ओल्ड लॉस्ट सिटी सापडले: वैज्ञानिकांनी एका प्राचीन ‘हरवलेल्या शहराचे’ अवशेष उजेडात आणलेयत. अटलांटिक महासागराच्या पृष्ठभागापासून 700 मीटर खोल एक अद्भुत पाण्याखालील बेटासारखी जागा सापडली. जी समुद्री जीवसृष्टी आणि जीवनाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यांचा अभ्यास करण्यास मदत करणारी ठरली. मिड-अटलांटिक पर्वतरांगेच्या काठावर वसलेली ही जागा हायड्रोथर्मल क्षेत्र म्हणून ओळखली जाते. ज्यात गरम पाण्याच्या झिरप्यांमधून खनिजे प्रचंड प्रमाणात वाहतात. या संशोधाने समुद्री विज्ञानाच्या क्षेत्रात क्रांती घडवली आहे.
प्राचीनतेचे वैशिष्ट्य
वैज्ञानिकांच्या अभ्यासानुसार, हे क्षेत्र सुमारे 1 लाख 20 हजार वर्षे जुने आहे. हे आजपर्यंत शोधले गेलेल्या सर्वांत दीर्घकाळ सक्रिय हायड्रोथर्मल प्रणालीचे उदाहरण आहे. ज्यामुळे ते अतिशय दुर्मीळ आणि मौल्यवान ठरतंय. सूर्यप्रकाश नसलेल्या या गहन सागरीय भागातही जीवसृष्टीचा पुरावा मिळाल्याने संशोधक चक्रावले. ही जागा पृथ्वीच्या अंतर्भागातील भूगर्भीय क्रियांचे एक जीवंत साक्षात्कार आहे, ज्यात गरम, क्षारीय पाण्याच्या झिरप्यांमुळे खनिजांचा सतत प्रवाह सुरू असतो.
प्रकाशविनाकार जीवसृष्टीचे रहस्य
या हरवलेल्या शहरात सूर्यकिरण किंवा ऑक्सिजनचा पूर्ण अभाव असूनही सूक्ष्म जीवाणूंचे अस्तित्व आश्चर्यकारक आहे. हे सूक्ष्मप्राणी चट्टान व पाण्यामधील रासायनिक क्रिया वापरून मीथेन व हायड्रोजन वायूंचे ऊर्जा स्रोत म्हणून उपयोग करतात. पूर्ण अंधारात राहूनही हे जीव गतिमान असल्याने, वैज्ञानिकांना जीवनाच्या मूलभूत प्रक्रिया समजण्यात नवीन दृष्टिकोन मिळाला. ही पारिस्थितिकी तंत्रमालिका पृथ्वीवर जीवनाच्या सुरुवातीच्या अवस्थेची प्रतिमा उभी करणारी आहे.
सौरमंडलातील जीवन शोधाला चालना
हे अद्वितीय इकोसिस्टम सौरमंडलातील बर्फाळ उपग्रह, जसे युरोपाचे चंद्र ‘युरोपा’ व शनि ग्रहाचे ‘एनसेलाडस’ यांवर जीवनाची शक्यता तपासण्यास उपयुक्त ठरेल, असे मायक्रोबायोलॉजिस्ट विल्यम ब्राझेल्टन यांनी म्हटलंय. या गहन सागरीय भागातील जीवसृष्टीच्या मॉडेलमुळे अवकाश संशोधनाला नवे आयाम मिळतील. हे शोध जीवनाच्या उत्पत्तीच्या रहस्ये उलगडण्यास मदत करणारे ठरलंय, असेही ते म्हणाले.
संरक्षणाची गरज
या क्षेत्रात मौल्यवान धातू आढळले नाहीत, पण परिसरातील पॉलिमेटेलिक सल्फाइड खनिजे इलेक्ट्रॉनिक्स उद्योगासाठी उपयुक्त आहेत. मात्र, भविष्यातील खोल समुद्री खाणकामामुळे या नाजूक पारिस्थितिकीय व्यवस्थेला धोका निर्माण होऊ शकतो. वैज्ञानिक सावध करतात की, अशा संवेदनशील भागांचे संरक्षण करणे अत्यावश्यक आहे, जेणेकरून भावी पिढ्यांसाठी हे वैज्ञानिक खजिन्याचे रक्षण होईल, असे मत व्यक्त केलं जातंय.
FAQ
प्रश्न: हरवलेले शहर कोठे आणि कसे आढळले?
उत्तर: हे हरवलेले शहर अटलांटिक महासागराच्या पृष्ठभागापासून ७०० मीटर खाली मिड-अटलांटिक पर्वतरांगेच्या काठावर आढळले. ही हायड्रोथर्मल क्षेत्र आहे, ज्यात गरम पाण्याच्या झिरप्यांमधून खनिजे वाहतात आणि समुद्री जीवसृष्टीचा अद्भुत जग आहे.
प्रश्न: या शहराची प्राचीनता आणि वैशिष्ट्य काय?
उत्तर: हे क्षेत्र सुमारे १,२०,००० वर्षे जुने आहे आणि आजपर्यंत शोधले गेलेल्या सर्वांत दीर्घकाळ सक्रिय हायड्रोथर्मल प्रणालीचे उदाहरण आहे. सूर्यप्रकाश नसलेल्या गहन सागरीय भागातही जीवसृष्टी असल्याने ते वैज्ञानिकदृष्ट्या अतिशय मौल्यवान आहे.
प्रश्न: येथे सूर्यप्रकाशाशिवाय जीवन कसे शक्य आहे आणि त्याचे महत्त्व काय?
उत्तर: सूक्ष्म जीवाणू चट्टान व पाण्यामधील रासायनिक क्रिया वापरून मीथेन व हायड्रोजन वायूंचे ऊर्जा स्रोत म्हणून उपयोग करतात. हे इकोसिस्टम सौरमंडलातील बर्फीले उपग्रहांवर जीवन शोधण्यास मदत करेल, पण खोल समुद्री खाणकामामुळे धोका असल्याने संरक्षण आवश्यक आहे.
