अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प १५ ऑगस्ट रोजी अलास्कामध्ये रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष पुतिन यांची भेट घेऊन युक्रेनमध्ये सुरू असलेल्या युद्धाच्या समाप्तीबाबत चर्चा करतील. जर या दोन्ही नेत्यांमधील ही बैठक यशस्वी झाली तर ३ वर्षांपासून सुरू असलेले युक्रेन युद्ध संपू शकते.

जर ट्रम्प आणि पुतिन भेटले तर अमेरिकेच्या भूमीवर दोन्ही नेत्यांची भेट होण्याची ही पहिलीच वेळ असेल. रशियाने यापूर्वी पुतिन आणि ट्रम्प यांच्या भेटीसाठी यूएईची शिफारस केली होती. तथापि, नंतर ट्रम्प यांनी भेटीसाठी अलास्काची निवड केली.

या कथेत, जाणून घेऊया रशियाने अलास्का का विकला आणि अमेरिकेला फक्त ४५ कोटी रुपयांमध्ये इतका मोठा जमिनीचा तुकडा कसा मिळाला…

अलास्का जवळील रशियन अण्वस्त्रांचा डेपो

अलास्का रशियापासून फक्त ८८ किलोमीटर अंतरावर आहे. वृत्तानुसार, पुतिन यांना येथे भेटणे अधिक सोयीचे असू शकते.

अलास्कापासून जवळचे रशियन लष्करी तळ सुमारे ८० ते १०० किलोमीटर अंतरावर आहेत. हे तळ रशियाच्या चुक्चा स्वायत्त प्रदेशात आहेत, जे बेरिंग सामुद्रधुनीच्या पलीकडे आहे.

या प्रदेशात रशियाचे काही हवाई दलाचे तळ आणि लष्करी देखरेख केंद्रे आहेत, ज्यात अण्वस्त्रे देखील असू शकतात.

अलास्का राजस्थानपेक्षा ५ पट मोठा आहे

अलास्काचे क्षेत्रफळ अंदाजे १,७१७,८५६ चौरस किमी आहे जे भारतातील सर्वात मोठे राज्य राजस्थान (३४२,२३९ चौरस किमी) पेक्षा ५ पट मोठे आहे. अलास्काला एकेकाळी रशियाचा स्वर्ग म्हटले जात असे पण आता ते अमेरिकेचा एक भाग आहे.

१८ व्या शतकात, रशियन साम्राज्याने येथे वसाहत सुरू केली आणि फर व्यापारासाठी चौक्या बांधल्या. १२५ वर्षांनंतर, ३० मार्च १८६७ रोजी, रशिया आणि अमेरिका यांच्यात एक करार झाला ज्यामध्ये रशियाने अलास्का अमेरिकेला ७.२ दशलक्ष डॉलर्स (सुमारे ४५ कोटी रुपये) मध्ये विकला.

रशियन परराष्ट्रमंत्र्यांनी अलास्का विकण्याचा विचार केला

अलास्का विकण्याची कल्पना तत्कालीन रशियाचे परराष्ट्र मंत्री अलेक्झांडर मिखाइलोविच गोर्चाकोव्ह यांच्या मनात आली. असे म्हटले जाते की तत्कालीन अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष अँड्र्यू जॉन्सन यांनी गोर्चाकोव्ह यांना ते विकण्यास राजी केले.

यानंतर गोर्चाकोव्हने हा प्रस्ताव रशियन झार अलेक्झांडर दुसरा यांच्यासमोर ठेवला, जो त्यांनी स्वीकारला. रशियाची जनता या विक्रीच्या विरोधात असली तरी, झारने अलास्का विकण्याच्या दस्तऐवजावर स्वाक्षरी केली.

ब्रिटिशांच्या ताब्याच्या भीतीने अलास्का विकले गेले

अलास्का विकण्यामागे अनेक कारणे होती. त्यावेळी रशियाला भीती होती की जर युद्ध झाले तर अमेरिका ब्रिटनच्या मदतीने अलास्का काबीज करू शकेल. त्यावेळी रशियाची आर्थिक स्थितीही कमकुवत होती आणि अलास्का त्यांच्यासाठी तितके महत्त्वाचे नव्हते. सर्वात मोठे कारण म्हणजे रशियाच्या सीमेची सुरक्षा, कारण अलास्का इतका मोठा प्रदेश होता की तिथे मोठ्या संख्येने सैन्य तैनात करणे कठीण होते.

जेव्हा रशियाने अलास्का अमेरिकेला विकले तेव्हा त्याचा शासक अलेक्झांडर दुसरा होता.

अलास्का खरेदी करणे अमेरिकेत एक विनोद बनले

जेव्हा अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री विल्यम ह्यून सेवेर्ड यांनी अलास्का खरेदीची घोषणा केली तेव्हा कोणीही त्यावर विश्वास ठेवला नाही. लोकांना विश्वास बसत नव्हता की एवढा मोठा जमिनीचा तुकडा फक्त ७२ लाख डॉलर्समध्ये खरेदी केला जाऊ शकतो.

लोकांना असेही वाटले की अलास्का हा एक बर्फाळ आणि निरुपयोगी प्रदेश आहे ज्याचा कोणताही फायदा होणार नाही. म्हणूनच रशियाने ही जमीन विकली.

अमेरिकेत या कराराची खिल्ली उडवली गेली आणि त्याला सेवर्डचा मूर्खपणा म्हटले गेले. अनेकांनी यासाठी अमेरिकेचे अध्यक्ष जॉन्सन यांनाही जबाबदार धरले आणि त्याला ‘जॉन्सनचा वेडेपणा’ म्हटले.

अलास्का विकल्यानंतर झार अलेक्झांडर दुसरा मरण पावला

अलास्काची विक्री हे झार अलेक्झांडर II च्या मृत्यूमागे कारण असल्याचे मानले जाते. त्यांचा जन्म ७ सप्टेंबर १८५५ रोजी रशियामध्ये झाला आणि २ मार्च १८५५ रोजी ते झार बनले. इतिहासकारांच्या मते, १८६७ पासून त्यांच्या हत्येचे अनेक प्रयत्न झाले, परंतु ते वाचले.

१३ मार्च १८८१ रोजी सेंट पीटर्सबर्ग येथील विंटर पॅलेसवर बॉम्ब फेकणाऱ्या एका हल्लेखोराने अखेर त्यांची हत्या केली. अलास्काच्या विक्रीवरून राजकीय वाद झाल्यामुळे त्यांची हत्या झाल्याचे रशियाने कधीही अधिकृतपणे मान्य केले नाही.

अलास्का विकल्याबद्दल रशियाला अजूनही पश्चात्ताप आहे

रशियाला अजूनही या कराराचा पश्चात्ताप आहे. २०१४ मध्ये जेव्हा रशियाने क्रिमियावर कब्जा केला तेव्हा रशियामध्ये गाणी वाजवली गेली ज्यात म्हटले होते की राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन एके दिवशी अमेरिकेकडून अलास्का परत घेतील.

आज अलास्का हे त्याच्या नैसर्गिक संपत्तीमुळे अमेरिकेचा एक मोठा खजिना मानले जाते. येथे तेल, सोने, हिरे आणि इतर खनिज संपत्तीचे प्रचंड साठे आहेत, ज्यामुळे त्याला ‘अमेरिकेचा खजिना’ म्हटले जाते.

अलास्का हा नैसर्गिक साधनसंपत्तीने समृद्ध प्रदेश आहे.

अमेरिकेच्या सुरक्षेसाठी अलास्का महत्त्वाचे आहे

अलास्का हे अमेरिकेसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. येथे प्रचंड प्रमाणात नैसर्गिक वायू आणि पेट्रोलियम संसाधने आहेत आणि येथे अनेक तेल कारखाने देखील आहेत. अमेरिकेला त्याच्या एकूण पेट्रोल वापराच्या सुमारे २० टक्के पेट्रोल अलास्कामधून मिळते.

१९५० च्या दशकात येथे सोने आणि हिऱ्याच्या खाणी देखील सापडल्या होत्या, ज्या आता मोठ्या प्रमाणात कार्यरत आहेत. याशिवाय अलास्काला मासेमारी आणि पर्यटनातूनही चांगले उत्पन्न मिळते. दरवर्षी लाखो पर्यटक येथे भेट देण्यासाठी येतात.

अलास्काचे भौगोलिक स्थान अमेरिकेसाठी धोरणात्मकदृष्ट्या खूप महत्वाचे आहे. हे राज्य आर्क्टिक प्रदेशात येते, जिथून शीतयुद्धादरम्यान आणि आजही जागतिक सुरक्षेच्या बाबतीत अमेरिकेला खूप मदत मिळते.