेगवान आहे, जिथे दरवर्षी एग फ्रीझिंग सायकलमध्ये सरासरी 20% वाढ दिसून येत आहे. भारतातही चित्र वेगाने बदलत आहे. फोर्ब्स इंडियानुसार, मुंबई, दिल्ली आणि बेंगळुरू सारख्या मेट्रो शहरांमध्ये गेल्या पाच वर्षांत एग फ्रीझिंगबद्दलच्या चौकशीत पाच पटीने वाढ झाली आहे. दिल्लीतील मोठ्या फर्टिलिटी सेंटर्समध्ये जिथे पूर्वी वर्षातून एक-दोन महिलाच हा पर्याय निवडत होत्या, तिथे आता दरमहा 5 ते 6 महिला एग फ्रीझिंग करत आहेत.

अशा परिस्थितीत आज आपण शारीरिक आरोग्य मध्ये जाणून घेऊया की-

तज्ज्ञ: डॉ. गीता जैन, एचओडी, ऑब्स्टेट्रिक्स, गायनेकोलॉजी आणि आयव्हीएफ, मॅक्योर हॉस्पिटल, दिल्ली

प्रश्न– एग फ्रीजिंग म्हणजे काय?

उत्तर- एग फ्रीजिंग ही एक वैद्यकीय प्रक्रिया आहे. यात महिलेची अंडी शरीरातून बाहेर काढली जातात. ही अंडी खूप कमी तापमानावर गोठवली जातात, जेणेकरून भविष्यात त्यांचा वापर करता येईल. याचा उद्देश अंड्यांची सध्याची गुणवत्ता सुरक्षित ठेवणे हा आहे, जेणेकरून वाढत्या वयाचा त्यांच्यावर परिणाम होऊ नये. जेव्हा महिला मानसिक, शारीरिक किंवा सामाजिकदृष्ट्या तयार असेल, तेव्हा ती त्याच अंड्यांपासून गर्भधारणा करू शकेल.

प्रश्न– महिला एग फ्रीजिंग का करतात?

उत्तर- एग फ्रीजिंग यासाठी केली जाते जेणेकरून महिला आपली प्रजनन क्षमता भविष्यासाठी सुरक्षित ठेवू शकतील. अनेक महिलांना करिअर घडवायचे असते, आर्थिकदृष्ट्या स्थिर व्हायचे असते, उशिरा लग्न करण्याची योजना असते किंवा काही वैद्यकीय कारणामुळे सध्या गर्भधारणा टाळायची असते.

प्रश्न– एग फ्रीझिंग किती सुरक्षित आहे?

उत्तर- एग फ्रीझिंगला वैद्यकीय भाषेत ओसाइट क्रायोप्रिझर्वेशन असे म्हणतात. अनुभवी फर्टिलिटी स्पेशलिस्टच्या देखरेखीखाली ही प्रक्रिया सामान्यतः सुरक्षित मानली जाते. आज वापरल्या जाणाऱ्या तंत्रज्ञान पूर्वीच्या तुलनेत अधिक प्रगत आणि विश्वासार्ह आहेत, ज्यामुळे अंडी गोठवण्याचा यशाचा दर सुधारला आहे.

प्रश्न– एग फ्रीझ करण्यासाठीची आदर्श वय काय असते?

उत्तर- तज्ञांच्या मते, 35 वर्षांपूर्वी अंडी गोठवणे (एग फ्रीजिंग) चांगले मानले जाते. या वयापर्यंत अंड्यांची गुणवत्ता चांगली असते. तथापि, महिलेचे आरोग्य, आनुवंशिक घटक आणि हार्मोनल स्थिती देखील महत्त्वाची असते. एका अभ्यासात असे आढळून आले आहे की 37 वर्षांपूर्वी एग फ्रीजिंगचा फायदा सर्वाधिक होतो. हे अधिक किफायतशीर देखील असते.

प्रश्न– अंडी गोठवण्याचा (एग फ्रीजिंगचा) खर्च किती येतो?

उत्तर- एका सिंगल सायकलचा खर्च अंदाजे 1 लाख ते 2.5 लाख रुपयांच्या दरम्यान असू शकतो. हे वापरलेल्या औषधांवर, महिलेच्या ओव्हेरियन रिझर्व्हवर आणि क्लिनिक किंवा शहरावर अवलंबून असते. याव्यतिरिक्त, अंडी साठवण्यासाठी वार्षिक शुल्क वेगळे आकारले जाते, जे सामान्यतः क्लिनिकनुसार वेगवेगळे असते.

प्रश्न– अंडी गोठवण्याचे (एग फ्रीजिंगचे) दुष्परिणाम होतात का?

उत्तर- एग फ्रीजिंगचे दुष्परिणाम बहुतेक तात्पुरते आणि हार्मोनशी संबंधित असतात. हार्मोनल औषधांमुळे पोट फुगणे, मूड स्विंग्स, डोकेदुखी, थकवा, स्तनांमध्ये वेदना होऊ शकतात. एग रिट्रीव्हल नंतर हलकी वेदना किंवा स्पॉटिंग देखील होऊ शकते. गंभीर पण दुर्मिळ प्रकरणांमध्ये ओव्हेरियन हायपरस्टिम्युलेशन सिंड्रोम किंवा खूपच कमी प्रकरणांमध्ये ओव्हेरियन टॉर्शनचा धोका असतो.

प्रश्न– एग फ्रीजिंगमुळे जन्माला आलेली मुले किती निरोगी असतात?

उत्तर- एग फ्रीजिंगमुळे जन्माला आलेली मुले सहसा पूर्णपणे निरोगी आणि सामान्य असतात. संशोधनानुसार, अशा मुलांमध्ये नैसर्गिक गर्भधारणा किंवा फ्रेश IVF द्वारे जन्माला आलेल्या मुलांच्या तुलनेत आरोग्याचा कोणताही अतिरिक्त धोका आढळलेला नाही, विशेषतः जेव्हा अंडी कमी वयात फ्रीज केली जातात.

प्रश्न– एग फ्रीज करण्यापूर्वी अंड्यांची गुणवत्ता तपासली जाते का?

उत्तर- होय, एग फ्रीजिंग करण्यापूर्वी डॉक्टर महिलेच्या ओव्हेरियन रिझर्व्ह आणि अंड्यांच्या संभाव्य गुणवत्तेचे मूल्यांकन करतात. यासाठी रक्त तपासणी, अल्ट्रासाउंड आणि काही हार्मोनल चाचण्या केल्या जातात, जेणेकरून एग फ्रीजिंगमुळे महिलेला किती फायदा होऊ शकतो हे समजून घेता येते.

प्रश्न– जर एग फ्रीज केले आणि नंतर मूल नको असेल तर काय होते?

उत्तर- जर महिलेने भविष्यात मुले नको असे ठरवले तर फ्रीज केलेली अंडी टाकून दिली जाऊ शकतात. ही प्रक्रिया वैद्यकीय आणि कायदेशीर मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार होते. काही प्रकरणांमध्ये, अंडी संशोधनासाठी दान देखील केली जाऊ शकतात. हा निर्णय पूर्णपणे महिलेच्या संमतीवर अवलंबून असतो. यासोबतच, स्थानिक नियम आणि कायद्यांचे पालन केले जाते.

प्रश्न– जर अंडी फ्रीज केली, पण गर्भधारणा झाली नाही तर काय पर्याय उपलब्ध आहेत?

उत्तर- अशा स्थितीत, सर्वप्रथम फ्रीज केलेली अंडी वितळवली जातात आणि पार्टनर किंवा डोनरच्या शुक्राणूंद्वारे IVF द्वारे फलित करून भ्रूण तयार केले जाते. जर महिलेचे गर्भाशय निरोगी असेल, तर भ्रूण तिच्याच गर्भाशयात स्थानांतरित केले जाते. जर वैद्यकीय कारणांमुळे महिला स्वतः गर्भधारणा करू शकत नसेल, तर तेच भ्रूण सरोगेट मदरच्या गर्भात स्थानांतरित केले जाऊ शकते. हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की एग फ्रीजिंग हे गर्भधारणेची हमी देत नाही.

प्रश्न– अंडी गोठवून सरोगसीद्वारे मुले जन्माला घातली जात आहेत का?

उत्तर- होय, काही प्रकरणांमध्ये स्त्रिया अंडी गोठवून नंतर सरोगसीद्वारे आई बनत आहेत, परंतु हा प्रत्येकासाठी आवश्यक किंवा सामान्य मार्ग नाही. जेव्हा महिलेचे आरोग्य गर्भधारणेसाठी सुरक्षित नसेल, वारंवार IVF अयशस्वी झाले असेल किंवा कर्करोगासारख्या उपचारांमुळे स्वतः गर्भधारणा शक्य नसेल, तेव्हा सरोगसी एक पर्याय बनते.

प्रश्न– अंड्याच्या गुणवत्तेवर परिणाम करणारे जीवनशैली घटक कोणते आहेत?

उत्तर- अनेक जीवनशैली घटक अंड्याच्या गुणवत्तेवर थेट परिणाम करतात. ग्राफिक्समधून समजून घेऊया-

प्रश्न– अंड्याची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी जीवनशैलीत काय बदल करावेत?

उत्तर- अंड्याची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी धूम्रपान आणि मद्यपान टाळणे महत्त्वाचे आहे. तणाव व्यवस्थापन, संतुलित आणि पौष्टिक आहार, निरोगी बीएमआय राखणे आणि शरीरातील रक्तप्रवाह चांगला ठेवणे प्रजननासाठी फायदेशीर मानले जाते.

योग्य आहार आणि सक्रिय जीवनशैलीमुळे हार्मोनल संतुलन सुधारते, ज्यामुळे अंड्यांच्या आरोग्यावर सकारात्मक परिणाम होतो.

अंडी गोठवण्याशी संबंधित सामान्य प्रश्न आणि उत्तरे