नवी दिल्ली16 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी दुवा
सरकारने गर्दी नियंत्रणासाठी नवीन मार्गदर्शक तत्त्वे तयार केली आहेत. ही मार्गदर्शक तत्त्वे कुंभमेळा, क्रीडा स्टेडियम, धार्मिक कार्यक्रम आणि धार्मिक नेत्यांचे प्रवचन यासारख्या निदर्शने आणि मोठ्या कार्यक्रमांवर केंद्रित आहेत. जातीय दंगली, विद्यार्थ्यांचे निषेध आणि सोशल मीडियामुळे भडकलेले सार्वजनिक संताप देखील समाविष्ट आहेत.
सध्याच्या परिस्थितीला प्रतिसाद म्हणून गृह मंत्रालयाने ही मार्गदर्शक तत्त्वे विकसित केली आहेत. सोशल मीडियाच्या युगात अफवा वेगाने पसरतात. गर्दीच्या नवीन मानसिकतेवर संशोधन करण्यात आले आहे. या आधारे, “गर्दी नियंत्रण आणि सामूहिक मेळावा व्यवस्थापन” मार्गदर्शक तत्त्वे विकसित करण्यात आली आहेत.
हे मानके देखील महत्त्वाचे आहेत कारण सोशल मीडियामुळे उत्स्फूर्तपणे निषेध भडकू शकतात. अशा घटना भारताच्या तीन शेजारी देशांमध्ये (नेपाळ, बांगलादेश आणि श्रीलंका) घडल्या आहेत. स्टँडर्ड ऑपरेटिंग प्रोसिजर (SOP) ब्युरो ऑफ पोलिस रिसर्च अँड डेव्हलपमेंटने विकसित केली आहे.
या दस्तऐवजात गोंधळलेल्या मेळाव्यांचे व्यवस्थापन करण्याच्या पद्धती दिल्या आहेत. सोशल मीडिया व्यवस्थापन आणि प्रतिकारात्मक उपाय देखील जोडले गेले आहेत. गर्दीच्या वर्तन मॉड्यूलमध्ये मानसिक, सामाजिक आणि लॉजिस्टिकल पैलूंचा समावेश आहे.
बेकायदेशीर मेळावे आणि आक्रमक निषेधांसाठी तैनाती मॉडेल्स प्रदान केले आहेत. शेतकरी आणि कामगारांच्या मेळाव्यांसाठी स्वतंत्र व्यवस्था देखील सुचवण्यात आल्या आहेत.
विद्यार्थ्यांची गर्दी नियंत्रित करणे सर्वात कठीण
मार्गदर्शक तत्वांनुसार, विद्यार्थ्यांचे जमाव थोड्याशा चिथावणीवरही तोडफोड किंवा लूटमार करू शकतात. कठोर पोलिस कारवाईला लवकरच जनतेचा पाठिंबा मिळतो. अशा परिस्थितीत, संयम यशाची गुरुकिल्ली मानली जाते.
परिस्थिती बिघडवणारी १३ प्रमुख कारणे
गृह मंत्रालयाच्या नवीन मार्गदर्शक तत्वांमध्ये स्पष्टपणे म्हटले आहे की २२ ते ४०% मुस्लिम लोकसंख्या असलेल्या भागात सामान्यतः जातीय दंगली आणि हिंसाचार होण्याची शक्यता जास्त असते. जातीय हिंसाचाराला चालना देणारे तेरा घटक ओळखले गेले आहेत आणि पोलिसांनी त्यांच्याबद्दल सतर्क राहण्याची गरज आहे…
१. व्यक्ती किंवा पक्षांमध्ये उद्भवणारा कोणताही खाजगी वाद.
२. मशिदीसमोर मोठ्या आवाजात संगीत वाजवणे.
३. धार्मिक स्थळे किंवा आजूबाजूची जमीन ताब्यात घेणे.
४. दुसऱ्या समुदायाच्या बहुसंख्य क्षेत्रासमोर किंवा धार्मिक स्थळासमोर मिरवणूक काढणे.
५. महिला किंवा मुलींना त्रास देणे.
६. दोन वेगवेगळ्या समुदायातील तरुण आणि महिलेचा विवाह.
७. गोहत्येची घटना.
८. होळीच्या वेळी इतर समुदायाच्या लोकांवर जबरदस्तीने रंग लावणे.
९. रस्त्यावरील क्रिकेट सामन्यांवरील वाद किंवा राष्ट्रीय/आंतरराष्ट्रीय संघांना पाठिंबा.
१०. इतर समुदायांच्या नेत्यांच्या पुतळ्यांचा अपमान करणे.
११. सोशल मीडिया पोस्टद्वारे इतर समुदायांच्या नेत्यांचा अपमान करणे.
१२. इतर जिल्हे, प्रांत किंवा देशांमधील मुद्द्यांवरून जातीय तणाव.
१३. धर्मांतरावर होणारा हिंसाचार.
गर्दी नियंत्रित करण्याच्या पद्धती
गर्दीला वेढून घ्या
- इमारती/रस्त्यांच्या आधाराने गर्दीभोवती वर्तुळ तयार करून मर्यादित क्षेत्रात गर्दी मर्यादित करणे.
- केव्हा- लहान किंवा मर्यादित क्षेत्रात त्रास देणाऱ्यांच्या गटाला वेगळे करणे.
- लक्षात ठेवा: सुरक्षित बाहेर पडण्याचे मार्ग द्या, गर्दी/धक्का टाळा. हे मर्यादित गर्दीसाठी आहे.
गर्दीचे विभाजन करा
- एक किंवा दोन सरळ रांगा, ज्या भिंत बनवतात.
- केव्हा – गर्दीला एखाद्या ठिकाणी जाण्यापासून रोखण्यासाठी किंवा त्यांना हळूहळू मागे ढकलण्यासाठी.
- लक्षात ठेवा की अंतर टाळण्यासाठी कडांवर पोलिस तैनात असले पाहिजेत; आवश्यक असल्यास बॅरिकेड्स उभारले पाहिजेत.
गर्दी थांबवली पाहिजे
- पोलिस ‘V’ आकार बनवत पुढे जातात.
- केव्हा – गर्दीचे दोन भाग करण्यासाठी किंवा रस्ता मोकळा करण्यासाठी (उदाहरणार्थ, रुग्णवाहिकेसाठी).
- लक्षात ठेवा – हळूहळू पुढे जा आणि लोकांना जाण्यासाठी मार्ग खुला ठेवा.
