प्रश्न- मी दिल्लीत राहतो, 3 वर्षांपासून रिलेशनशिपमध्ये आहे. माझी गर्लफ्रेंड माझ्यावर खूप प्रेम करते. आम्ही दोघेही नोकरी करतो. आम्ही अनेकदा एकत्र क्लबमध्ये जातो, शॉपिंगला जातो. आम्ही एकत्र चित्रपटही पाहतो.

ती माझ्या प्रत्येक चांगल्या क्षणी सोबत असते, पण जेव्हा मी वैद्यकीय आपत्कालीन परिस्थितीत किंवा वैयक्तिक संघर्षात असतो, तेव्हा तिच्याशी आपोआप बोलणे कमी होते, हे मला कळत नाही. मला असे वाटते की ती त्या दिवसांमध्ये अंतर ठेवते. हे नात्यातील असंतुलन आहे की ती तणावामुळे दूर जाते? मी तिला दोष न देता कसे सांगू शकेन की मला भावनिक आधाराची गरज आहे? जर तिला हे सर्व समजत नसेल तर काय करावे?

तज्ज्ञ: डॉ. जया सुकुल, क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट, नोएडा

उत्तर: सर्वात चांगली गोष्ट ही आहे की तुम्ही कोणताही निर्णय घेण्यापूर्वी हा प्रश्न विचारला आहे. तुम्ही सांगितले की तुमचे तीन वर्षांचे नाते आहे, यात तुम्ही खूप काही चांगलेही पाहिले आहे, तरीही तुम्ही तुमच्या भावना इतक्या प्रामाणिकपणे अनुभवत आहात आणि विचारत आहात – ही खूप मोठी गोष्ट आहे. बहुतेक लोक ‘चालतंय’ असे म्हणून वर्षे घालवतात आणि आतल्या आत घुसमटत राहतात. याचा अर्थ असा आहे की तुम्ही तुमचे नाते आणि स्वतःला वाचवू इच्छिता. हे धैर्य फार कमी लोकांमध्ये असते.

तुमचा प्रश्न चुकीचा नाही

तुम्ही जे अनुभवत आहात, ते अजिबात चुकीचे नाही. चांगल्या काळात साथ देणे सोपे असते, हसणे-मजाक करणे, पार्टी करणे, फिरणे असते. खऱ्या नात्याची परीक्षा तेव्हा होते जेव्हा आयुष्य कठीण होते, जेव्हा रुग्णालयाच्या बिछान्यावर पडलेले असता, जेव्हा नोकरीची चिंता असते, जेव्हा घरात काही दुःख असते, जेव्हा रात्री झोप येत नाही. त्यावेळी जर जोडीदार सोबत नसेल, तर मनात एक पोकळी निर्माण होते. तुमची ही पोकळी योग्य आहे.

हे असंतुलन आहे की तिला ताण हाताळता येत नाही?

यामागे दोन्ही कारणे असू शकतात. काही लोक आपल्या मित्राचा ताण पाहून त्याच्या आणखी जवळ येतात. त्यांना फोन करत राहतात, धीर देतात, सोबत बसतात. तर, काही लोक ताण पाहून घाबरतात आणि टाळू लागतात. बोलणे कमी करतात, व्यस्ततेचे कारण देतात. हे नकळतपणे दोघांमध्येही होऊ शकते.

तुमची गर्लफ्रेंड कदाचित दुसऱ्या प्रकारात मोडते. तिला कदाचित काय बोलावे, कसे हाताळावे हे समजत नाही. अनेकदा लोकांच्या भावनांना लहानपणीच दाबले जाते- रडू नकोस, शांत राहा, त्रास देऊ नकोस. नंतर मोठे झाल्यावर तीच सवय बनते. कोणाचे दुःख पाहून ते स्वतः आतून घाबरतात आणि अंतर ठेवतात. असे नाही की ती तुमच्यावर प्रेम करत नाही. याचा अर्थ असाही असू शकतो की तिला भावनिक आधार कसा द्यावा हे येत नाही.

पण एक कटू सत्य हे देखील आहे की कारण काहीही असो, तुमच्या गरजाही तितक्याच महत्त्वाच्या आहेत. जर तुम्हाला अडचणीत एकटे वाटत असेल, तर नात्यात कुठेतरी भावनिक संतुलन बिघडत आहे.

तिला दोष न देता कसे समजावून सांगावे?

कोणत्याही नात्यात, कोणतीही परिस्थिती असो. जर कोणी आरोप केले तर गोष्ट बिघडतेच. तुम्ही तुमच्या भावना सांगा. असा एक दिवस निवडा, जेव्हा दोघेही चांगल्या मनःस्थितीत असतील. कॉफी पिताना किंवा चालताना, खूप हळूवारपणे ही गोष्ट सांगा-

त्याला/तिला स्पष्ट करा की जेव्हा तुम्ही आजारी होता किंवा जेव्हा नोकरीची खूप चिंता होती तेव्हा तुमच्या दोघांमधील संवाद खूप कमी झाला होता. त्यावेळी तुम्हाला खूप एकटेपणा जाणवला. त्याला/तिला सांगा की तुम्हाला हे समजते की कदाचित तू मला स्पेस देऊ इच्छित होतीस, पण माझ्यासाठी त्यावेळी तुझ्यासोबत असण्याने जास्त ताकद मिळाली असती.

जर त्याला/तिला आधार देणे येतच नसेल तर?

असेही असू शकते की तिची संगोपन पद्धत अशी असेल, ज्यात ती कधी भावनांना हाताळायला शिकलीच नसेल. काही लोक असेही विचार करतात की कठीण काळात लोकांना वैयक्तिक जागा (पर्सनल स्पेस) द्यावी. त्यांना वाटते की त्रास देऊन काय फायदा. अशा परिस्थितीत तुम्हाला तुमची गोष्ट स्पष्टपणे सांगावी लागेल.

तिला सांगा की तुम्हाला तिच्याकडून कोणताही सल्ला किंवा उपाय नको आहे. फक्त एवढेच हवे आहे की ती त्या वेळी तुमच्यासोबत असावी. एक मेसेज, एक कॉल किंवा फक्त ‘मी तुझ्यासोबत आहे’ असे म्हणणे. हेच पुरेसे आहे.

जुनी भीती किंवा आघात (ट्रॉमा) आहे का?

अनेकदा लोक कोणाची तरी आजारपण किंवा दुःख पाहून दूर होतात, कारण त्यामागे एखादा जुना आघात (ट्रॉमा) असतो. त्यांना पुन्हा कोणालातरी गमावण्याची भीती सतावू लागते. असे असू शकते की त्यांनी लहानपणी घरात एखादा गंभीर आजार पाहिला असेल, ज्याची भीती अजूनही त्यांचा पाठलाग सोडत नाहीये.

जर अशी परिस्थिती असेल तर तिला समुपदेशन (काउंसलिंग) द्या. तुम्हाला तिची साथ द्यावी लागेल. समुपदेशन (काउंसलिंग) कोणत्याही आजारावर उपचार नाही, तर ते नातेसंबंध सुधारण्याचा एक मार्ग आहे.

समजावून सांगितल्यानंतरही काहीच बदलले नाही तर?

हा सर्वात कठीण पण सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न आहे. जर तुम्ही तुमच्या भावना स्पष्टपणे सांगितल्या. दोष न देता समजावले, समुपदेशनाची ऑफरही दिली आणि तरीही प्रत्येक वेळी कठीण प्रसंगात तीच दरी, तोच रिकामेपणा. तर तुम्हाला एक कटू निर्णय घ्यावा लागू शकतो.

नाते फक्त चांगल्या दिवसांचा सोबती नाही, तर वाईट दिवसांचा आधारही असायला हवे. जर तुम्ही प्रत्येक वेळी एकटेच लढत राहिलात आणि पार्टनर फक्त आनंद वाटून घेण्यासाठीच येत असेल, तर हे नाते तुम्हाला आतून पोखरून टाकेल.

स्वतःची काळजी कशी घ्यावी, आत्तापासूनच या काळात तुम्ही स्वतःला कमकुवत होऊ देऊ नका.

मित्र-कुटुंबाशी मनमोकळेपणाने बोला

शेवटची गोष्ट

तुम्ही भावनिक आधार मागत आहात यात तुम्ही चुकीचे नाही. प्रेमाचा अर्थ फक्त डेट आणि पार्टी नाही, तर कठीण काळात हात धरणे देखील आहे. तुम्ही अशा व्यक्तीस पात्र आहात जो तुमच्या चांगल्या दिवसात हसेल आणि वाईट दिवसात रडेल. जर तो प्रयत्न करत असेल, बदलण्याची इच्छा दाखवत असेल तर नात्याला आणखी एक संधी द्या. पण जर प्रयत्नच नसेल, तर स्वतःला एकटे ठेवण्यापेक्षा स्वतःला मुक्त करणे चांगले आहे. तुम्ही खूप मौल्यवान आहात. तुम्हाला ते प्रेम मिळेल जे प्रत्येक ऋतूत तुमच्यासोबत उभे राहील. हिंमत ठेवा. तुम्ही एकटे नाही आहात.